Η Παναγία η Αργοκοιλιώτισσα της Νάξου

Μέσα σε ένα βυζαντινό σπήλαιο παρατηρητήριο της ορεινής Νάξου κρύφτηκαν δύο εικόνες της Παναγίας, ίσως στα ταραγμένα χρόνια της εικονομαχίας. Σχεδόν χίλια χρόνια αργότερα, ένας απλός χωρικός της Κορώνου είδε στον ύπνο του το σημείο και οδήγησε εκεί τους κατοίκους για να τις ανακαλύψουν. Η ιστορία αυτή ξεκινά το χίλια οκτακόσια τριάντα πέντε μετά Χριστόν, όταν ένας κάτοικος της Κορώνου δέχτηκε καθ' ύπνον υπόδειξη για κάποιο ξεχασμένο σημείο.

Στη θέση Αργοκοίλι, ύστερα από δεύτερη έρευνα που επιβεβαίωσε το πρώτο όραμα, βρέθηκαν δύο παλαιές βυζαντινές εικόνες της Θεοτόκου. Η μία από αυτές εικόνιζε την Παναγία επάνω στη Ζωοδόχο Πηγή και προκάλεσε βαθιά συγκίνηση. Οι κάτοικοι μετέφεραν τα ιερά εικονίσματα πρώτα στο χωριό Κόρωνος και ύστερα στη Μητρόπολη Παροναξίας.

Από εκείνη τη στιγμή η ζωή του τόπου άλλαξε, καθώς όλο το νησί άρχισε να στρέφεται με πίστη προς τη θέση της εύρεσης. Το προσωνύμιο Αργοκοιλιώτισσα προέρχεται ακριβώς από την τοποθεσία αυτή, ένα ορεινό και απόμερο σημείο της Νάξου. Στο ίδιο σημείο θα θεμελιωθεί αργότερα το μοναστήρι που σήμερα καταλαμβάνει έκταση γύρω στα είκοσι πέντε στρέμματα.

Τον επόμενο χρόνο, ανήμερα της επετείου της εύρεσης, ένα ακόμη θαυμαστό γεγονός σημάδεψε τον τόπο και ενίσχυσε την πίστη των κατοίκων. Μπροστά σε έναν αντικρινό βράχο, σε ένα μικρό επιφανειακό φρεάτιο, ανέβλυσε ξαφνικά αγίασμα που έμελλε να δροσίσει γενιές προσκυνητών. Οι πιστοί άρχισαν να σκάβουν προσεκτικά γύρω από το σημείο εκείνο και αποκάλυψαν την είσοδο ενός μικρού σπηλαίου.

Μέσα σε αυτό, αριστερά από την είσοδο, υπήρχε μια μικρή κρύπτη με λαξευμένες βαθμίδες σχεδόν κάθετης διάταξης. Οι βαθμίδες αυτές οδηγούσαν προς μια έξοδο που άνοιγε στην οροφή του σπηλαίου, σε ένα είδος στενού φρεατίου. Σύμφωνα με τη σημερινή μελέτη, ολόκληρο το σπήλαιο αποδίδεται σε βυζαντινό παρατηρητήριο φυλάκιο της περιοχής.

Στη βάση του ακριβώς είχαν αποκρύψει τις δύο εικόνες της Παναγίας, πιθανότατα στα δύσκολα χρόνια της εικονομαχίας. Το σημείο του βράχου με το αγίασμα είναι ορατό από τη θάλασσα, αλλά παραμένει αόρατο από τη γειτονική ακτή. Επιπλέον, βρίσκεται σε απόλυτη ευθυγράμμιση με δύο απέναντι κορυφές λόφων, που εκτείνονται με κατεύθυνση από την Ανατολή προς τη Δύση.

Λίγο μετά την εύρεση των ιερών εικόνων, οι πιστοί έσπευσαν να ανεγείρουν στο σημείο εκείνο έναν μικρό αρχικό ναό σε ρυθμό βασιλικής. Με το πέρασμα των ετών ο ναός αυτός επεκτάθηκε σε μήκος, καθώς το πλήθος των προσκυνητών μεγάλωνε διαρκώς. Γύρω στο χίλια εννιακόσια ογδόντα πέντε μετά Χριστόν ανεγέρθηκε ένας ακόμη μικρός ναΐσκος, αφιερωμένος στο θαυματουργό αγίασμα του τόπου.

Χτίστηκε ακριβώς δίπλα στο αρχικό επιφανειακό φρεάτιο, το οποίο εντάχθηκε με σεβασμό στο αριστερό μέρος του εικονοστασίου. Ολόκληρη η αριστερή πλευρά του ναϊδρίου αποτελεί στην πραγματικότητα την είσοδο του παλιού σπηλαίου παρατηρητηρίου. Η άνοδος από την κρύπτη προς την έξοδο της οροφής γίνεται μέσα από στενές, σχεδόν κάθετες λαξευμένες βαθμίδες του φρεατίου.

Λόγω της μεγάλης στενότητας, η διέλευση επιτρέπεται μόνο ένα άτομο τη φορά, με στήριξη στα τοιχώματα. Παρά τη δυσκολία και τον φόβο που προκαλεί η ανάβαση, δεν έχει σημειωθεί ποτέ το παραμικρό ατύχημα στους πιστούς. Το γεγονός αυτό θεωρείται από τους κατοίκους της Νάξου ένα ακόμη διακριτικό σημάδι της προστασίας της Θεομήτορος.

Έτσι ο μικρός χώρος του σπηλαίου παραμένει ζωντανός τόπος προσκυνήματος και κατάνυξης. Στον ίδιο ευλογημένο χώρο ολοκληρώθηκε αργότερα η ανέγερση ενός νέου, μεγαλοπρεπούς ναού, λίγο ανατολικότερα από τον αρχικό μικρό ναό. Σύμφωνα με τις διαστάσεις του, ο νέος αυτός ναός θεωρείται ο μεγαλύτερος ολόκληρου του συμπλέγματος των Κυκλάδων νήσων.

Η παρουσία του δεσπόζει στον τόπο και υποδέχεται κάθε χρόνο πολυάριθμους πιστούς από όλη την Ελλάδα. Γύρω από αυτόν προγραμματίζεται η ανέγερση περιμετρικών κελιών, για τη φιλοξενία των προσκυνητών που φτάνουν στο μοναστήρι. Παράλληλα σχεδιάζονται αίθουσες πολιτιστικών εκδηλώσεων, ώστε ο τόπος να γίνει κέντρο πνευματικής και κοινωνικής ζωής.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένα μεγάλο αμφιθέατρο, που θα φιλοξενεί ομιλίες, συνάξεις και εορταστικές εκδηλώσεις του προσκυνήματος. Η Σύναξη της Παναγίας της Αργοκοιλιώτισσας τιμάται κάθε χρόνο πέντε ημέρες μετά το Άγιο Πάσχα, μέσα σε λαμπρή πανήγυρη. Πλήθη πιστών ανεβαίνουν τότε στην ορεινή Νάξο, για να προσκυνήσουν τις ιερές εικόνες και το θαυματουργό αγίασμα.

Η ιστορία της εύρεσης, το βυζαντινό σπήλαιο και το ολόδροσο νερό συνθέτουν μια ζωντανή μαρτυρία πίστης. Έτσι η Αργοκοιλιώτισσα παραμένει η αγαπημένη μητέρα και προστάτιδα ολόκληρης της ναξιακής γης μέχρι σήμερα.