Ο Απόστολος Ονήσιμος, από δούλος μάρτυρας του Χριστού

Έφυγε κρυφά από το αρχοντικό του κυρίου του στις Κολοσσές και βρέθηκε φυλακισμένος στη Ρώμη, δίπλα στον απόστολο Παύλο. Εκεί ο φυγάς δούλος γνώρισε τον Χριστό, βαπτίστηκε από τον ίδιο τον Παύλο και έγινε στενός του συνεργάτης στο κήρυγμα του Ευαγγελίου. Ο Ονήσιμος καταγόταν από τη Φρυγία και υπηρετούσε στο σπίτι ενός ευγενούς Χριστιανού της Κολοσσαίας, του Φιλήμονα, που ήταν γνωστός για την ακλόνητη πίστη και τη θερμή αγάπη του προς τους αδελφούς.

Όταν ο νεαρός δούλος έσφαλε απέναντι στον κύριό του και φοβήθηκε την τιμωρία, εγκατέλειψε το σπίτι και κατέφυγε στη μεγάλη πόλη της αυτοκρατορίας. Η συνάντησή του με τον δέσμιο Παύλο άλλαξε ολόκληρη την πορεία της ζωής του και τη συνείδησή του. Άκουσε με βαθιά συντριβή το αποστολικό κήρυγμα και αναγνώρισε καθαρά το σφάλμα του απέναντι στον κύριό του.

Έγινε χριστιανός και δεν άργησε να φανερώσει τους καρπούς της μετανοίας μέσα από έναν τρόπο ζωής αγιασμένο και σταθερό. Μέσα στο δεσμωτήριο υπηρετούσε τον φυλακισμένο απόστολο σαν παιδί τον πατέρα του, με αφοσίωση συγκινητική. Ο Παύλος τον αγάπησε σαν δικό του τέκνο και βρήκε σε αυτόν έναν πιστότατο σύντροφο στα δεσμά για το Ευαγγέλιο.

Δεν θέλησε όμως ο απόστολος Παύλος να λυπήσει τον μαθητή του Φιλήμονα, που είχε δικαιώματα πάνω στον φυγάδα δούλο του. Έγραψε λοιπόν μια θερμή επιστολή και την έστειλε μαζί με τον ίδιο τον Ονήσιμο πίσω στις Κολοσσές. Σε αυτήν παρακαλούσε τον Φιλήμονα να συγχωρήσει τον δούλο και να τον δεχθεί όχι πια ως υπηρέτη, αλλά ως αγαπητό αδελφό εν Χριστώ.

Η επιστολή αυτή σώζεται μέχρι σήμερα ανάμεσα στις δεκατέσσερις επιστολές του Παύλου και αποτελεί κειμήλιο της Εκκλησίας μας. Σε αυτήν ο απόστολος ονομάζει τον Ονήσιμο τέκνο του, που τον γέννησε πνευματικά μέσα στα δεσμά της φυλακής. Ζητούσε από τον Φιλήμονα να τον δεχθεί σαν την ίδια του την καρδιά και να συγχωρήσει το παλαιό σφάλμα.

Ο πιστός Φιλήμων δέχτηκε με χαρά την παράκληση του δασκάλου του και ξεπέρασε κάθε ανθρώπινο εμπόδιο. Υποδέχθηκε τον Ονήσιμο όχι ως δούλο, αλλά ως αδελφό αγαπητό και του χάρισε αμέσως την ελευθερία του. Στη συνέχεια τον έστειλε πάλι στη Ρώμη, ελεύθερο πλέον άνθρωπο, για να συνεχίσει να υπηρετεί τον Παύλο και να γίνει εργάτης του Ευαγγελίου.

Ο Φιλήμων αργότερα χειροτονήθηκε επίσκοπος Γάζης. Έτσι ο Ονήσιμος έμεινε κοντά στους αποστόλους και υπηρετούσε το κήρυγμα μέχρι το τέλος της επίγειας ζωής τους. Οι ίδιοι τον αξίωσαν να τον χειροτονήσουν επίσκοπο, ώστε να διαδώσει με πληρότητα τον λόγο της σωτηρίας στα έθνη.

Μετά το μαρτυρικό τέλος του αποστόλου Παύλου, ο νέος επίσκοπος έδειξε ασύγκριτο ζήλο για το κήρυγμα του Ευαγγελίου σε πολλούς τόπους. Έφυγε από τη Ρώμη και διέτρεξε πολλές χώρες και πόλεις, μεταφέροντας παντού το μήνυμα της αναστάσεως του Χριστού. Κήρυξε στην Ισπανία, στην Καρπετανία, στην Κόρινθο, στις Κολοσσές και στις Πάτρες, χωρίς να λογαριάζει κόπους και κινδύνους.

Στα γερατειά του ανέβηκε στον επισκοπικό θρόνο της Εφέσου, διαδεχόμενος τον απόστολο Τιμόθεο και τον ευαγγελιστή Ιωάννη τον Θεολόγο. Εκεί ποίμανε με σύνεση και αγάπη την εκκλησία του Θεού για αρκετό διάστημα και στήριξε πολλούς νέους χριστιανούς. Όταν οδηγούσαν στη Ρώμη τον άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο για να τον ρίξουν στα θηρία, ο Ονήσιμος συναντήθηκε μαζί του στη Σμύρνη μαζί με άλλους πιστούς της Εφέσου.

Ο Ιγνάτιος αναφέρει με συγκίνηση στην επιστολή του προς Εφεσίους ότι δέχθηκε όλη την ποίμνη μέσα στο πρόσωπο του Ονησίμου, ανδρός απερίγραπτης αγάπης. Στα χρόνια της βασιλείας του Τραϊανού ο γέροντας πια επίσκοπος συνελήφθη από τους ειδωλολάτρες και οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος στη Ρώμη. Εκεί παραδόθηκε στον έπαρχο της πόλεως Τέρτυλλο, που έτρεφε προσωπική εχθρότητα εναντίον του.

Ο έπαρχος είχε ακούσει ότι ο Ονήσιμος είχε οδηγήσει στη χριστιανική πίστη τη σύζυγο του αδελφού του. Όταν ο δικαστής τον ρώτησε ποιος είναι και από πού κρατά την καταγωγή του, ο άγιος απάντησε με παρρησία ότι είναι χριστιανός. Στην ερώτηση γιατί εγκατέλειψε τον παλαιό του κύριο, αποκρίθηκε ότι είναι πια δούλος του μοναδικού αληθινού Δεσπότη, του Ιησού Χριστού.

Όταν ο Τέρτυλλος τον ρώτησε ποιος πλήρωσε για την ελευθερία του, ο μάρτυρας ομολόγησε με σιγουριά την πίστη του. Είπε πως ο Υιός του Θεού τον εξαγόρασε από τον θάνατο με το τίμιο Αίμα του πάνω στον σταυρό. Ο έπαρχος τότε προσπάθησε να τον μεταπείσει με υποσχέσεις και απειλές, αλλά συνάντησε μια αδιάσειστη ψυχή.

Ο άγιος μάλιστα ξεκίνησε να ξεσκεπάζει με τόλμη όλη τη ματαιότητα και την ασχήμια της ειδωλολατρικής λατρείας. Με λόγια φλογερά ο μάρτυρας περιέγραψε μπροστά στον έπαρχο όλη τη σκοτεινή πορεία της ειδωλολατρίας και τα πάθη που τη συνοδεύουν. Μίλησε για τη μοιχεία, τη φιλαργυρία, τη μαγεία, την υπερηφάνεια, τον φθόνο, τη μέθη και την ψευδολογία ως καρπούς της ασέβειας.

Έδειξε ότι η λατρεία των ειδώλων αποτελεί την πηγή κάθε αμαρτίας και την αιτία της τύφλωσης του ανθρώπινου νου. Διακήρυξε ότι ο ίδιος εγκατέλειψε αυτή τη μάταιη ζωή σαν να έφευγε από τρικυμισμένη θάλασσα και βρήκε ασφαλές λιμάνι στην αληθινή πίστη. Παρακάλεσε μάλιστα τον Τέρτυλλο να εκπληρώσει τον νόμο της αγάπης και να αναγνωρίσει τον αληθινό Θεό, για να σωθεί η ψυχή του.

Ο έπαρχος όμως οργίστηκε με τη θαρραλέα ομολογία και απείλησε τον γέροντα με φοβερά βασανιστήρια. Ο άγιος απάντησε ότι κανένα μαρτύριο δεν θα μπορούσε να τον φοβίσει, γιατί ενίσχυε την ψυχή του η ελπίδα των αιωνίων αγαθών. Διαβεβαίωσε ότι η δύναμη του Χριστού του χάριζε υπομονή για να βαστάξει με χαρά κάθε πόνο.

Τότε ο Τέρτυλλος διέταξε να ριχθεί ο γέροντας στη φυλακή, για να καμφθεί η αντίστασή του μέσα από τη σκληρή απομόνωση και την πείνα. Έμεινε στη φυλακή δεκαοκτώ ολόκληρες ημέρες χωρίς να αισθάνεται καθόλου τους πόνους και τις στερήσεις. Η σκοτεινή κρύπτη μεταβλήθηκε για τον άγιο σε φωτεινό παράδεισο πνευματικής χαράς και αδιάλειπτης προσευχής.

Οι πιστοί έρχονταν κρυφά κοντά του, δοξάζοντας το μαρτύριό του και ενισχύοντάς τον με τα λόγια τους. Ο ίδιος κήρυττε τον λόγο του Θεού στους απίστους που συνόδευαν τους χριστιανούς και οδηγούσε πολλούς στην αληθινή πίστη του Σωτήρα. Ο έπαρχος, θέλοντας να φανεί μετριοπαθής στα μάτια του λαού, δεν τον καταδίκασε αμέσως σε θάνατο, αλλά τον εξόρισε στους Ποτιόλους κοντά στη Νεάπολη.

Παρά τις απαγορεύσεις των αρχών, ο εξόριστος επίσκοπος συνέχισε να κηρύττει τη χριστιανική πίστη με την ίδια θερμότητα. Όταν ο Τέρτυλλος έμαθε τη συνεχιζόμενη δράση του, διέταξε εκ νέου τη σύλληψή του και τη μεταφορά του στη Ρώμη με βαριά δεσμά. Στο νέο δικαστήριο ο άγιος αρνήθηκε σταθερά να προσφέρει θυσία στα είδωλα και απάντησε με ανδρεία σε όλες τις ερωτήσεις του δικαστή.

Εκείνος εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο από την παρρησία του γέροντα και πρόσταξε να τον μαστιγώσουν χωρίς κανένα έλεος. Όσο περισσότερη σάρκα ξεκολλούσε από το σώμα του, τόσο πιο γενναία και φωτεινή γινόταν η ψυχή του. Όταν ο τύραννος κατάλαβε πως ποτέ δεν θα κάμψει τη γενναιότητα του γέροντα, διέταξε να σπάσουν τα χέρια και τα πόδια του.

Τέσσερις δήμιοι χτυπούσαν μανιωδώς τον μάρτυρα με σιδερένια ραβδιά, συντρίβοντας τα οστά και τα μέλη του ενός προς ένα. Παρά τους τρομερούς αυτούς πόνους, ο άγιος παρέμενε προσηλωμένος στην προσευχή και ευχαριστούσε τον Κύριό του για το μαρτύριο. Στο τέλος οι δήμιοι αποκεφάλισαν με ξίφος τον γέροντα επίσκοπο και έτσι παρέδωσε με ειρήνη την αγία ψυχή του στον Θεό.

Το ένδοξο μαρτυρικό του τέλος έγινε στη Ρώμη γύρω στα εκατόν εννέα μετά τη Γέννηση του Χριστού. Μια ευσεβής Ρωμαία αρχόντισσα παρέλαβε με ευλάβεια το τίμιο λείψανο του μάρτυρα και το τοποθέτησε σε ασημένια λάρνακα. Εκείνη η πιστή γυναίκα τέλεσε τη μνήμη του μάρτυρα με όλη τη λαμπρότητα που άρμοζε σε άγιο απόστολο.

Έτσι κέρδισε και η ίδια ανάμνηση παντοτινή ενώπιον του Κυρίου και θέση στη βασιλεία των ουρανών. Αργότερα, κατά τον δέκατο αιώνα, ανεγέρθη προς τιμήν του ναός μέσα στην Κωνσταντινούπολη, όπου τιμούσαν με ευλάβεια τη μνήμη του πιστοί κάθε γενιάς.