Ο Άγιος Ερμογένης, Φύλακας της Ρωσικής Γης

Στο καμπαναριό του Ιβάν του Μεγάλου κρεμάστηκε ένα τεράστιο λάβαρο με την επιγραφή «Χαίρε, Ιερομάρτυς Ερμογένη, μέγας πρεσβευτής της Ρωσικής γης». Εκατό χιλιάδες κεριά έλαμπαν στα χέρια των πιστών εκείνη τη νύχτα της επίσημης δοξολογίας στο Κρεμλίνο της Μόσχας. Η μνήμη του Πατριάρχη Ερμογένη ως ιερομάρτυρα πέρασε από γενιά σε γενιά για τρεις ολόκληρους αιώνες.

Ο ρωσικός λαός τον αντιμετώπιζε όλο και πιο έντονα ως μεσίτη και πρεσβευτή της πατρίδας ενώπιον του θρόνου του Παντοκράτορα. Στα δύσκολα χρόνια των εθνικών συμφορών, το έθνος στρεφόταν στη μνήμη του ηρωικού Πατριάρχη. Οι Ρώσοι έρχονταν στον τάφο του με τις προσωπικές τους θλίψεις, τις αρρώστιες και τις αδυναμίες τους.

Ζητούσαν με ευλάβεια τη βοήθεια του Αγίου Ερμογένη και ο πολυεύσπλαχνος Κύριος ανταμείβει την πίστη τους με πλήθος ευεργεσιών. Έτσι, τριακόσια χρόνια μετά τον θάνατό του, πιστοί από κάθε γωνιά της Ρωσίας συνέρρευσαν στη Μόσχα για τη δοξολογία του ιερομάρτυρα. Οι προσκυνητές έσπευδαν με δάκρυα να ασπαστούν τα ιερά λείψανα του Πατριάρχη στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως.

Εκεί, μέσα στο Κρεμλίνο, οι ιερείς τελούσαν παννυχίδες σχεδόν χωρίς καμία διακοπή μέρα και νύχτα. Την παραμονή της δοξολογίας έγινε μεγαλοπρεπής λιτανεία με την εικόνα του Αγίου Ερμογένη μέσα στους ιερούς χώρους της πόλης. Πίσω από την εικόνα ακολουθούσε το κάλυμμα του τάφου, όπου ο Άγιος εικονιζόταν ολόσωμος με μανδύα και ποιμαντική ράβδο στο χέρι.

Δίπλα στην εικόνα του Πατριάρχη μετέφεραν και την εικόνα του Αγίου Διονυσίου του Ραντονέζ, του συναγωνιστή του στα πνευματικά και πατριωτικά έργα. Οι δύο άνδρες είχαν αγωνιστεί μαζί για την απελευθέρωση της ρωσικής γης από τους Πολωνολιθουανούς σφετεριστές. Στο τέλος της λιτανείας, οι πιστοί άρχισαν να ψάλλουν τον Κανόνα του Πάσχα και τον Κανόνα προς τον Άγιο Ερμογένη.

Η ψαλμωδία υψωνόταν δίπλα στη λάρνακα όπου αναπαύονταν τα ιερά λείψανα του Πατριάρχη της Μόσχας. Η ολονύκτια αγρυπνία τελέστηκε κάτω από τον ανοιχτό ουρανό σε όλες τις πλατείες του Κρεμλίνου. Το λαϊκό αίσθημα ευλαβείας πλημμύριζε κάθε γωνιά της πόλης και ζέσταινε τις καρδιές των προσκυνητών.

Η νύχτα εκείνη έμελλε να σφραγιστεί από πλήθος θαυμαστών γεγονότων ενώπιον αμέτρητων μαρτύρων. Εκείνη τη νύχτα συνέβησαν αρκετές θεραπείες μέσω των πρεσβειών του Αγίου Ερμογένη ενώπιον όλου του λαού. Ένας ασθενής έφτασε στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως με πατερίτσες και θεραπεύτηκε πλήρως καθώς πλησίαζε τη λάρνακα.

Έναν άλλο, που υπέφερε από βαριά αναπηρία, τον μετέφεραν με φορείο στη λειψανοθήκη του ιερομάρτυρα. Εκεί ο ταλαίπωρος άνθρωπος σηκώθηκε εντελώς υγιής και δόξασε με δάκρυα τον Κύριο. Αυτές και άλλες παρόμοιες θαυμαστές θεραπείες, μπροστά σε πλήθος πιστών, αποτέλεσαν αδιάσειστη απόδειξη της αγιότητας του νέου Ρώσου θαυματουργού.

Την Κυριακή στις δώδεκα Μαΐου τελέστηκε η Θεία Λειτουργία στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Προέστη της επίσημης δοξολογίας του νέου αγίου ο Μακαριώτατος Γρηγόριος, Πατριάρχης Αντιοχείας. Στο τέλος της Λειτουργίας, σε όλους τους ναούς της Μόσχας τελέστηκαν παρακλήσεις προς τον Άγιο Ερμογένη.

Έγινε μεγάλη λιτανεία προς το Κρεμλίνο, στην οποία πήραν μέρος πάνω από είκοσι ιεράρχες της Εκκλησίας. Συνόδευαν την πομπή ψάλλοντας με κατάνυξη «Άγιε Ιεράρχα Πάτερ Ερμογένη, πρέσβευε υπέρ ημών». Από εκείνη την ημέρα ξεκίνησε επίσημα η λειτουργική τιμή του Αγίου σε όλη τη Ρωσική Εκκλησία.

Έτσι εκπληρώθηκε ο πόθος του πιστού ρωσικού λαού και η Εκκλησία απέκτησε νέο επουράνιο προστάτη. Η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας όρισε τη μνήμη του ιερομάρτυρα Ερμογένη, Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας, στις δεκαεπτά Φεβρουαρίου, ημέρα της κοιμήσεώς του. Όρισε επίσης δεύτερη εορτή στις δώδεκα Μαΐου, την ημέρα της επίσημης αγιοκατάταξής του στους χορούς των αγίων.

Μεγάλη είναι η εθνική σημασία του Αγίου Ερμογένη, ακούραστου αγωνιστή για την καθαρότητα της Ορθοδοξίας και την ενότητα της ρωσικής γης. Η εκκλησιαστική και πολιτική δράση του αποτελεί λαμπρό παράδειγμα θερμής πίστης και ολόψυχης αγάπης προς τον ρωσικό λαό. Η ποιμαντορία του χαρακτηρίστηκε από προσεκτική και αυστηρή φροντίδα για την τέλεση των ιερών ακολουθιών.

Επί των ημερών του εκδόθηκε Ευαγγέλιο, καθώς και Μηναία Σεπτεμβρίου, Οκτωβρίου, Νοεμβρίου και των πρώτων δώδεκα ημερών του Δεκεμβρίου. Το χίλια εξακόσια δέκα τυπώθηκε ο «Μέγας Πρωτογενής Κανόνας» με την προσωπική του επιμέλεια. Ο Άγιος Ερμογένης δεν αρκέστηκε απλώς να δώσει ευλογία, αλλά επέβλεπε προσωπικά την ακρίβεια κάθε λέξης του κειμένου.

Με την ευλογία του Αγίου, η Ακολουθία του Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου μεταφράστηκε από τα ελληνικά στη ρωσική γλώσσα. Η εορτή του Αποστόλου άρχισε να τελείται με μεγαλοπρέπεια στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως. Υπό την επίβλεψη του Πατριάρχη κατασκευάστηκαν νέα πιεστήρια για την εκτύπωση λειτουργικών βιβλίων και ιδρύθηκε ένα νέο τυπογραφείο.

Το οικοδόμημα αυτό υπέστη σοβαρές ζημιές στη μεγάλη πυρκαγιά του χίλια εξακόσια έντεκα, όταν οι Πολωνοί έκαψαν τη Μόσχα. Με ζήλο για την τάξη των ακολουθιών, ο Άγιος συνέταξε «Επιστολή προς όλο τον λαό, ιδίως ιερείς και διακόνους, για τη βελτίωση της εκκλησιαστικής ψαλμωδίας». Στο κείμενο αυτό επιπλήττει τους κληρικούς που τελούν τις ακολουθίες χωρίς να ακολουθούν πιστά το Τυπικό.

Στηλιτεύει τις περιττές συνομιλίες μέσα στον ναό και την ασέβεια των λαϊκών απέναντι στις θείες λειτουργίες. Η συγγραφική του δράση υπήρξε ευρύτατα γνωστή σε όλη την επικράτεια της Ρωσίας. Έγραψε διήγηση για την εικόνα της Παναγίας του Καζάν και την ακολουθία της, καθώς και επιστολή προς τον Πατριάρχη Ιώβ.

Συνέταξε επίσης συλλογή άρθρων για ζητήματα λατρείας, πατριωτικά κείμενα και διάφορες εκκλησιαστικές αναφορές. Οι σύγχρονοί του μιλούσαν για τον Πατριάρχη ως άνθρωπο εξαιρετικής διάνοιας και πολυμάθειας με βαθιά γνώση των ιερών κειμένων. Τον αποκαλούσαν διδάσκαλο μεγάλης σύνεσης και σκέψης, αξιοθαύμαστο, καταρτισμένο στη σοφία και εκλεπτυσμένο στη μάθηση.

Ο Άγιος Ερμογένης περνούσε πολύ χρόνο μέσα στις βιβλιοθήκες των μοναστηριών, ιδιαίτερα στη βιβλιοθήκη της Μονής Τσούντοβο της Μόσχας. Εκεί αντέγραφε με μεγάλη υπομονή πολύτιμες ιστορικές μαρτυρίες από αρχαία χειρόγραφα. Τον δέκατο έβδομο αιώνα ονόμασαν το Χρονικό του Πατριάρχη «Χρονικό της Αναστάσεως» λόγω της ιδιαίτερης σημασίας του.

Στα συλλογικά έργα του αγίου υπάρχουν πολλές παραπομπές στην Αγία Γραφή και πλήθος παραδειγμάτων από την ιστορία. Όλα αυτά μαρτυρούν τη βαθύτατη γνώση του στον Λόγο του Θεού και την οικείωσή του με την εκκλησιαστική γραμματεία της εποχής. Ενσωμάτωνε τις γνώσεις του στο κήρυγμα και στη διδασκαλία του προς τον πιστό λαό της Ρωσίας.

Οι σύγχρονοί του θεωρούσαν τον αρχιποιμένα άνθρωπο ευλάβειας, καθαρότητας ζωής, αληθινό ποιμένα του ποιμνίου του Χριστού. Τον τιμούσαν ως ειλικρινή υπερασπιστή της χριστιανικής πίστης μπροστά σε κάθε πειρασμό και διωγμό. Όλες αυτές οι αρετές του Αγίου Ερμογένη φάνηκαν ιδιαίτερα στα ταραγμένα χρόνια της λεγόμενης Εποχής των Συγχύσεων στη Ρωσία.

Τότε η ρωσική γη συγκλονίστηκε από εσωτερικό χάος, που έγινε ακόμη πιο οδυνηρό από τις πολωνολιθουανικές δολοπλοκίες. Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή περίοδο, ο Πρώτος Ιεράρχης της Ρωσικής Εκκλησίας προστάτευε με αυτοθυσία ολόκληρη τη ρωσική επικράτεια. Με τον λόγο και με τα έργα του υπερασπίστηκε την Ορθόδοξη Πίστη απέναντι στις λατινικές επιρροές της εποχής.

Υπερασπίστηκε επίσης την εθνική ενότητα του λαού απέναντι σε εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς της πατρίδας. Σώζοντας τη γενέθλια γη του, ο Άγιος Ερμογένης κέρδισε το στεφάνι του μαρτυρικού θανάτου. Έγινε επουράνιος μεσίτης της Ρωσίας ενώπιον του θρόνου της Αγίας Τριάδας με αδιάκοπες προσευχές.

Η μορφή του παραμένει σύμβολο πίστης και αυτοθυσίας για κάθε Ορθόδοξο πιστό μέχρι τις ημέρες μας. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του με βαθιά ευγνωμοσύνη και αναγνωρίζει τη συμβολή του στην πνευματική αναγέννηση. Οι πρεσβείες του στηρίζουν τους πιστούς που καταφεύγουν με εμπιστοσύνη στη χάρη του ιερομάρτυρα Πατριάρχη της Μόσχας.