Η Εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη

Κάτω από έναν ειδωλολατρικό ναό της Αφροδίτης, η αυτοκράτειρα Ελένη ανακάλυψε το πιο ιερό ξύλο της ανθρωπότητας, τον Σταυρό του Κυρίου. Ένας ηλικιωμένος Εβραίος ονόματι Ιούδας υπέδειξε τη θέση, και ένας νεκρός αναστήθηκε όταν ακούμπησε επάνω του. Η ιστορία αυτή συνδέεται με τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα που αναγνώρισε τον Χριστιανισμό ως νόμιμη πίστη.

Μαζί με τη μητέρα του, την ευσεβή Ελένη, αποφάσισαν να ξαναχτίσουν την πόλη της Ιερουσαλήμ και να καθαρίσουν τους ιερούς τόπους από τη ρύπανση της ειδωλολατρίας. Σκοπός τους ήταν να υψωθεί ναός εκεί όπου ο Κύριος έπαθε και αναστήθηκε, ώστε να αγιαστούν ξανά τα μέρη του πάθους και της ζωοδόχου ταφής Του. Η αυτοκράτειρα Ελένη ξεκίνησε το ταξίδι της προς τους Αγίους Τόπους με μεγάλη ποσότητα χρυσού.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος έστειλε επιστολή στον Πατριάρχη Μακάριο, για να τη βοηθήσει με κάθε τρόπο στο έργο της αποκατάστασης. Μόλις έφτασε στην αγία πόλη, η ευσεβέστατη αυτοκράτειρα έδωσε εντολή να γκρεμιστούν όλοι οι ειδωλολατρικοί ναοί που υπήρχαν εκεί. Η Αγία Ελένη ρώτησε επίμονα Χριστιανούς και Εβραίους, για να μάθει πού βρισκόταν το ζωοποιό ξύλο του Σταυρού.

Για πολύ καιρό η αναζήτησή της έμενε χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Τελικά, ένας ηλικιωμένος Εβραίος με το όνομα Ιούδας της αποκάλυψε ότι ο Σταυρός είχε θαφτεί κάτω από τον ναό της Αφροδίτης. Η αγία αυτοκράτειρα διέταξε να κατεδαφιστεί ο ειδωλολατρικός ναός και να γίνει στο σημείο μεγάλη ανασκαφή.

Σύντομα οι εργάτες έφεραν στο φως τον Γολγοθά και τον τάφο του Κυρίου, μαζί με σπουδαία ευρήματα. Κοντά στο σημείο βρέθηκαν τρεις σταυροί, μια ξύλινη πινακίδα με την επιγραφή του Πιλάτου και τέσσερα καρφιά. Έπρεπε όμως να διακριθεί ποιος από τους τρεις σταυρούς ήταν εκείνος του Σωτήρα Χριστού.

Εκείνη τη στιγμή ο Πατριάρχης Μακάριος είδε να περνά μια νεκρική πομπή και είχε μια θεόπνευστη ιδέα. Διέταξε να τοποθετηθεί ο νεκρός διαδοχικά πάνω σε καθέναν από τους τρεις σταυρούς που είχαν ανασκαφεί. Όταν το άψυχο σώμα ακούμπησε στον Σταυρό του Χριστού, ο νεκρός σηκώθηκε αμέσως ζωντανός μπροστά τους.

Η ανάσταση του νεκρού πληροφόρησε όλους τους παρόντες ότι είχε όντως βρεθεί το ζωοποιό ξύλο του Κυρίου. Με μεγάλη χαρά η αυτοκράτειρα Ελένη και ο Πατριάρχης Μακάριος ύψωσαν τον Τίμιο Σταυρό μπροστά στο πλήθος. Η Αγία Ελένη έθεσε τότε τα θεμέλια του Ναού της Αναστάσεως, του οποίου την ανέγερση διέταξε ο Μέγας Κωνσταντίνος, μόλις έμαθε τα θαυμαστά γεγονότα.

Το μισό από το Τίμιο Ξύλο έμεινε στα Ιεροσόλυμα, όπου μεγάλο μέρος φυλάσσεται με ευλάβεια μέχρι σήμερα. Το άλλο μισό, μαζί με τα τίμια καρφιά, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη με αυτοκρατορική φροντίδα. Τα καρφιά των ληστών είχαν μαυρίσει και είχαν σκουριάσει, ενώ εκείνα του Σωτήρα έλαμπαν θαυμαστά.

Ο Άγιος Κωνσταντίνος τοποθέτησε το ένα καρφί στην περικεφαλαία του και ένα άλλο στο χαλινάρι του αλόγου του. Με τον τρόπο αυτόν έδειχνε ότι αγωνιζόταν για τη νίκη του Χριστιανισμού πάνω στους αντιπάλους της πίστεως. Το τρίτο καρφί τοποθετήθηκε στο πόδι του αγάλματός του, που ήταν στημένο πάνω σε μεγάλη πορφυρή στήλη κοντά στο Φόρουμ.

Έτσι η Κωνσταντινούπολη προστατευόταν φανερά από τη δύναμη του Σταυρωμένου Χριστού.