Η Σύναξη του Τιμίου Προδρόμου και η Δεξιά που βάπτισε τον Χριστό

Το χέρι που ακούμπησε την κορυφή του Χριστού μέσα στα νερά του Ιορδάνη ταξίδεψε αιώνες, από τη Σεβαστή ως την Αντιόχεια και την Κωνσταντινούπολη. Την επομένη των Θεοφανείων η Εκκλησία τιμά εκείνον που αξιώθηκε να βαπτίσει τον ίδιο τον Δεσπότη του κόσμου. Η σύναξη αυτή καθιερώθηκε από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και απλώθηκε σε όλη την οικουμένη με ξεχωριστή λαμπρότητα.

Σε κάθε ναό αφιερωμένο στο όνομα του Βαπτιστή η ημέρα αυτή αποκτούσε ιδιαίτερη χάρη και ιερή κατάνυξη. Έτσι γινόταν παλαιότερα στον ναό του κοντά στον Ιορδάνη, εκεί όπου τέλεσε τη βάπτιση του Χριστού. Με την ίδια ευλάβεια τιμούσαν τη μνήμη του και στη Σεβαστή, όπου ενταφιάστηκε μετά τον αποκεφαλισμό του από τον Ηρώδη.

Στην Αντιόχεια η εορτή απέκτησε μοναδική λαμπρότητα, αφού εκεί μετέφερε ο ευαγγελιστής Λουκάς τη δεξιά χείρα του Προδρόμου. Αργότερα η ίδια αγία χείρα μεταφέρθηκε από την Αντιόχεια στην Κωνσταντινούπολη και προκάλεσε αληθινή πανήγυρη στους πιστούς. Η μεταφορά συνέπεσε με την παραμονή των Θεοφανείων, καθώς οι ιερείς ετοίμαζαν τον μεγάλο αγιασμό των υδάτων.

Ένιωσαν τότε όλοι πως ο ίδιος ο Βαπτιστής ερχόταν αόρατος για να ευλογήσει το νερό του αγιασμού. Από τότε η σύναξή του πανηγυρίζεται με χαρά την επομένη της μεγάλης δεσποτικής εορτής. Ο Πρόδρομος ήταν γιος του ιερέα Ζαχαρία και της δικαίας Ελισάβετ, συγγενής της Παναγίας μητέρας του Κυρίου.

Γεννήθηκε έξι μήνες πριν από τον Χριστό, ύστερα από τη θαυμαστή αγγελία του αρχαγγέλου Γαβριήλ μέσα στον ναό των Ιεροσολύμων. Από βρέφος γέμισε με Άγιο Πνεύμα και ετοιμάστηκε για τη μεγάλη του αποστολή στον κόσμο. Έζησε στην έρημο της Ιουδαίας με αυστηρή νηστεία, αδιάκοπη προσευχή και βαθιά συμπάθεια για τον λαό του Θεού.

Φορούσε ένδυμα από τρίχες καμήλας και δερμάτινη ζώνη, ενώ τρεφόταν μόνο με ακρίδες και άγριο μέλι. Όταν έφτασε στα τριάντα του χρόνια, βγήκε στις όχθες του Ιορδάνη και άρχισε το κήρυγμα της μετανοίας. Η μορφή του ήταν ηλιοκαμένη, σοβαρή, αξιοπρεπής και γεμάτη πνευματική δύναμη που συγκλόνιζε τα πλήθη.

Με λόγο φλογερό κατακεραύνωνε τη φαρισαϊκή υποκρισία και καλούσε όλους σε αληθινή αλλαγή ζωής. Η Εκκλησία τον ονομάζει λαμπρό αυγερινό, που με τη λάμψη του προανήγγειλε την ανατολή του νοητού ηλίου Χριστού. Αξιώθηκε να βαπτίσει τον αμνό του Θεού και να γίνει μάρτυρας της φανέρωσης της Αγίας Τριάδος.

Λίγο αργότερα μαρτύρησε με αποκεφαλισμό, ύστερα από προσταγή του Ηρώδη και επιθυμία της Σαλώμης. Έκλεισε έτσι την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης και άνοιξε την εποχή της Καινής. Το ιερό σώμα του ενταφιάστηκε από τους μαθητές του στη σαμαρειτική πόλη Σεβαστή, κοντά στον τάφο του προφήτη Ελισαίου.

Όταν αργότερα ο ευαγγελιστής Λουκάς έφτασε εκεί κηρύσσοντας τον Χριστό, σκέφτηκε να πάρει μαζί του το άγιο λείψανο στην πατρίδα του Αντιόχεια. Οι κάτοικοι όμως φύλαγαν με ευλάβεια τα λείψανα και δεν επέτρεψαν την απομάκρυνσή τους από τον τόπο. Έτσι ο ευαγγελιστής μπόρεσε να αποσπάσει μόνο τη δεξιά χείρα, εκείνη που είχε βαπτίσει τον Σωτήρα μέσα στα νερά του Ιορδάνη.

Τη μετέφερε στην Αντιόχεια σαν πολύτιμο θησαυρό, ως ευχαριστία στην πόλη που τον είχε αναθρέψει και μορφώσει. Οι Αντιοχείς χριστιανοί φύλαγαν την αγία χείρα με μεγάλο σεβασμό και έβλεπαν πολλά θαύματα να γίνονται από αυτήν. Όταν όμως ανέβηκε στον θρόνο ο Ιουλιανός ο Παραβάτης, η Εκκλησία γνώρισε σκληρό διωγμό από τον αποστάτη αυτοκράτορα.

Άνοιγε τάφους μαρτύρων, έκαιγε άγια λείψανα και ζητούσε να καταστρέψει κάθε χριστιανική ιερότητα στις πόλεις της αυτοκρατορίας. Φτάνοντας στην Αντιόχεια αναζήτησε με πάθος τη χείρα του Προδρόμου, για να την παραδώσει στις φλόγες. Οι χριστιανοί όμως πρόλαβαν και την έκρυψαν σε έναν πύργο της πόλης, που ονομαζόταν Γωνία.

Έτσι η αγία χείρα διασώθηκε από τα χέρια του διώκτη και κρατήθηκε ασφαλής μέχρι τη γαλήνη της πίστης. Όταν χάθηκε ο παράνομος εκείνος αυτοκράτορας, η αλήθεια φάνηκε πάλι λαμπρή και η χείρα βγήκε από τον πύργο σαν λυχνία από κάτω από τον μόδιο. Στα περίχωρα της Αντιόχειας φώλιαζε τότε ένα τρομερό φίδι, που οι ειδωλολάτρες τιμούσαν ως θεό και του πρόσφεραν θυσίες.

Κάθε χρόνο διάλεγαν με κλήρο μια αγνή κόρη και την έριχναν στο στόμα του θηρίου μπροστά στα μάτια του πλήθους. Κάποια χρονιά ο κλήρος έπεσε στην κόρη ενός χριστιανού, ο οποίος παρακαλούσε με δάκρυα τον Χριστό και τον Βαπτιστή. Πήγε στον ναό όπου φυλασσόταν η αγία χείρα και ζήτησε να την προσκυνήσει με κρυφό σκοπό στην καρδιά του.

Άφησε επίτηδες να πέσουν χρυσά νομίσματα και την ώρα που ο φύλακας έσκυβε να τα μαζέψει, εκείνος δάγκωσε κρυφά ένα μέρος από το μικρό δάχτυλο. Όταν ήρθε η μέρα της θυσίας, οδήγησε την κόρη του στον τόπο και προσευχόταν με δύναμη στον Σωτήρα. Το φίδι βγήκε από τη σπηλιά συρίζοντας και άνοιξε διάπλατα το φοβερό του στόμα για να την καταπιεί.

Τότε ο πατέρας πέταξε με πίστη το ιερό κομμάτι μέσα στον λαιμό του θηρίου, και εκείνο έπεσε νεκρό αμέσως. Όλο το πλήθος δόξασε τον αληθινό Θεό και πολλοί ειδωλολάτρες πίστεψαν στον Χριστό. Στον τόπο αυτό υψώθηκε αργότερα ωραίος ναός στο όνομα του Προδρόμου.

Όταν με παραχώρηση Θεού οι Άραβες κυρίευσαν την Αντιόχεια, η τιμία χείρα του Βαπτιστή έμεινε σχεδόν αιχμάλωτη στα χέρια τους για πολλά χρόνια. Οι ευσεβείς χριστιανοί αυτοκράτορες έκαναν επανειλημμένες προσπάθειες να την ελευθερώσουν και να τη μεταφέρουν στη Βασιλεύουσα. Στα χρόνια όμως των πορφυρογέννητων αδελφών Κωνσταντίνου και Ρωμανού φάνηκε ο τρόπος της μεταφοράς αυτού του ουράνιου θησαυρού.

Ένας διάκονος της Αντιόχειας με το όνομα Ιώβ δέχτηκε από τον ίδιο τον Θεό την έμπνευση να μεταφέρει την αγία χείρα στη χριστιανική γη. Η χείρα φυλασσόταν στον ωραιότατο ναό του αποστόλου Πέτρου, όπου ο Ιώβ ζήτησε να υπηρετεί ως κληρικός. Συνδέθηκε με φιλία με τον σκευοφύλακα της εκκλησίας και του πρότεινε πολλές φορές το ιερό αυτό εγχείρημα.

Εκείνος αρνιόταν επίμονα, ώσπου μια μέρα ο Ιώβ ετοίμασε γιορτή και τον κάλεσε σε πλούσιο τραπέζι. Όταν ο σκευοφύλακας αποκοιμήθηκε από το κρασί, ο διάκονος μπήκε κρυφά στον ναό και πήρε την αγία χείρα. Έφυγε γρήγορα από την Αντιόχεια και κατευθύνθηκε προς τα όρια της χριστιανικής αυτοκρατορίας με μεγάλο φόβο.

Έφτασε στη Χαλκηδόνα και αποκάλυψε εκεί το πολύτιμο φορτίο που μετέφερε στους χριστιανούς. Η είδηση έφτασε αμέσως στους βασιλείς της Κωνσταντινούπολης. Οι ευσεβείς αυτοκράτορες γέμισαν ανέκφραστη χαρά και έστειλαν αμέσως στη Χαλκηδόνα το βασιλικό τους πλοίο για την υποδοχή.

Στο πλοίο βρισκόταν ο αγιότατος πατριάρχης μαζί με τους πιο σεβαστούς συγκλητικούς, που έπρεπε να συνοδεύσουν την αγία χείρα με τη μεγαλύτερη τιμή. Ο ίδιος ο πατριάρχης κρατούσε προσωπικά τον ιερό θησαυρό κατά την επιστροφή προς τη Βασιλεύουσα. Οι βασιλείς και όλος ο λαός βγήκαν στην ακτή για να υποδεχτούν τον αόρατο ερχομό του ίδιου του Προδρόμου.

Έψαλλαν ψαλμούς και ύμνους, άναψαν λαμπάδες και θυμίαζαν την αγία χείρα με βαθιά κατάνυξη. Οι βασιλείς ασπάστηκαν με ευλάβεια τον θησαυρό και τον τοποθέτησαν στον ναό των ανακτόρων τους. Η μεταφορά συνέπεσε με την παραμονή των Θεοφανείων, λίγο πριν από τον μεγάλο αγιασμό των υδάτων.

Η σύναξη του Προδρόμου πανηγυρίστηκε τότε την επομένη με ασύγκριτη λαμπρότητα και πνευματική αγαλλίαση. Από τα μεταγενέστερα χρόνια σώζονται μαρτυρίες ότι Ρώσοι προσκυνητές είδαν την αγία χείρα στα αυτοκρατορικά ανάκτορα της πόλης. Όταν η Κωνσταντινούπολη έπεσε στους Τούρκους, τα ιερά κειμήλια κλείστηκαν στο σουλτανικό θησαυροφυλάκιο.

Αργότερα ο γιος του σουλτάνου Βαγιαζήτ παρέδωσε τη δεξιά χείρα στους ιππότες της Ρόδου για πολιτικούς λόγους. Οι ιππότες μετέφεραν αργότερα την αγία δεξιά στο νησί της Μάλτας, όπου είχαν εγκαταστήσει τη νέα τους έδρα μέσα στη Μεσόγειο. Όταν ο Ρώσος αυτοκράτορας Παύλος ο πρώτος ανακηρύχθηκε μεγάλος μάγιστρος του τάγματος της Μάλτας προς τιμήν του Προδρόμου, ξεκίνησε η μεταφορά του θησαυρού στη Ρωσία.

Μαζί με τη δεξιά χείρα του Βαπτιστή μεταφέρθηκαν επίσης τμήμα του Τιμίου Σταυρού και η Φιλέρμου εικόνα της Παναγίας. Η μεταφορά έγινε λόγω της απειλής του Ναπολέοντα, και τα ιερά αντικείμενα φτάσανε πρώτα στο παρεκκλήσι της Γκάτσινα. Λίγο αργότερα μέσα στην ίδια χρονιά τοποθετήθηκαν στον ναό της Αχειροποίητου εικόνος μέσα στα Χειμερινά Ανάκτορα.

Για την υποδοχή αυτή συντέθηκε ξεχωριστή ιερή ακολουθία προς δόξαν του τιμίου Προδρόμου. Εκτός από τη σημερινή σύναξη, η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του και σε άλλες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους. Γιορτάζεται η σύλληψή του, η γέννησή του, ο αποκεφαλισμός του και οι ευρέσεις της τιμίας κεφαλής του.

Επίσης τιμάται η μεταφορά της δεξιάς χείρας του από τη Μάλτα στη Γκάτσινα ως ξεχωριστή πανήγυρις. Με αυτές τις εορτές οι πιστοί αγκαλιάζουν ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του μεγάλου προφήτη και Βαπτιστή. Παρακαλούμε τον Πρόδρομο να μας οδηγεί πάντοτε στον Χριστό, που αυτός πρώτος εκήρυξε στον κόσμο.

Με τη δική του μεσιτεία ας αξιωθούμε όλοι την αιώνια χαρά της Βασιλείας του Θεού.