Οι Οσιομάρτυρες Ιωάσαφ του Σνετογκόρσκ και Βασίλειος του Μιρώζ

Μέσα στις φλόγες δύο αρχαίων μοναστηριών του Πσκωφ έσβησαν δύο ηγούμενοι, ψάλλοντας προσευχές την ώρα που οι Γερμανοί ιππότες πυρπολούσαν τους ναούς. Λίγες ώρες αργότερα, ο πρίγκιπας Δοβμόντος-Τιμόθεος συνέτριψε τους εισβολείς στις όχθες του ποταμού Πσκόβα, κοντά στον ναό των αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Η μνήμη των δύο οσιομαρτύρων τιμάται στις τέσσερις Μαρτίου, ημέρα κατά την οποία παρέδωσαν την ψυχή τους στον Κύριο.

Έζησαν και αγωνίστηκαν στη ρωσική γη του Πσκωφ τον δέκατο τρίτο αιώνα, σε χρόνια ταραγμένα και γεμάτα από συνεχείς επιδρομές. Ο Άγιος Βασίλειος κατηύθυνε τη μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Μιρώζ, η οποία είχε ιδρυθεί το έτος χίλια εκατόν πενήντα έξι. Ιδρυτές της υπήρξαν ο Άγιος Νήφων, επίσκοπος του Νόβγκοροντ, μαζί με τον Άγιο Αβραάμιο του Μιρώζ, δύο μεγάλες μορφές της ρωσικής μοναστικής παραδόσεως.

Ο Άγιος Ιωάσαφ από την άλλη πλευρά διηύθυνε τη μονή του Γενεσίου της Θεοτόκου, που βρισκόταν πάνω στο όρος Σνάτνα. Κάποιες μάλιστα από τις παλαιές διηγήσεις των Αγίων του Πσκωφ τον αναφέρουν και ως ιδρυτή της μονής αυτής. Και οι δύο όσιοι αφιέρωσαν την καρδιά και τις δυνάμεις τους στην εξωτερική και την εσωτερική ευημερία των μοναστηριών τους.

Φρόντισαν με ζήλο τα κτίσματα, τους ναούς και τις λατρευτικές ανάγκες, αλλά πολύ περισσότερο την πνευματική προκοπή των μοναχών τους. Ο Άγιος Ιωάσαφ καθιέρωσε στη μονή του αυστηρό κοινοβιακό τυπικό, που στήριζε όλη τη ζωή των αδελφών στις τρεις βασικές αρετές. Η προσευχή, η εγκράτεια και η εργασία γέμιζαν τις ημέρες και τις νύχτες των μοναχών μέσα στο μοναστήρι του όρους Σνάτνα.

Ο κανόνας αυτός έμεινε ζωντανός μέσα στους αιώνες και εμπνεύστηκε από την αγιότητα του ιδρυτή του. Σχεδόν ενενήντα χρόνια μετά την κοίμηση του Αγίου Ιωάσαφ, το ίδιο τυπικό ξαναζωντάνεψε από τον αρχιεπίσκοπο Διονύσιο του Σούζνταλ. Εκείνος το ενσωμάτωσε στον νέο μοναστηριακό κανόνα της μονής του Σνετογκόρσκ, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη της παρακαταθήκης του οσίου.

Στις ρίζες της μονής βρίσκονται ακόμη και οι κόποι του Αγίου Ευφροσύνου του Πσκωφ μαζί με τον Άγιο Σάββα του Κρυπέτσκ, δύο μεγάλους ασκητές της περιοχής. Έτσι η μονή του Σνετογκόρσκ συνδέθηκε με μια ολόκληρη χορεία αγίων πατέρων της ρωσικής γης. Και τα δύο αυτά μοναστήρια βρίσκονταν έξω από τα τείχη της πόλεως του Πσκωφ και δεν διέθεταν καμία αμυντική οχύρωση.

Ήταν εκτεθειμένα σε κάθε επιδρομή, στηριγμένα μόνο στην προστασία του Θεού και στις προσευχές των μοναχών. Στις τέσσερις Μαρτίου του έτους χίλια διακόσια ενενήντα εννέα, οι Γερμανοί ιππότες όρμησαν εναντίον του Πσκωφ με ορμή και σκληρότητα. Πυρπόλησαν χωρίς έλεος τη μονή του Μιρώζ και τη μονή του Σνετογκόρσκ, παραδίδοντας στις φλόγες τους ναούς και τα κελιά.

Μέσα στην πυρκαγιά των ιερών αυτών τόπων, οι Άγιοι Βασίλειος και Ιωάσαφ μαζί με τους υπόλοιπους μοναχούς υπέμειναν φρικτό μαρτυρικό θάνατο. Πολύς πόνος απλώθηκε εκείνη την ώρα μέσα στην πόλη και στα άλλα μοναστήρια της περιοχής. Υπέφεραν επίσης γυναίκες και παιδιά, που βρέθηκαν στο μέσο της σκληρής αυτής εισβολής των ξένων κατακτητών.

Όμως, όπως διασώζει η παράδοση, με τις προσευχές των αγίων οσιομαρτύρων ο Κύριος διαφύλαξε τους μαχητές της πόλεως. Υπό την ηγεσία του ευλαβούς πρίγκιπα Δοβμόντου-Τιμοθέου, οι υπερασπιστές του Πσκωφ βγήκαν με θάρρος εναντίον του εχθρού. Κοντά στον ναό των αγίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου, νίκησαν τους εισβολείς στις όχθες του ποταμού Πσκόβα.

Οι Άγιοι Βασίλειος και Ιωάσαφ ενταφιάστηκαν μαζί με τους συνασκητές τους κάτω από τις κρύπτες των ναών των μοναστηριών τους. Η τιμία κάρα και τμήμα των λειψάνων του Αγίου Ιωάσαφ φυλάχτηκαν με ευλάβεια σε ειδική λειψανοθήκη μέσα στον ναό της μονής του Σνετογκόρσκ. Ο άγιος πρίγκιπας Δοβμόντος, από την προσωπική του πατρική κληρονομιά, ανήγειρε νέο πέτρινο ναό στη μονή αυτή.

Αντικατέστησε έτσι τον προηγούμενο ξύλινο ναό, που είχε καεί από τη φωτιά της γερμανικής επιδρομής εκείνης της εποχής. Συγχρόνως, εργάστηκε για την αποκατάσταση της μοναστικής ζωής στα κατεστραμμένα μοναστήρια του Πσκωφ. Σύντομα μετά το μαρτύριο των δύο οσίων ξεκίνησε η εκκλησιαστική τιμή τους στην ευρύτερη περιοχή.

Στο χειρόγραφο Πσκωφιανό Συναξάριο του δέκατου τέταρτου και δέκατου πέμπτου αιώνα, η μνήμη τους ορίζεται στις πέντε Μαρτίου. Ωστόσο, το Πσκωφιανό Χρονικό και τα παλαιά Συνοδικά της πόλεως καταγράφουν τη μακαρία κοίμηση στις τέσσερις Μαρτίου. Αυτή τελικά καθιερώθηκε ως η επίσημη ημέρα της εορτής των αγίων οσιομαρτύρων.

Το Χρονικό μνημονεύει επίσης τον πρεσβύτερο Ιωσήφ, ενώ το Συναξάριο τον πρεσβύτερο Κωνσταντίνο ως συμμάρτυρες.