Ο Ιερομάρτυς Ανανίας της Λακεδαιμονίας

Το αίμα του έβαψε την παραστάδα της μικρής δυτικής θύρας στη Μητρόπολη του Μιστρά, εκείνη τη στιγμή της θυσίας. Ο ίδιος γονάτισε με απίστευτη προθυμία και κάλεσε τον δήμιο να τον χτυπήσει, για να σωθεί το μυστικό κίνημα της Πελοποννήσου. Ο Ανανίας γεννήθηκε στις αρχές του δέκατου όγδοου αιώνα μετά Χριστόν, από ευγενείς και εύπορους γονείς της Δημητσάνας.

Ο πατέρας του Θεοφίλης ήταν συγγενής της οικογένειας των Λαμπαρδαίων, ενώ η μητέρα του καταγόταν από το Βυζίκι της Γορτυνίας. Σπούδασε στην ξακουστή σχολή της Δημητσάνας και αργότερα η Εκκλησία τον ανέδειξε Επίσκοπο της ίδιας της πατρίδας του. Τον Φεβρουάριο του χίλια επτακόσια πενήντα προήχθη σε Μητροπολίτη Λακεδαιμονίας, ποιμένας μιας ιστορικής επαρχίας με βαρύ πνευματικό φορτίο.

Πέντε χρόνια αργότερα συνέγραψε ειδική πραγματεία για τη Σπάρτη και τους Μητροπολίτες της, καρπό βαθιάς ιστορικής γνώσης. Η παιδεία του, η εκκλησιαστική του σταθερότητα και η φιλανθρωπία του προκαλούσαν σεβασμό στους Έλληνες και τρόμο στους Τούρκους. Έτσι αναδείχθηκε πρόεδρος όλων των προεστών του Μοριά, με συναδέλφους τον Γιαννάκη Κρεββατά, τον Παναγιώτη Ζαΐμη και τον Παναγιώτη Μπενάκη.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Μιχαήλ Οικονόμου, ο Ανανίας κράτησε ταυτόχρονα και την Επισκοπή της Δημητσάνας και εκείνη της Μεθώνης. Στη Μεθώνη εξελέγη ο συγγενής του Άνθιμος Καράκαλος, άνθρωπος φιλελεύθερος, μεγαλεπήβολος και τολμηρός για τις δύσκολες εκείνες εποχές. Την άνοιξη, το καλοκαίρι και ένα μέρος του φθινοπώρου ο Άγιος έμενε στη Δημητσάνα, όπου άφησε ανεξίτηλο έργο.

Έχτισε υδραγωγείο στην πόλη, πάγιωσε τους ετήσιους πόρους της φημισμένης σχολής της μονής Φιλοσόφου και ενίσχυσε την παιδεία. Στον Μιστρά ανοικοδόμησε μεγαλοπρεπή Μητρόπολη, για να αρμόζει στην ιστορική αίγλη του βυζαντινού εκείνου τόπου. Η ισχύς του όμως ξεπερνούσε τα όρια της Πελοποννήσου, καθώς διατηρούσε ισχυρούς δεσμούς με τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων.

Στον οικουμενικό θρόνο βρισκόταν τότε ο συντοπίτης του Πατριάρχης Κύριλλος ο Πέμπτος ο Καράκαλος, φιλορώσος και αντίθετος προς τους Λατίνους. Όταν ο Κύριλλος εξορίστηκε από την Πόλη, ήρθε από το Σινά στη Δημητσάνα και βρήκε φιλόξενο καταφύγιο. Εκεί, μαζί με τον Ανανία, ευαγγελιζόταν την απελευθέρωση του Γένους και ίδρυε νέα σχολεία για τα ελληνόπουλα.

Το έτος χίλια επτακόσια εξήντα δύο ο Άγιος στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη, για να παρουσιαστεί στον μέγα βεζίρη. Σκοπός του ταξιδιού του ήταν να περιγράψει τις συμφορές της Πελοποννήσου και να ζητήσει ανακούφιση για τους χριστιανικούς πληθυσμούς. Κατάφερε έτσι να διατηρηθεί ο τότε Μώρα Βαλεσής ως προστάτης των χριστιανών, εξασφαλίζοντας λίγη ανάσα.

Ο διάδοχός του όμως, ο Χαμουζή πασάς, κάλεσε στην Τρίπολη τους τρεις προεστούς και συνεργάτες του Ανανία. Εκεί τους αποκεφάλισε χωρίς δισταγμό, ενώ σεβάστηκε μόνο τον ίδιο τον Άγιο, που ήταν ακόμη πανίσχυρος. Την περίοδο εκείνη με δική του πρωτοβουλία χτίστηκε μεγάλο κτήριο για τη σχολή της Δημητσάνας.

Σε αυτό φιλοξενούνταν οι άποροι μαθητές, που συνέρρεαν από όλη την Πελοπόννησο για να σπουδάσουν δίπλα στους δασκάλους. Έτσι η Δημητσάνα έγινε πνευματικό κέντρο, κοιτίδα παιδείας και κρυφό εργαστήρι εθνικής συνείδησης για το υπόδουλο Γένος. Ο Ανανίας στήριξε με όλες του τις δυνάμεις την παιδεία, γιατί γνώριζε πως μόνο η γνώση μπορούσε να αναστήσει τους σκλαβωμένους ραγιάδες.

Τότε άρχισαν να κατεβαίνουν στην Ελλάδα οι απεσταλμένοι της Μεγάλης Αικατερίνης από τη μακρινή ρωσική αυτοκρατορία. Ξεχωριστή θέση μεταξύ τους είχε ο φίλος του Ορλώφ Παπάζωλης, που έφτασε στη Μάνη το χίλια επτακόσια εξήντα έξι. Στόχος του ήταν να ξεσηκώσει πρώτη την Πελοπόννησο και να δώσει το σύνθημα για γενική επανάσταση κατά των Τούρκων.

Στην περίφημη συνέλευση που έγινε στην Καλαμάτα, κλήθηκε ανάμεσα στους πρώτους και ο Άγιος Ανανίας. Με την ευλογία του καταρτίστηκε το λεγόμενο συνυποσχετικό των Πελοποννησίων, το οποίο μετέφερε στην αυτοκράτειρα ο ίδιος ο Παπάζωλης. Στη συνέχεια ο Ανανίας συνεννοήθηκε με τους καπεταναίους και τους αρματολούς της Πελοποννήσου και της Μάνης.

Συνεννοήθηκε ακόμη με τους προύχοντες και τους Αρχιερείς των επαρχιών και των τριών νησιών, της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών. Όλη αυτή η προσπάθεια είχε έναν μοναδικό σκοπό, την απελευθέρωση της πατρίδας από τον τουρκικό ζυγό. Με δική του φροντίδα και δαπάνη ιδρύθηκαν ακόμη και δύο πυριτιδόμυλοι στη Δημητσάνα, για τις ανάγκες του επερχόμενου αγώνα.

Όμως το μυστικό κίνημα προδόθηκε στον Μώρα Βαλεσή, ο οποίος πληροφορήθηκε ότι ο Ανανίας συμμαχεί με τους Ρώσους. Πολλοί τότε πρότειναν στον Άγιο την ένοπλη αντίσταση, για να γλιτώσει τη ζωή του και να συνεχίσει το έργο. Εκείνος όμως αντιπρότεινε να πέσει μόνος του θύμα, ώστε να μην ανακαλύψουν οι Τούρκοι το σχεδιαζόμενο κίνημα της Πελοποννήσου.

Κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων και αμέσως μετά δέχθηκε τους στρατιώτες, που ήρθαν να τον συλλάβουν. Ο Ανανίας γονάτισε ταπεινά και κάλεσε ο ίδιος τον δήμιο να τον πλήξει χωρίς δισταγμό και χωρίς αναβολή. Το αίμα που ανάβλυσε από την πληγωμένη του καρδιά έβαψε την παραστάδα της δυτικής θύρας της Μητροπόλεως του Μιστρά.

Οι Τούρκοι έσυραν το τίμιο λείψανο στους δρόμους και το άφησαν επί τρεις ημέρες άταφο, για παραδειγματισμό. Μόλις έφυγαν, οι χριστιανοί το περισυνέλεξαν με δάκρυα και το ενταφίασαν με μεγαλοπρέπεια και τιμή. Ο λαός θρήνησε τον ποιμένα του με δημοτικό τραγούδι, που διέσωσε αργότερα ο Δημητσανίτης ιστορικός Τάκης Κανδηλώρος.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον κατέταξε επίσημα στο Αγιολόγιο της Εκκλησίας τον Ιούνιο του δύο χιλιάδες είκοσι δύο. **04_15_Άγιος_Ανανίας_Λακεδαιμονίας_Ελληνικά_Καθαρά.