Η Παναγία η Σκιαδενή της Ρόδου

Δύο ή τρεις ασκητές παρατήρησαν για πολλά βράδια ένα φως ανάμεσα στα πυκνά δέντρα του βουνού Σκιάδι και ανακάλυψαν εκεί την κρυμμένη εικόνα της Παναγίας. Όταν τη μετέφεραν στο ασκηταριό τους, εκείνη εξαφανιζόταν και επέστρεφε μόνη στον τόπο όπου σήμερα στέκει η Μονή. Το θαυμαστό αυτό σημάδι επαναλήφθηκε αρκετές φορές, μέχρι που οι μοναχοί κατάλαβαν πως η Θεοτόκος ήθελε να μείνει σε εκείνο το σημείο.

Έτσι αποφάσισαν να εκπληρώσουν την επιθυμία της και έχτισαν εκεί έναν μικρό ναό. Η Μονή Σκιαδίου βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο της Ρόδου, στους πρόποδες του ομώνυμου βουνού, μακριά από την πόλη. Δύο δρόμοι την προσεγγίζουν, ένας δυτικός από τη θάλασσα μέσω της Απολακκιάς και της Κατταβιάς, και ένας πιο επιβλητικός από τα βουνά του Μεσαναγρού.

Η ονομασία της προέρχεται από τη λέξη σκιάδιον, που σημαίνει σκιερό τοπίο, αλλά και πυραμιδοειδές σκέπασμα της κεφαλής. Πράγματι, όταν κανείς ατενίζει το βουνό από τη Μονόλιθο, θυμίζει αρχαίο καπέλο. Η περιοχή όπου βρέθηκε η εικόνα ονομάζεται από τότε Κυρά Μένει, και η παράδοση τη συνδέει με τις τέσσερις εικόνες που φιλοτέχνησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς.

Ο μικρός ναός είναι βυζαντινός και υψώθηκε πάνω στα ερείπια μιας παλαιοχριστιανικής βασιλικής, της οποίας τα λείψανα διακρίνονται γύρω από το σημερινό κτίσμα. Σύμφωνα με σωζόμενη χρονολογία στον τοίχο του Ιερού Βήματος, ο ναός οικοδομήθηκε στα μεταβυζαντινά χρόνια, γύρω στα χίλια διακόσια μετά Χριστόν. Αγιογραφήθηκε τον δέκατο όγδοο αιώνα, οπότε άρχισε και η επέκτασή του, όπως μαρτυρεί η χρονολογία χίλια επτακόσια εβδομήντα επτά.

Το έργο ολοκληρώθηκε γύρω στα χίλια οκτακόσια εξήντα ένα, επί ηγουμενίας του Ιγνατίου Ζαννετίδη. Στον ενδέκατο αιώνα, σε απόσταση διακοσίων με τριακοσίων μέτρων από τη Μονή, ζούσαν δύο ή τρεις ασκητές από την Κατταβιά ή το Βάτι, σε ένα κτίσμα που το ονόμαζαν Ασκηταργό. Από εκεί ξεκίνησε η ιστορία της θαυμαστής εύρεσης της εικόνας μέσα στα πυκνά δέντρα.

Παλαιότερα, ένας πανύψηλος τοίχος περιέβαλλε τη Μονή για να την προστατεύει από τους πειρατές που λυμαίνονταν τα παράλια. Σήμερα ο τοίχος αυτός έχει γκρεμιστεί και σώζεται μόνο ένα τμήμα του, το οποίο αποτελεί την κύρια είσοδο του μοναστηριού. Η παλαιότερη εικόνα του Μοναστηριού βρίσκεται πάνω στην Αγία Τράπεζα και είναι κατασκευασμένη από μαστίχι, ένα μοναδικό έργο τέχνης και τεχνικής με λεπτοσκαλισμένη ασημένια επένδυση.

Η εικόνα της Παναγίας που στέκει αριστερά της εισόδου του Ιερού Βήματος καλύπτεται από ακριβό χυτό μανδύα, με πολλές επιγραφές πάνω από τον δεξί ώμο της. Σύμφωνα με αυτές, ο χιτώνας αργυρώθηκε και επιχρυσώθηκε με δαπάνη του αρχιμανδρίτη Ιγνατίου, το σωτήριο έτος χίλια οκτακόσια ογδόντα έξι. Άλλη επιγραφή αναφέρει την αρχιερατεία του σεβασμιωτάτου Ρόδου Γερμανού και την υπογραφή του χρυσοχόου από την Κρήτη.

Το πρόσωπο της Παναγίας διατηρεί ζωντανά, εκφραστικά και γλυκά μάτια, παρά τη σκοτεινιά που έχει αφήσει επάνω του ο χρόνος. Γύρω από τη Θεοτόκο και τον μικρό Χριστό φαίνονται σκαλισμένοι περίτεχνα άγγελοι, φρούτα, λουλούδια και περιπλεκόμενα κλαδιά. Η διακόσμηση συμπληρώνεται με φύλλα ροδιάς, σύμβολα της γονιμότητας και της ζωής σε όλη τη φύση.

Στους ώμους λάμπουν τα αστέρια της παρθενίας και της καλοσύνης, ενώ οι άγγελοι ξετυλίγουν παπύρους με φράσεις από την Αγία Γραφή. Στη Μονή φυλάσσεται ένα σπάνιο Ευαγγέλιο του χίλια επτακόσια ογδόντα ένα, ένα Μηνιαίο του χίλια οκτακόσια εξήντα δύο και άλλα παλιά λειτουργικά βιβλία μεγάλης αξίας. Το σημερινό τέμπλο αποτελεί αξιόλογο έργο τέχνης, χωρίς βημόθυρο, με γλυπτό φυσικό διάκοσμο και εικόνες της μεταβυζαντινής περιόδου σε εξαιρετική κατάσταση.

Μέσα στον ναό βρίσκεται επίσης ξυλόγλυπτος αρχιερατικός θρόνος, ενώ το δάπεδο είναι στρωμένο με άσπρα και μαύρα βότσαλα. Το κτιριακό συγκρότημα περιλαμβάνει το οίκημα που οι ντόπιοι αποκαλούν Χαλκήτικα, επειδή το έχτισαν οι Χαλκίτες για να διαμένουν όταν έρχονται να προσκυνήσουν. Η Μονή πλαισιώνεται από διάφορα προσκτίσματα και νεόδμητα κτίρια που προσφέρουν φιλοξενία στους επισκέπτες της.

Πάνω από όλα όμως την περιβάλλει η πανέμορφη θέα και η γαλήνη του τοπίου, που ενισχύονται από τη χάρη της Θεοτόκου. Η Μονή έχει λεηλατηθεί κατά καιρούς από Γερμανούς, Άγγλους, Τούρκους και άλλους ιερόσυλους επιδρομείς. Από θαύμα όμως δεν την άγγιξε η μεγάλη πυρκαγιά του χίλια εννιακόσια ενενήντα δύο, όταν ο παπα Ιωάννης Κεραμιτζής από τη Σάμο απομάκρυνε εγκαίρως την ιερή εικόνα.

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Σκιαδενής λιτανεύεται μέχρι σήμερα από χωριό σε χωριό της Ρόδου, κυρίως κατά την περίοδο της Σαρακοστής. Οι κάτοικοι τη μεταφέρουν τις περισσότερες φορές πεζοί, με κατάνυξη και ευλάβεια που μαρτυρεί τη βαθιά τους πίστη. Την όγδοη Σεπτεμβρίου, ημέρα του Γενεσίου της Θεοτόκου, πλήθος προσκυνητών συρρέει από τη Ρόδο και τη Χάλκη για να την τιμήσουν.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο ηγούμενος Ιγνάτιος Ζαννετίδης είχε μετατρέψει τη Μονή σε καταφύγιο κυνηγημένων και απελπισμένων γυναικών. Λειτουργούσε μάλιστα ως δεύτερη Μητρόπολη και εξέδιδε άδειες γάμων και βαπτίσεων όταν ο Μητροπολίτης Συνέσιος έλειπε στην Κωνσταντινούπολη. Εκείνος είχε αφήσει τον Ιγνάτιο ως αρχιερατικό επίτροπο για τη Ρόδο, τη Σύμη, την Τήλο, τη Χάλκη, τη Νίσυρο και το Καστελλόριζο.

Έτσι το μοναστήρι έγινε πνευματικό και διοικητικό στήριγμα για ολόκληρα τα Δωδεκάνησα στα δύσκολα εκείνα χρόνια. Η ιστορία του γέμισε με θαύματα και διαφυλάχθηκε από γενιά σε γενιά με ευλάβεια και αγάπη προς τη Μεγαλόχαρη. Πολλές είναι οι διηγήσεις που επιβεβαιώνουν τη ζωντανή παρουσία της Παναγίας στη γη της νότιας Ρόδου.

Στα χρόνια των πειρατών, ένα κουρσάρικο πλοίο έριξε άγκυρα κοντά στη θαλάσσια περιοχή του βουνού Σκιάδι με σκοπό τη λεηλασία. Οι πειρατές, που γνώριζαν πως η Εκκλησία φύλασσε τιμαλφή, ανέβηκαν στο μοναστήρι και άρπαξαν ακόμη και το ίδιο το εικόνισμα της Μεγαλόχαρης. Όταν όμως επέστρεψαν στο σκάφος τους με τη λεία, το πλοίο μαρμάρωσε ξαφνικά μέσα στη θάλασσα.

Οι χριστιανοί απέδωσαν αμέσως το γεγονός σε θαύμα της Παναγίας της Σκιαδενής, που υπερασπίστηκε το σπίτι της. Στη θαλάσσια διαδρομή από τον Μεσαναγρό προς το Σκιάδι σώζεται ένα μικρό νησί που μοιάζει με πετρωμένο καράβι. Οι ντόπιοι το αποκαλούν Πετροκάραβο ή Χτενιά, και θυμίζει σε όλους την παρέμβαση της Θεοτόκου.

Σε άλλη διήγηση, ένας αγριόχοιρος επρόκειτο να καταστρέψει τα σπαρτά του Χιλιομοδιού, της πιο εύφορης πεδιάδας της Απολακκιάς. Η Παναγία τον πέτρωσε και τον εκσφενδόνισε σε έναν βράχο μέσα στη θάλασσα της περιοχής. Το βραχονήσι αυτό ονομάζεται σήμερα Μαντήλα και αποτελεί ακόμη ένα ζωντανό σημάδι της προστασίας της.

Ο λαογράφος Αναστάσιος Βρόντης διασώζει στη Ροδιακή Λαογραφία ένα ακόμη συγκλονιστικό θαύμα της Παναγίας της Σκιαδενής στην εποχή των Τούρκων. Ένας Τούρκος αγάς δεν πίστευε στα θαύματα της Θεοτόκου και κάποια στιγμή κάρφωσε με την κάμα του την ιερή εικόνα. Αμέσως άρχισε να τρέχει αίμα από το ξύλο, ενώ το χέρι του ασεβούς ξεράθηκε και έμεινε ακίνητο.

Τότε ο αγάς μετάνιωσε βαθιά και παρακάλεσε την Παναγία να τον γιατρέψει, υποσχόμενος να αφιερώσει στη Μονή όλα τα χωράφια του. Η Παναγία δέχτηκε τη μετάνοιά του, θεράπευσε το χέρι του και εκείνος εκπλήρωσε άμεσα την υπόσχεσή του. Με επίσημα έγγραφα, που σώζονται μέχρι σήμερα, δώρισε στο μοναστήρι όση έκταση μπορούσε να αντικρίσει από την αυλή του.

Έτσι τα χωράφια του αγά έγιναν ιδιοκτησία της Μονής και αύξησαν την περιουσία της σημαντικά. Το περιστατικό αυτό δίδαξε όχι μόνο τους χριστιανούς αλλά και τους αλλόθρησκους τη δύναμη της Μεγαλόχαρης. Η φήμη του θαύματος εξαπλώθηκε και πέρα από τα όρια της Ρόδου σε ολόκληρο το Αιγαίο.

Στο μοναστήρι σήμερα, εκτός από την κεντρική εικόνα της Σκιαδενής που χρονολογείται από το χίλια οκτακόσια ογδόντα έξι, φυλάσσονται και τέσσερις άλλες εικόνες. Απεικονίζουν τον Ιησού Χριστό, τον Άγιο Ιωάννη, τον Άγιο Νικόλαο και τη Γέννηση της Θεοτόκου, η οποία πανηγυρίζεται κάθε χρόνο. Οι εικόνες αυτές, έργα του χίλια οκτακόσια ογδόντα πέντε, αποτελούν δωρεές των Χαλκιτών και διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση.

Το Καθολικό της Μονής ανακαινίστηκε πρόσφατα και αγιογραφήθηκε από τον αγιορείτη μοναχό Παΐσιο με μεγάλη φροντίδα. Εξοπλίστηκε επίσης με νέα λειτουργικά σκεύη που εξυπηρετούν τις ανάγκες των πανηγύρεων και των καθημερινών ακολουθιών. Η Μονή διοικείται από ειδική επιτροπή, στην οποία προεδρεύει ο Μητροπολίτης Ρόδου, και φροντίζει για τη συντήρηση όλων των κτισμάτων της.

Η Παναγία η Σκιαδενή είναι σήμερα η πολιούχος της νότιας Ρόδου και προστάτιδα των κατοίκων της. Η ιστορία της είναι μοναδική και η ομορφιά της λιτή, γεννημένη από τη φύση του τόπου. Οι άνθρωποι την ανέθρεψαν με αγάπη και ο Θεός ευλόγησε τον τόπο με την παρουσία της Μητέρας του.

Έτσι το Σκιάδι παραμένει ένα ζωντανό προσκύνημα πίστης, ελπίδας και παρηγοριάς για κάθε προσκυνητή.