Οι Σαράντα Δύο Μάρτυρες του Αμορίου

Όταν έπεσε το Αμόριο από προδοσία, ο χαλίφης χάρισε τη ζωή μόνο σε σαράντα δύο αξιωματούχους του βυζαντινού στρατού. Τους έδεσε με βαριές αλυσίδες και τους έκλεισε σε σκοτεινό μπουντρούμι στη Συρία, όπου έμειναν επτά ολόκληρα χρόνια. Ήταν το έτος οκτακόσια τριάντα οκτώ, όταν ο χαλίφης της Βαγδάτης κατέβηκε με τεράστιο στρατό κατά του Βυζαντίου.

Πολιόρκησε την περίφημη πόλη της Άνω Φρυγίας, που υπήρξε γενέτειρα της αυτοκρατορικής οικογένειας του Θεοφίλου. Μετά από δεκατρείς ημέρες σκληρών μαχών, η πόλη παραδόθηκε με προδοσία ενός εκ των αξιωματικών της. Οι Σαρακηνοί όρμησαν μέσα και κατέσφαξαν όλους τους κατοίκους, αλλά και τους χωρικούς που είχαν τρέξει εκεί για καταφύγιο.

Ανάμεσα στους αιχμαλώτους ξεχώριζαν λαμπρά ονόματα της αυτοκρατορίας. Ο Αέτιος και ο Θεόφιλος ήταν πατρίκιοι, ο Κωνσταντίνος ο επονομαζόμενος Δρουγγάριος, ο Θεόδωρος ο Κρατερός πρωτοσπαθάριος, και μαζί τους ο Μελισσηνός, ο Κάλλιστος ο Τουρμάρχης, ο Βασσόης και άλλοι επιφανείς άνδρες από φημισμένες οικογένειες. Όλοι μαζί φορτώθηκαν με σιδερένια δεσμά και ξεκίνησαν για τα βάθη της Ανατολής.

Στη σκοτεινή φυλακή της Σαμάρρας η ζωή τους έγινε αληθινό μαρτύριο σιγής και πείνας. Το μόνο τους ποτό ήταν τα δάκρυα, ενώ για τροφή είχαν μουχλιασμένα κομμάτια ψωμιού από τους δεσμοφύλακες. Άλλες φορές τους επιτρεπόταν να ζητιανεύουν στους δρόμους, για να φέρουν λίγη τροφή στους συντρόφους τους.

Τα ρούχα και τα σώματά τους γέμισαν σκουλήκια, ενώ το πυκνό σκοτάδι δεν τους άφηνε να αντικρίσουν ούτε ο ένας τον άλλον. Είχαν εξαντληθεί σωματικά μέχρι τα έσχατα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Ωστόσο διατήρησαν ακέραιη τη γενναιότητα της ψυχής και την αρχοντιά του φρονήματός τους.

Όλες τις προτάσεις των απεσταλμένων του χαλίφη τις απέκρουαν με την ίδια σταθερότητα και την ίδια ευγένεια λόγου. Ο χαλίφης έστελνε ανθρώπους του και τους υποσχόταν τη ζωή, αν προσποιούνταν αλλαγή θρησκείας και προσεύχονταν δημόσια μαζί του. Οι μάρτυρες ρώτησαν τους απεσταλμένους αν οι ίδιοι θα δέχονταν παρόμοιο πράγμα στη θέση τους.

Εκείνοι απάντησαν πως φυσικά θα το έκαναν, αφού τίποτα δεν είναι σπουδαιότερο από την ελευθερία. Τότε οι κρατούμενοι αποκρίθηκαν πως δεν δέχονται συμβουλές πίστης από ανθρώπους ασταθείς στη δική τους. Μετά από μέρες έφτασαν νέοι απεσταλμένοι, με υποσχέσεις πλούτου και άφθονων υλικών αγαθών.

Με τα μάτια στραμμένα στον ουρανό και οπλισμένοι με τα λόγια της Αγίας Γραφής, οι μάρτυρες απάντησαν με θαυμαστή παρρησία. Είπαν πως τέτοιες υποσχέσεις φανερώνουν το ψεύδος της θρησκείας εκείνων που τις προβάλλουν ως επιχείρημα. Μια πίστη που υποτάσσει τη λογική ψυχή στην τυραννία του σώματος δεν μπορεί να έρχεται από τον αληθινό Θεό.

Ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού και δεν επιτρέπεται να σύρεται από τις σαρκικές επιθυμίες σαν δούλος. Επτά χρόνια κράτησε αυτή η σκληρή δοκιμασία, χωρίς να καμφθεί η πίστη τους ούτε στιγμή. Καθημερινά οι άγιοι έψαλλαν τους Ψαλμούς του Δαβίδ και τελούσαν όσες ακολουθίες μπορούσαν μέσα στη φυλακή.

Ευχαριστούσαν τον Θεό που τους αξίωσε να υποφέρουν για το όνομά Του και να ομολογήσουν τον Χριστό. Η πέμπτη Μαρτίου του έτους οκτακόσια σαράντα πέντε σήμανε την παραμονή του τέλους τους. Ο προδότης Βαδίτζης, εκείνος που είχε παραδώσει το Αμόριο και είχε αρνηθεί τον Χριστό, μπήκε κρυφά στη φυλακή για να τους συναντήσει.

Ο Βαδίτζης φώναξε τον Κωνσταντίνο, τον γραμματικό του πατρικίου Θεοφίλου, και του ανακοίνωσε την επικείμενη εκτέλεση. Τους πρότεινε να προσποιηθούν πως προσεύχονται δημόσια με τον χαλίφη, διατηρώντας κρυφά την πίστη τους. Ο Κωνσταντίνος όμως απομάκρυνσε τον αρνητή με το σημείο του Σταυρού και ενημέρωσε αμέσως τον κύριό του.

Όλη τη νύχτα οι σαράντα δύο σύντροφοι έψαλλαν ύμνους δοξολογίας προς τον αληθινό Θεό. Μόλις χάραξε η μέρα, ένας αξιωματικός με μεγάλη συνοδεία έφτασε στη φυλακή να τους παραλάβει. Δοκίμασε για τελευταία φορά να τους πείσει να προσευχηθούν μαζί με τον χαλίφη και να σωθούν από τον θάνατο.

Οι μάρτυρες απάντησαν πως βέβαια προσεύχονται και για τους εχθρούς τους, με τον τρόπο όμως που δίδαξε ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Παρακαλούσαν τον Θεό να φωτίσει τις σκληρυμένες συνειδήσεις τους και να τους οδηγήσει στη γνώση της Αλήθειας. Τα λόγια αυτά εξαγρίωσαν τους στρατιώτες, που τους έδεσαν τα χέρια πίσω από την πλάτη.

Τους έσυραν σαν πρόβατα προς τη σφαγή μέχρι την όχθη του ποταμού Ευφράτη. Πλήθος Σαρακηνών είχε συγκεντρωθεί εκεί για να παρακολουθήσει την εκτέλεση των μεγαλόψυχων ανδρών. Ο αξιωματικός φώναξε τον Θεόδωρο τον Κρατερό μπροστά σε όλους με φωνή δυνατή.

Είπε ότι ο Θεόδωρος υπήρξε άλλοτε ιερέας και έπειτα εγκατέλειψε την ιεροσύνη για να καταταγεί στον στρατό. Στράφηκε λοιπόν προς αυτόν με λόγια χλευαστικά και προκλητικά μπροστά στο πλήθος. Του είπε πως, αφού πήρε τα όπλα και σκότωσε ανθρώπους, δεν έχει πια καμία ελπίδα στον Χριστό.

Καλύτερα λοιπόν να ζητούσε βοήθεια από τον Μωάμεθ, αφού είχε αρνηθεί τον Σωτήρα του. Ο Θεόδωρος αποκρίθηκε με ψυχραιμία και αληθινή ταπείνωση μπροστά στον αξιωματικό. Είπε ότι ακριβώς για όσα έπραξε οφείλει να χύσει το αίμα του υπέρ του Χριστού.

Έτσι ο εύσπλαχνος Δεσπότης θα του συγχωρήσει τα παλιά αμαρτήματα μέσα από τον μαρτυρικό του θάνατο. Με τα λόγια αυτά πήρε την ευλογία του πατρικίου Θεοφίλου και προχώρησε ήρεμος στον τόπο της θυσίας. Είπε σύντομη προσευχή και έσκυψε γενναία το κεφάλι του προς τον δήμιο.

Όλοι οι άλλοι, ένας προς έναν, χωρίς φόβο και χωρίς δισταγμό, δέχτηκαν το στεφάνι της δόξας. Οι ίδιοι οι Σαρακηνοί έμειναν έκπληκτοι και θαύμασαν τη γενναιότητα και την ψυχική δύναμη των αγίων ανδρών. Στη συνέχεια ο χαλίφης κάλεσε μπροστά του τον προδότη Βαδίτζη, για να του ανακοινώσει την ποινή του.

Του είπε πως, αν ήταν τίμιος άνθρωπος, δεν θα είχε παραδώσει ποτέ την πατρίδα του στους εχθρούς. Αν πάλι ήταν καλός χριστιανός, δεν θα είχε αρνηθεί την πίστη του μετά την προδοσία της πόλης. Έδωσε λοιπόν εντολή να τον αποκεφαλίσουν, ως άνθρωπο ανάξιο εμπιστοσύνης από κάθε πλευρά.

Έτσι ο προδότης πήρε την ανταμοιβή που του άξιζε για τη διπλή του αρνησία. Τα τίμια λείψανα των αγίων ρίχτηκαν αρχικά στον Ευφράτη μαζί με το σώμα του προδότη. Με θαυμαστό τρόπο όμως βρέθηκαν στην απέναντι όχθη σώα και ακέραια, με τα κεφάλια κολλημένα στα σώματά τους.

Πιστοί χριστιανοί τα συγκέντρωσαν με ευλάβεια και τα ενταφίασαν με τιμές αρμόζουσες στο μέγεθος της αθλήσεώς τους. Το πτώμα όμως του Βαδίτζη βρέθηκε μακριά και κατασπαράχτηκε από τα θηρία του ποταμού. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη των σαράντα δύο μαρτύρων του Αμορίου την έκτη Μαρτίου κάθε χρόνου.

Ο αυτοκράτορας Βασίλειος ο Δεύτερος ανήγειρε προς τιμήν τους ναό μέσα στο παλάτι των Πηγών της βασιλεύουσας. Έτσι παρέμεινε ζωντανή στους αιώνες η μνήμη της λαμπρής τους ομολογίας μέχρι σήμερα.