Ο Όσιος Νικάνωρ ο Θαυματουργός της Ζάβορδας

Στείρα και απελπισμένη, η μητέρα του Οσίου άκουσε μέσα στον ναό του Αγίου Μηνά τη φωνή του Θεού να της υπόσχεται γιο εκλεκτό. Σαράντα χρόνια αργότερα, εκείνο το παιδί θα έβρισκε κρυμμένη σε βουνοκορφή μια εικόνα του Σωτήρος, σωσμένη από την εικονομαχία. Οι γονείς του, ο Ιωάννης και η Μαρία, ζούσαν στη Θεσσαλονίκη μέσα στον πλούτο και την ευσέβεια, μοιράζοντας απλόχερα την περιουσία τους στους φτωχούς της πόλης.

Όλοι οι συμπολίτες τους μιλούσαν με θαυμασμό για την αγάπη και την αρετή τους, καθώς δεν είχαν παιδί για πολλά χρόνια. Η μητέρα προσευχόταν αδιάκοπα στον ναό του Αγίου Μηνά, νηστεύοντας και αγρυπνώντας με δάκρυα μπροστά στον Κύριο. Κάποια μέρα, μέσα στη θερμή προσευχή της, άκουσε ξεκάθαρα τη φωνή του Θεού να της αναγγέλλει το θαύμα.

Έτσι ήρθε στον κόσμο ο Νικόλαος, το κοσμικό όνομα του μετέπειτα Οσίου, ως δώρο ουράνιο και ευλογία. Οι γονείς τον παρέδωσαν αμέσως σε ευσεβή δάσκαλο για να μάθει τα ιερά γράμματα και την Αγία Γραφή. Από μικρή ηλικία έδειξε ευφυΐα, ζήλο και βαθιά αγάπη για τη ζωή της Εκκλησίας του Χριστού.

Πολύ νωρίς ο Νικόλαος κατάλαβε ότι ο Θεός τον καλούσε στη μοναχική ζωή και στη μίμηση των οσίων πατέρων. Περνούσε τις μέρες του με νηστείες, αγρυπνίες και προσευχές, ποθώντας να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Κύριο της ζωής. Όταν ήταν ακόμη μικρός, έχασε τον αγαπημένο του πατέρα και έμεινε μόνος με τη μητέρα του στη Θεσσαλονίκη.

Εκείνη, χωρίς να γνωρίζει τον κρυφό πόθο του παιδιού της, σχεδίαζε να τον παντρέψει με κάποια ενάρετη και πιστή κοπέλα. Ο νέος δεν ήθελε να την πικράνει, γι' αυτό ανέβαλλε διαρκώς τη μεγάλη απόφαση που έκαιγε την καρδιά του. Όταν η μητέρα του εκοιμήθη εν Κυρίω, άνοιξε επιτέλους ο δρόμος για την πραγμάτωση του παλιού του πόθου.

Μοίρασε αμέσως όλη την πατρική περιουσία στους φτωχούς και στα ορφανά της πόλης χωρίς δισταγμό. Παρόλο που μπορούσε να λάβει υψηλά αξιώματα από την επιφανή του καταγωγή, τα θεώρησε όλα σκουπίδια μπροστά στον Χριστό. Έγινε μοναχός με το όνομα Νικάνωρ και πολλαπλασίασε τα χαρίσματα που του είχε δώσει ο Κύριος.

Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης τον χειροτόνησε διάκονο και πρεσβύτερο, σκοπεύοντας μάλιστα να τον αφήσει διάδοχό του. Σε ηλικία είκοσι επτά περίπου ετών, μέσα σε νυχτερινή προσευχή με δάκρυα θερμά, άκουσε φωνή ουράνια από τον Κύριο. Ο Θεός τον καλούσε να εγκαταλείψει τη γενέτειρά του και να πορευθεί στο όρος Καλλίστρατο για ασκητικούς αγώνες.

Χωρίς καθυστέρηση, ο Όσιος μοίρασε όσα του είχαν απομείνει και έφυγε από τη Θεσσαλονίκη με την ευλογία του Κυρίου. Στον δρόμο του, σε κάθε χωριό και πόλη που συναντούσε, κήρυττε σαν άλλος απόστολος τον λόγο του Θεού. Έζησε για κάποιο διάστημα στη Σαρακίνα, όπου επιτέλεσε μεγάλα θαύματα, και πολλοί πιστοί έτρεχαν κοντά του.

Όμως η φήμη που απέκτησε τον ανάγκασε να αναζητήσει βαθύτερη ησυχία στο όρος Καλλίστρατο. Εκεί βρήκε μια στενή σπηλιά, όπου μετά δυσκολίας χωρούσε άνθρωπος, και επιδόθηκε σε σκληρότατους ασκητικούς αγώνες. Πέρασαν δεκαέξι ολόκληρα χρόνια αγρυπνιών, νηστειών και κόπων για την αγάπη του Χριστού στην ερημιά.

Ο διάβολος δεν άντεχε τις νίκες του και του έφερνε πολλούς πειρασμούς και φόβους μέσα στη σπηλιά. Ο Όσιος όμως τους αντιμετώπιζε με το όνομα του Ιησού και με το σημείο του Σταυρού. Η ακραία φτώχεια και η ασκητική του πολιτεία δεν μπορούσαν να μείνουν για πολύ κρυμμένες από τους ανθρώπους.

Ο όσιος Διονύσιος του Ολύμπου τον γνώρισε και είπε στους μαθητές του τον περίφημο λόγο για τον κρυμμένο θησαυρό. Κάποτε δύο πλούσιοι χριστιανοί ήρθαν στη σπηλιά και του ζήτησαν να τους δεχθεί ως μαθητές κοντά του. Ο Όσιος τους υποδέχθηκε με τιμή, αλλά τους έκανε φιλαδελφική παρατήρηση που εγκατέλειψαν τον άγιο Διονύσιο.

Τους ένδυσε όμως με το αγγελικό σχήμα και σύντομα συγκεντρώθηκαν γύρω του πολλοί άλλοι μαθητές. Έτσι έχτισαν το παλιό μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου, λίγα μέτρα μακριά από την αρχική του σπηλιά. Μια νύχτα ο Όσιος άκουσε φωνή να τον προστάζει να ανέβει στην κορυφή του βουνού για μια αποκάλυψη.

Εκεί βρήκε κρυμμένη μια αρχαία εικόνα του Σωτήρος Χριστού, σωσμένη από την εποχή της εικονομαχίας. Άρχισε αμέσως την έρευνα μαζί με τους μοναχούς και τους εργάτες, και έχτισαν ναό προς τιμήν της Μεταμορφώσεως. Έτσι ιδρύθηκε η ξακουστή Μονή της Ζάβορδας, που σύντομα αριθμούσε τους περισσότερους μοναχούς όλης της περιοχής.

Τρεις ημέρες πριν την κοίμησή του, ο Όσιος συγκέντρωσε όλους τους μοναχούς και τους άφησε γραπτή τη διαθήκη του. Τους συμβούλευσε να φυλάσσουν με πιστότητα τις παραδόσεις των αγίων Πατέρων και το Τυπικό του αγίου Σάββα. Όρισε ακόμη να μην εισέρχονται γυναίκες και παιδιά στο μοναστήρι, διατηρώντας έτσι την ησυχία και την καθαρότητα του τόπου.

Όρισε επίσης ότι ο ηγούμενος της Μονής θα εκλεγόταν παρουσία των ηγουμένων των γειτονικών μοναστηριών. Συγκεκριμένα, θα παρευρίσκονταν οι ηγούμενοι της Μεταμορφώσεως, του Βαρλαάμ των Μετεώρων και της Σκήτης του Προδρόμου του αγίου Διονυσίου. Σε εκείνον τον νέο ηγούμενο θα παρέδιδαν τη ράβδο του Νικάνορος ως σύμβολο ποιμαντικής εξουσίας και ευλογίας.

Μετά τον εορτασμό της Μεταμορφώσεως, ο Όσιος δέχθηκε όλους τους πιστούς που είχαν έρθει στη μονή. Μόλις όμως μπήκε στο κελί του, τον έπιασαν δυνατοί πυρετοί που τον κατέβαλαν εντελώς. Εκοιμήθη ειρηνικά την τρίτη ημέρα της εορτής, όπως ακριβώς του είχε προφητευθεί από τον Κύριο.

Τον έθαψαν με μεγάλη τιμή στην εκκλησία του Τιμίου Προδρόμου της Μονής. Το άγιο λείψανό του έγινε πηγή αναρίθμητων θαυμάτων και ιαμάτων για όσους προστρέχουν με πίστη.