Ο Όσιος Θεόκτιστος και η αδελφική φιλία με τον Μέγα Ευθύμιο

Δύο ασκητές έζησαν σαν μία ψυχή μέσα σε δύο σώματα, στην έρημο της Ιουδαίας, κοντά στα Ιεροσόλυμα. Μια σπηλιά που ήταν φωλιά άγριων θηρίων μεταμορφώθηκε σε ναό του Θεού από τις προσευχές και τους ύμνους τους. Ο Όσιος Θεόκτιστος, από πολύ νεαρή ηλικία, άφησε τους γονείς και την πατρίδα του για να φτάσει στους Αγίους Τόπους.

Ήθελε να αφιερώσει ολόκληρη την ύπαρξή του στον Θεό, χωρίς καμιά επιφύλαξη ή δισταγμό. Μόλις προσκύνησε στον Ναό της Αναστάσεως και τίμησε τον Τίμιο Σταυρό, αναζήτησε αμέσως τόπο πνευματικής άσκησης και ησυχίας. Κατέφυγε στη Λαύρα του Φαράν, έξι μίλια έξω από την αγία πόλη της Ιερουσαλήμ.

Εκεί κλείστηκε μέσα σε ένα στενό κελί και ξεκίνησε σκληρό αγώνα ενάντια στα πάθη και τους δαίμονες. Την ίδια εποχή ήρθε στη Λαύρα και ένας νέος ασκητής από την Αρμενία, ο μετέπειτα Μέγας Ευθύμιος. Οι δύο νέοι αναγνώρισαν αμέσως ο ένας στον άλλον την ίδια δίψα για τον Θεό.

Έγιναν φίλοι εν Κυρίω και ένωσαν τις καρδιές τους σε μία κοινή πνευματική πορεία. Είχαν ένα φρόνημα, μία βούληση και έναν τρόπο ζωής. Κάθε χρόνο, μόλις έκλεινε η εορτή των Θεοφανείων, οι δύο φίλοι έπαιρναν τον δρόμο για την έρημο της Κουτιλά.

Άφηναν πίσω τους κάθε ανθρώπινη συντροφιά και αναζητούσαν μόνο την κοινωνία με τον Θεό μέσα από καθαρή προσευχή. Έμεναν εκεί μέχρι την Κυριακή των Βαΐων, τρέφοντας την ψυχή τους με τη θεωρία του Θεού. Ταυτόχρονα ταλαιπωρούσαν το σώμα με νηστεία, αγρυπνία, καύσωνα και δίψα της ερήμου.

Τον πέμπτο χρόνο της κοινής ασκητικής τους ζωής, κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, οδηγήθηκαν θαυμαστά σε μια μεγάλη σπηλιά. Η σπηλιά αυτή βρισκόταν πάνω από έναν απόκρημνο γκρεμό, μέσα στην άγρια έρημο της Ιουδαίας. Οι δύο ασκητές χάρηκαν υπερβολικά, γιατί κατάλαβαν πως ο ίδιος ο Θεός τους είχε ετοιμάσει αυτόν τον τόπο.

Αποφάσισαν να μείνουν εκεί οριστικά, μακριά από κάθε ανθρώπινη ενόχληση και φροντίδα. Τρέφονταν αποκλειστικά με τα άγρια χόρτα που φύτρωναν γύρω τους. Η σπηλιά υπήρξε άλλοτε φωλιά άγριων θηρίων, όμως οι προσευχές και οι ύμνοι τους την άλλαξαν εντελώς.

Σιγά σιγά μεταμορφώθηκε σε αληθινό ναό του ζώντος Θεού, με ουράνια ομορφιά και χάρη. Η αγιότητα των δύο ασκητών δεν μπορούσε να μείνει για πολύ κρυμμένη στα έγκατα της ερήμου. Σύντομα βοσκοί από τη Βηθανία ανακάλυψαν τη σπηλιά και διέδωσαν παντού τη φήμη τους.

Έτσι άρχισαν να φτάνουν κοντά τους πολλοί αδελφοί, που ζητούσαν ασκητική ζωή κάτω από την καθοδήγησή τους. Ο Όσιος Ευθύμιος αγαπούσε την ησυχία περισσότερο από κάθε άλλο πράγμα στον κόσμο. Γι’ αυτό όλους όσοι έρχονταν για να αρνηθούν τον κόσμο, τους έστελνε στον σεβάσμιο Θεόκτιστο.

Εκείνος, τέλειος στην υπακοή, ακολουθούσε σε όλα τη συμβουλή του φίλου και πατέρα του εν Χριστώ. Με τον τρόπο αυτό, ο απόμερος εκείνος τόπος μετατράπηκε σταδιακά σε οργανωμένο κοινόβιο μοναστήρι. Η ίδια η σπηλιά υπηρετούσε πλέον ως κεντρικός ναός όλης της αδελφότητας.

Ο Θεόκτιστος έγινε ηγούμενος και ποιμένας των αδελφών, με σύνεση και πατρική στοργή. Από την πλευρά του, ο Ευθύμιος αποτραβήχτηκε ακόμη πιο βαθιά μέσα στην έρημο. Ο σοφός Θεόκτιστος δεχόταν με αγάπη όλους όσοι κατέφευγαν κοντά του στο μοναστήρι.

Άκουγε την εξομολόγησή τους και θεράπευε τις πληγές των ψυχών τους με τα κατάλληλα πνευματικά φάρμακα. Έτσι πέρασαν πολλά χρόνια κοινής πνευματικής πορείας μέσα στην παλαιστινιακή έρημο. Οι δύο φίλοι διατήρησαν μέχρι τέλους μεγάλη αγάπη ο ένας για τον άλλον.

Ο Ευθύμιος προόδευε σταθερά στην ερημητική ζωή, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρουσία. Ο Θεόκτιστος έλαμπε στη συντροφική, αδελφική και κοινοβιακή ζωή μαζί με τους πατέρες. Όταν έφτασε σε βαθιά γεράματα, ο Όσιος Θεόκτιστος αρρώστησε πολύ βαριά.

Ο Μέγας Ευθύμιος, που είχε φτάσει τότε τα ενενήντα του χρόνια, έσπευσε αμέσως κοντά του. Τον επισκέφθηκε και τον φρόντιζε με τρυφερότητα και αδελφική αφοσίωση μέχρι το τέλος του. Ο Θεόκτιστος εκοιμήθη εν ειρήνη, ύστερα από μικρή ασθένεια, την τρίτη Σεπτεμβρίου του τετρακοσίου εξηκοστού εβδόμου.

Στην εξόδιο ακολουθία του παραστάθηκαν δύο μεγάλες μορφές της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων με συγκίνηση. Πρώτος ο γέροντας πια Μέγας Ευθύμιος, ο αχώριστος φίλος και αδελφός όλης της ζωής του. Δίπλα του ο Αναστάσιος, ο τότε Πατριάρχης των Ιεροσολύμων, που προέστη της κηδείας.

Η ζωή του Θεόκτιστου έμεινε παράδειγμα γνήσιας πνευματικής φιλίας και ταπεινής υπακοής στον Θεό. Η μνήμη του τιμάται μέχρι σήμερα από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία με βαθιά κατάνυξη.