
Në shtator të vitit 1971, një lumë doli pranë fshatit rumun të Nikolicel dhe zbuloi një kriptë të lashtë të krishterë të varrosur për shekuj. Brenda një arkivoli prej druri u gjetën lipsanet e katër martirëve me kokë të prerë, me emrat e tyre të gdhendur në mur. Këta janë shenjtorët Zotiku, Atali, Kamasi dhe Filipi, martirë të Skithisë së Vogël, Dobruxha e sotme. Kjo zonë shtrihej midis Danubit dhe Detit të Zi, në kufirin verilindor të Perandorisë Romake. Ishte një vend mërgimi dhe vdekjeje për ata të krishterë që refuzuan të adhuronin idhujt e paganëve. Në përndjekjet e Decius, Dioklecianit dhe Licinius, mijëra shpirtra humbën atje nga ngrica, uria ose torturat e tmerrshme. Ata që shpallën hapur besimin e tyre në Krishtin, duke vulosur dëshminë me gjakun e tyre, e pranuan vdekjen me guxim. Besimtarët i morën fshehurazi eshtrat e tyre të shenjta dhe i varrosën në vende të fshehta, larg syve të persekutorëve. Ata u kujdesën edhe për të regjistruar jetën dhe vuajtjet e tyre, që të mos fshihej kujtimi i këtyre rrëfimtarëve trima të besimit. Kur persekutimet u ndalën më në fund dhe Kisha gjeti lirinë, të krishterët e zhvendosën lipsanet nga varret e tyre të improvizuara në kripta të veçanta nëntokësore, të quajtura martiri. Mbi këto kripta ata ndërtuan tempuj për të nderuar shenjtorët e tyre dhe rrënojat e tempujve të tillë mbijetojnë edhe sot e kësaj dite në Dobruja, Rumani. Kripta e Nikolicelit konsiderohet si një nga martirionet më të lashta që kanë dalë në dritë në të gjithë rajonin. Është i ndërtuar me tulla dhe është i ndarë në dy dhoma, njëra mbi tjetrën. Në dhomën e sipërme u gjet arkivoli prej druri me lipsane të katër shenjtorëve, të cilët kishin pranuar prerjen e kokës. Koka e tre martirëve ishte në vend, ndërsa i katërti ishte mbështetur në gjoks. Në murin e majtë të kriptës mund të lexohet mbishkrimi “Martirët e Krishtit”, i shkruar me shkronja të thjeshta. Në murin e djathtë ruhen emrat e katër shenjtorëve, si një firmë e përulur e besimtarëve që i varrosën me aq nderim dhe frikë. Sipas informacioneve që u shpëtuan, këta katër martirë u gjykuan nga autoritetet romake të Noviodunus, Isakcea e sotme, dhe u dënuan me vdekje. Ata u prenë koka nga shpata dhe më pas u varrosën me nderim pranë Nikolicel. Data e saktë e martirizimit të tyre mbetet e panjohur dhe është një pyetje për studiuesit e historisë kishtare. Disa argumentojnë se ata u vranë në fillim të shekullit të katërt, në persekutimet mizore të Dioklecianit ose Licinit. Por të tjerë besojnë se ata u martirizuan më në veri, përtej Danubit, në tokat ku jetonin gotët në atë kohë. Në ato vende Shën Sava i Buzaut kishte predikuar Ungjillin dhe kishte sjellë shumë në besimin e Krishtit. Persekutimi i nisur nga mbreti gotik Athanaricus kundër të krishterëve, midis viteve treqind e shtatëdhjetë e treqind e shtatëdhjetë e dy, mund të ketë shkaktuar edhe vdekjen e tyre. Në dhomën e poshtme të kriptës u gjetën afërsisht njëqind fragmente kockash të dy burrave nga mosha dyzet e pesë deri në pesëdhjetë. Studiuesit besojnë se këta dy burra të panjohur u martirizuan në persekutimin e tmerrshëm të perandorit Decius në mesin e shekullit të tretë. Eshtrat e tyre u transferuan më vonë në Nikolichel dhe u varrosën rreth treqind e shtatëdhjetë deri në treqind e tetëdhjetë. Emrat e këtyre dy dëshmorëve nuk janë ruajtur, por mbeten të njohur për Zotin që kurorëzon sportistët e tij. Martirologjia Siriane dhe Martirologjia e Shën Jeronimit caktuan datën e katërt qershorit si ditën e martirizimit të tyre. Në Synaxaria, së bashku me këta katër, përmenden edhe gjashtë martirë të tjerë, Eutichios, Kirinus, Iulia, Saturninus, Ninita dhe Fortunius. Bashkë me ta iu prenë kokat edhe njëzet e pesë të krishterëve, emrat e të cilëve nuk u ruajtën në burime. Të gjitha këto qëndrojnë përpara Zotit si një valle fitimtarësh, që vulosi me gjak rrëfimin e besimit. Lipsana e shenjtë e katër martirëve u transferua në Manastirin Cocos në provincën Tulcea, ku sot ata përqafohen me nderim të thellë nga besimtarët e krishterë të Rumanisë.
E njëjta ditë
Shenjtorë të tjerë të 04 Qershor
Lexoni edhe jetët e tjera të kësaj dite pa u kthyer pas.
Dëshmor Joan Vladimiri
Lindi në fshatin Vladimir (prej nga vjen edhe emri i tij) të Krajës, në Malin e Zi afër Shkodrës, dhe u bë mbret. Ishte i drejtë dhe i pastër në moral dhe ndihmoi në…
Lexo jetën
Oshënare Sofia e Ainos, nëna e jetimëve
Teksa ndjeu se po i afrohej fundi i jetës së saj tokësore, me gëzim kërkoi të bëhej murgeshë. Që nga ai moment ajo iu përkushtua plotësisht adhurimit të Zotit, e shkëputur nga çdo kujdes…
Lexo jetën
Hyjlindësja, Dorëzanësja e Mëkatarëve e Korecit
Një shpirt i ri, i pushtuar nga një shpirt i ndyrë, u lirua para ikonës së Hyjlindëses së Korecit në ditën e Shën Trinisë. Pak më vonë, shirat e pandërprerë që pllakosën Volininë u…
Lexo jetën
Oshënar Zosimai, episkopi i Babilonisë në Egjipt
Ata shkuan së bashku në vendin ku ishte i vdekur trupi i dishepullit të nderuar Joani. Ata ngritën duart drejt qiellit dhe bërtitën me zë të lartë që i vdekuri të ngrihej nga toka.…
Lexo jetën
Hierodëshmor Androniku, kryepiskop i Permisë
Një kryepiskop shpalli anatemën kundër komunistëve në zemër të revolucionit dhe e pagoi me jetë këtë blasfemi. Policia sekrete e ekzekutoi në rrugën që të çonte nga Permia në Motoviliha dhe e varrosi ashpër…
Lexo jetën
Dëshmor Konkordiu dhe pështyrja mbi idhullin e Zeusit
Një nën-dhjak i ri pështyu në fytyrë idhullit të Zeusit dhe në të njëjtën kohë mori goditjen fatale të shpatës në qafë. Pak më parë, në burgun e errët të Spoletoss, një engjëll i…
Lexo jetën
Shën Mitrofani, patriarku i parë i Konstandinopojës
Në moshën njëqind e shtatëmbëdhjetë vjeç, ai u nda nga jeta paqësisht nga bota, pasi kishte profetizuar fillimisht me saktësi se kush do ta pasonte atë në fron. Ai vetë i përkiste familjes perandorake…
Lexo jetën
Dëshmorët Frondasi, Severini, Severiani dhe Silani
Shenjtorët u gjunjëzuan në tokë, ia dorëzuan shpirtin Zotit dhe ia dhanë qafën xhelatëve, duke pranuar fundin martirik për rrëfimin e emrit të Krishtit. Ushtarët e pabesë i hodhën kufomat të pavarrosura në tokë,…
Lexo jetën