Όσιος Δοσίθεος, ο μαθητής του Αββά Δωροθέου

Ένα νεαρό αρχοντόπουλο, μεγαλωμένο μέσα στα πλούτη και στις απολαύσεις, αντίκρισε στη Γεθσημανή την εικόνα της Φοβερής Κρίσεως και άλλαξε για πάντα την πορεία της ζωής του. Δίπλα του στάθηκε ξαφνικά μια μεγαλόπρεπη γυναίκα με πορφυρή ενδυμασία, που του εξηγούσε τις κολάσεις και του χάρισε τρεις σωτήριες εντολές. Ο νέος αυτός ονομαζόταν Δοσίθεος και καταγόταν από αρχοντική οικογένεια, συγγενική με κάποιον στρατηγό της εποχής του.

Είχε ακούσει από τους υπηρέτες του παππού του διηγήσεις για τους Αγίους Τόπους και ποθούσε να τους επισκεφθεί. Όταν ο στρατηγός δέχθηκε να τον στείλει, τον εμπιστεύθηκε σε έναν φίλο του προσκυνητή. Μπροστά στη φοβερή παράσταση των κολάσεων, ο νέος ρώτησε με συντριβή πώς μπορεί κανείς να σωθεί από τα αιώνια αυτά βάσανα.

Η μυστηριώδης γυναίκα του απάντησε να νηστεύει, να αποφεύγει το κρέας και να προσεύχεται αδιαλείπτως στον Θεό. Αμέσως μετά έγινε άφαντη, αφήνοντάς τον να την αναζητά μάταια ανάμεσα στο πλήθος. Ήταν, όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, η ίδια η Παναγία Θεοτόκος, που έσπειρε στην καρδιά του τον σπόρο της μετανοίας και τον οδήγησε προς τη μοναχική ζωή.

Από εκείνη τη στιγμή ο Δοσίθεος άρχισε να τηρεί με ακρίβεια τις τρεις εντολές που του δόθηκαν, αρνούμενος το κρέας και αφιερωμένος στην προσευχή. Ο φίλος του στρατηγού ανησυχούσε στον γυρισμό, βλέποντας τη ζωή του να αλλάζει με τέτοιον αυστηρό τρόπο. Οι στρατιώτες της συνοδείας του είπαν πως όσα κάνει αρμόζουν μόνο σε μοναχούς, και τον προέτρεψαν να αναζητήσει κάποια μονή.

Ο νέος, που αγνοούσε τα πάντα για τον μοναχικό βίο, τους παρακάλεσε να τον οδηγήσουν οι ίδιοι σε κάποιο κοινόβιο της ερήμου. Έτσι έφθασε στη μονή του Αββά Σερίδου, όπου ασκούνταν μεγάλοι Γέροντες, ανάμεσά τους ο ιερός Βαρσανούφιος και ο διορατικός Αββάς Ιωάννης. Ο ηγούμενος, βλέποντας την αρχοντική του εμφάνιση, δίστασε να τον δεχθεί και ζήτησε τη γνώμη του Αββά Δωροθέου.

Εκείνος, με τη σειρά του, ρώτησε τον μέγα Βαρσανούφιο, ο οποίος αποκρίθηκε πως ο Κύριος θέλει μέσω αυτού να σωθεί ο νέος. Έτσι ο Δοσίθεος έγινε δεκτός και τοποθετήθηκε κοντά στον Δωρόθεο, στο νοσοκομείο της μονής, όπου διακονούσε τους ασθενείς αδελφούς με πολλή προθυμία και ταπείνωση. Ο σοφός Δωρόθεος ανέλαβε να εκπαιδεύσει τον νέο μαθητή στην εγκράτεια και στη διάκριση των λογισμών.

Στην αρχή ο Δοσίθεος έτρωγε γενναιόδωρες μερίδες, σχεδόν έξι λίτρες ψωμί την ημέρα, καθώς ήταν συνηθισμένος στην άνετη ζωή. Ο Γέροντας τον οδηγούσε σταδιακά, μειώνοντας την ποσότητα της τροφής με υπομονή και πατρική φροντίδα. Του εξηγούσε πως κάθε άνθρωπος συνηθίζει σε όσα του δίνονται και πως η γαστέρα υπακούει σε εκείνον που την παιδαγωγεί σωστά.

Έτσι, σιγά σιγά, ο νέος μοναχός έφθασε να αρκείται σε ελάχιστη μόνο τροφή, χωρίς να αισθάνεται πείνα ούτε στενοχώρια. Παράλληλα, ο Δωρόθεος τον δίδασκε να αποφεύγει τον θυμό και τα σκληρά λόγια προς τους αρρώστους. Του θύμιζε διαρκώς πως όποιος λυπεί έναν ασθενή αδελφό, λυπεί τον ίδιο τον Χριστό μέσα στο πρόσωπό του.

Όταν συνέβαινε από κούραση να μιλήσει απότομα, ο Δοσίθεος έτρεχε στο κελάρι και έκλαιγε πικρά, ζητώντας συγχώρεση από τον Θεό. Ο Γέροντας τον σήκωνε με αγάπη και τον προέτρεπε να αρχίσει νέα προσπάθεια, με ζήλο και διπλή προθυμία στο έργο της αρετής. Η υπακοή του μαθητή στον Γέροντα ήταν τέλεια και ολοκληρωτική, χωρίς κανένα ίχνος αντίστασης ή προσωπικής επιθυμίας.

Όταν έραβε νέα ενδύματα για τον εαυτό του, ο Δωρόθεος του ζητούσε να τα παραδώσει σε άλλον αδελφό της μονής. Ο Δοσίθεος υπάκουε χωρίς γογγυσμό, χωρίς να σκεφθεί ποτέ πως αδικείται ή πως κάποιος του στερεί το έργο των χεριών του. Κάποτε έφεραν στο νοσοκομείο ένα όμορφο και κοφτερό μαχαίρι, κατάλληλο για τις ανάγκες της διακονίας του νεαρού μοναχού.

Ο Γέροντας, μόλις είδε την προτίμηση του μαθητή, τον ρώτησε αν θέλει να γίνει δούλος αυτού του αντικειμένου αντί του Θεού. Ο Δοσίθεος ντράπηκε βαθιά, άφησε το μαχαίρι μακριά και δεν το άγγιξε ποτέ ξανά στη ζωή του. Όταν επιθυμούσε να εξηγήσει χωρία της Αγίας Γραφής, ο Γέροντας τον απέτρεπε για να μην υψωθεί η καρδιά του από κρυφή υπερηφάνεια.

Μάλιστα τον έστειλε στον ηγούμενο, ο οποίος του έδωσε ραπίσματα αντί ερμηνείας, για να μάθει να φυλάσσει την ψυχή του από την κενοδοξία. Ο Δοσίθεος δέχθηκε τους κτύπους χωρίς διαμαρτυρία, χωρίς να κατηγορήσει τον πνευματικό του πατέρα. Όταν κάποτε ο Δοσίθεος μιλούσε με δυνατή φωνή, ο Γέροντας τον προέτρεψε με σοφό τρόπο να συγκρατήσει τη συμπεριφορά του.

Του ζήτησε να φέρει ένα ποτήρι άκρατο κρασί, και ο μαθητής έσπευσε να εκτελέσει την εντολή με την ψυχή του γεμάτη χαρά. Όταν επέστρεψε με το ποτήρι στα χέρια, ο Δωρόθεος του εξήγησε πως ομιλούσε δυνατά σαν τους Γότθους κατά τη μέθη τους. Ο Δοσίθεος ντράπηκε, επέστρεψε το κρασί στη θέση του και έκτοτε μιλούσε πάντοτε σιγά και ταπεινά.

Σε όλη τη σύντομη πορεία του στη μονή, που διήρκεσε μόλις πέντε χρόνια, εξομολογούνταν διαρκώς τους λογισμούς του στον πνευματικό του πατέρα. Δεν επέτρεπε στον εαυτό του την παραμικρή προσκόλληση σε αντικείμενα, ούτε ίχνος δικού του θελήματος μέσα στις διακονίες της αδελφότητας. Ακόμη και όταν ο Γέροντας μιλούσε με αινιγματικό τρόπο, ο μαθητής προσπαθούσε να μαντέψει και να εκπληρώσει την επιθυμία του πνευματικού του οδηγού.

Η καρδιά του είχε γίνει αληθινός καθρέφτης της θείας υπακοής, καθώς ο νους του παρέμενε προσκολλημένος στις εντολές και στις συμβουλές του Δωροθέου, χωρίς ιδιοτέλεια. Ύστερα από πέντε χρόνια άκρας υπακοής, ο Δοσίθεος έπεσε σε βαριά αρρώστια και άρχισε να βγάζει αίμα από τον λάρυγγα. Άκουσε από κάποιους πως τα μισοψημένα αυγά θα μπορούσαν να ανακουφίσουν την ασθένειά του, αλλά αρνήθηκε να τα ζητήσει.

Παρακάλεσε μάλιστα τον Γέροντα να μην του επιτρέψει να τα γευθεί ποτέ, για να μη γεννηθεί μέσα του ο μάταιος λογισμός της θεραπείας. Ο σοφός Δωρόθεος σεβάσθηκε την επιθυμία του και του πρόσφερε άλλα βότανα και φάρμακα κατάλληλα για τον πόνο του. Ο μαθητής υπέμενε όλα τα βάσανα με θαυμαστή σιωπή, επαναλαμβάνοντας τη μικρή προσευχή που του είχε διδάξει ο πατέρας του.

Έλεγε διαρκώς «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με» και «Υιέ Θεού, βοήθησόν μοι» με όλη του την καρδιά. Όταν η ασθένεια έφθασε στο τέλος της και δεν μπορούσε πλέον ούτε να σταθεί, παρακαλούσε τον Γέροντα Βαρσανούφιο να του επιτρέψει να φύγει από αυτή τη ζωή. Ο μέγας ασκητής του απάντησε με στοργή να υπομείνει λίγο ακόμη, διότι το έλεος του Θεού πλησίαζε γρήγορα.

Λίγες μέρες αργότερα του χάρισε την ευχή να μεταβεί ειρηνικά στον ουρανό, παρακαλώντας τον να μνημονεύει την αδελφότητα. Ο μακάριος ύπνος του νέου μοναχού προκάλεσε απορία στους πατέρες της μονής, που δεν γνώριζαν τους κρυφούς αγώνες του. Πολλοί από αυτούς ασκούνταν χρόνια ολόκληρα σε αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή, με αγρυπνίες και πολλά ορατά κατορθώματα.

Δεν είχαν δει τον Δοσίθεο να τρώει μόνο κάθε δεύτερη ημέρα, ούτε να σπεύδει πρώτος στις εκκλησιαστικές ακολουθίες της αδελφότητας. Παραξενεύονταν, λοιπόν, που ο μέγας Βαρσανούφιος ζήτησε από έναν νέο μοναχό πέντε ετών να μεσιτεύει ενώπιον της Αγίας Τριάδος. Ο Θεός όμως θέλησε να φανερώσει τη δόξα του υπάκουου μαθητή και τη σοφία του διδασκάλου του Δωροθέου.

Λίγο αργότερα έφθασε στη μονή ένας έμπειρος ασκητής, που παρακάλεσε να δει τους κοιμηθέντες πατέρες του τόπου εκείνου. Σε όραμα είδε όλους τους αγίους Γέροντες σε φωτεινό τόπο, και ανάμεσά τους έναν χαρούμενο νεανία με ολόλαμπρο πρόσωπο. Όταν περιέγραψε τα χαρακτηριστικά του, οι αδελφοί κατάλαβαν πως επρόκειτο για τον μακάριο Δοσίθεο.

Έτσι όλοι δόξασαν τον Θεό για το ανείπωτο έλεος, αναγνωρίζοντας πως η τέλεια υπακοή και η αποκοπή του ιδίου θελήματος χαρίζουν στον άνθρωπο ουράνια δόξα.