Melodia që hëngri librin e Hyjlindës

Në mes të natës së Krishtlindjes, një i ri modest pa Hyjlindësen duke i dhënë një libër të vogël dhe duke i kërkuar që ta gëlltiste. Disa orë më vonë, i njëjti burrë u ngjit në foltoren e Shën Sofisë dhe këndoi "Virgjëresha sot", duke lindur stokun më të ndritshëm të Kishës sonë. I shenjtë Romak Melodos erdhi nga Emesa në Siri dhe e kaloi rininë e tij në pastërti dhe frikë nga Zoti. Në fillim shërbeu si i ri në një kishë në Bejrut, ku mësoi rendin dhe dashurinë për adhurimin. Në vitet e perandorit Anastas, ai u ngjit në Kostandinopojë dhe u vendos pranë tempullit të Hyjlindëses, i cili quhej Kyros. Atje ai kaloi kohë në agjërime, vigjilje gjatë gjithë natës dhe pendesë të mundimshme, pa kërkuar njohje nga askush. Çdo natë zbriste në Blachernes, qëndronte para imazhit të Hyjlindës dhe lutej deri në mëngjes. Pastaj ai kthehej në tempullin e tij dhe fillonte shërbesën e tij me të njëjtën përulësi të qetë. Më vonë patriarku e transferoi atë si i ri në tempullin e madh të Shën Sofisë, në zemër të qytetit. Romanosi nuk i njihte mirë shkronjat dhe as nuk mund t'i lexonte me lehtësi tekstet e shenjta para kongregacionit. Por ai kishte diçka më të rrallë se të mësuarit, një zemër të pastër që vazhdimisht dëshironte Zotin. Patriarku Euthymios e donte shumë, sepse e shihte mundin dhe nderimin e tij të heshtur në ambientet e tempullit. Prandaj e nderoi me një pjesë të barabartë me atë të klerit të arsimuar, gjë që shkaktoi menjëherë zili. Kleri filloi të murmuriste kundër patriarkut, duke thënë se ai kishte ngritur një të pamësuar në vendin e të diturve. Ankesa e tyre u kthye shpejt në urrejtje dhe ata filluan të komplotonin mënyra për ta turpëruar publikisht. Në prag të Krishtlindjes, ndërsa perandori ishte në tempull dhe Romanus po ndezte qirinjtë, ai u kap me forcë. E tërhoqën zvarrë në foltore dhe e thirrën të këndonte si ata, pasi merr pjesë të barabartë. Shenjtori qëndroi para turmës, i heshtur dhe i përulur, dhe ndjeu turpin të digjej thellë në shpirtin e tij. Kur mbaroi shërbimi dhe tempulli ishte i zbrazur nga njerëzit, Romanosi ra në sexhde para ikonës së Hyjlindës. Ai qau për një kohë të gjatë dhe i besoi asaj dhimbjen dhe poshtërimin që kishte pësuar nga duart e klerit. U kthye në qeli pa prekur ushqimin dhe nga lodhja dhe pikëllimi e dorëzoi trupin në gjumë. Më pas zonjusha Hyjlindëse, ngushëlluesja e çdo shpirti të përvuajtur, iu paraqit duke mbajtur në duar një copë letër të vogël. Me një zë të ëmbël ajo i tha të hapte gojën dhe e vendosi librin aty dhe e urdhëroi ta hante. Sapo ka gëlltitur letrën, i riu është zgjuar menjëherë, por nuk ka parë njeri pranë tij, pasi Hyjlindëse ishte zhdukur. Zemra e tij u mbush me ëmbëlsi dhe gëzim shpirtëror të pashprehur, ndërsa mendja e tij papritmas kuptoi Shkrimet. Virgjëresha ia kishte hapur mendjen, siç bëri dikur Biri i saj me dishepujt, duke i dhënë atij një mençuri më të thellë se çdo studim. I prekur, ai u ngrit dhe i përlotur falënderoi mësuesin qiellor për dhuratën që mori në një çast. Kur ra zilja e vigjilencës, Romanus u nis drejt tempullit që digjej nga hiri që kishte marrë. Erdhi momenti i himnit festiv dhe shenjtori u ngjit në po atë foltore që më parë e turpëroi. Me një zë të ëmbël dhe të kthjellët ai këndoi aksionin origjinal, të cilin Hyjlindëse ia kishte ndriçuar në mendje. “Sot Virgjëresha gudulis të fuqishmit dhe toka sjell shpellën e të paarritshmes”, jehoi në tempull. I gjithë kongregacioni mbeti pa fjalë dhe ai ndjeu se fjalët i preknin zemrën më thellë se çdo retorikë. Patriarku e pyeti se si kishte fituar papritmas një urtësi të tillë dhe shenjtori me përulësi zbuloi mrekullinë e Hyjlindës. Klerikët që e kishin tallur u tronditën, u penduan dhe i ranë në këmbë me përulësi duke kërkuar falje. Patriarku e shuguroi menjëherë dhjak dhe qysh atëherë dituria doli nga buzët e tij si një lumë i gjallë. Ata që dikur e tallnin për thjeshtësinë e tij, tani u ulën si dishepuj në këmbët e tij dhe u mësuan himnografinë. Shën Romanosi konsiderohet melodisti më i madh i Kishës dhe mjeshtri më i përsosur i himnit kishtar. Ai kompozoi afro një mijë aksione për festat Despotike dhe të Hyjlindëses, si dhe për përkujtimin e një morie shenjtorë. Prej tyre u shpëtuan rreth tetëdhjetë, por brenda tyre fshihet e gjithë pasuria shpirtërore e kultit bizantin. Poezia e tij karakterizohet nga zgjuarsia e pashtershme, plasticiteti i frazës dhe pasuria kuptimore, të cilat i japin jetë edhe subjekteve më të thjeshta. Fytyrat e Krishtit, të Hyjlindës dhe të shenjtorëve paraqiten të gjalla, të afërta dhe njerëzore, pa asgjë të ftohtë e të largët. Ai vetë ishte ai që vendosi formën e Shtëpisë në shërbesat e gjithë natës, ku jetonte dhe shërbente. Gjuha e tij mbetet e thjeshtë dhe e ngrohtë, ndërsa muzika e tij e lidhur në mënyrë harmonike me të folurin nxjerr në pah një ekuilibër të rrallë artistik. Studiues të famshëm, mes tyre Krumwacher, e vuri në pah atë si Pindarin e vërtetë të epokës bizantine. Sipas një tradite, ai jetoi në vitet e Anastasit të Parë dhe ra në gjumë rreth pesëqind e pesëdhjetë e gjashtë, tani duke kënduar me engjëjt treqind himnin.