Shën Polyektos, Martiri i parë i Melitinit

Një oficer romak grisi publikisht dekretin perandorak të persekutimit dhe theu dymbëdhjetë statuja pagane me duart e tij para gjithë turmës. Pak më parë, ai kishte parë në një vegim Krishtin duke hequr uniformën e tij ushtarake dhe duke e veshur me një rrobë të ndritshme lavdie. Bëhet fjalë për Shën Poljeuktin, martirin e parë të Melitinës në Armeni, i cili jetoi në vitet e perandorit Decius dhe Valerian. Ai shërbeu si oficer në legjionin e dymbëdhjetë romak dhe ishte i lidhur ngushtë me shokun e tij ushtarak Nearchus. Nearku ishte një i krishterë i palëkundur në besimin e tij, ndërsa Polyeuktosi mbeti pagan, megjithëse jetoi me virtyt dhe pastërti shpirtërore. Shpesh Nearku i fliste atij për Zotin e vërtetë dhe i lexonte pjesë nga tekstet e shenjta. Polyeuktos-it i digjej zemra kur dëgjoi për Krishtin, por ai nuk kishte marrë ende as emrin dhe as vulën e pagëzimit. E vetmja gjë që mungonte ishte ora që do ta çonte në rrëfimin dhe martirizimin e fundit. Kur u botua dekreti i parë i persekutimit, duke i detyruar të gjithë ushtarakët të deklaronin publikisht besnikërinë ndaj kultit të perandorit, Nearchus u zhyt në pikëllim të thellë. Ai kishte frikë se urdhri do t'i ndante përgjithmonë, pasi ai vetë po marshonte drejt martirizimit, ndërsa shoku i tij mbeti në idhujtari. Polyeuktus, duke parë fytyrën e tij të vrenjtur, e pyeti me këmbëngulje shkakun e pikëllimit të tij. Pastaj Nearku i shpjegoi se ndarja e tyre do të jetë më e vështirë se vetë vdekja. Polyeuktus i tregoi me gëzim vegimin që kishte parë një natë më parë. Atij iu shfaq Krishti, ia kishte zhveshur rrobën e vjetër dhe e kishte veshur me një rrobë të re, me shkëlqim. Ajo gjithashtu i dha atij një kalë me krahë, një simbol i ngjitjes së shpejtë në qiej. Nearchus e interpretoi vizionin si ndryshim të jetës dhe një thirrje për besim të vërtetë. Polyeuktos e kuptoi se ai tashmë i përkiste Krishtit nga prirja dhe kërkoi të sigurohej se mund të bashkohej me Të pa i marrë ende sakramentet. Nearku e siguroi atë se Zoti nuk ia mbyll askujt derën e mëshirës dhe se edhe martirizimi mund të bëhet një pagëzim gjaku. Ai i kujtoi atij hajdutin që u shpëtua në kryq me një rrëfim të shkurtër besimi. Polyeuctos, i djegur nga zelli hyjnor, deklaroi se që nga ai moment ai lë të gjithë kotësinë e botës dhe e njeh veten si një shërbëtor i Krishtit. Menjëherë doli në pazarin e Melitinit, ku po lexohej publikisht dekreti perandorak. Ai e kapi me guxim, e grisi para turmës dhe e shkeli me këmbë. Pak më vonë ai takoi një procesion që mbante dymbëdhjetë idhuj nëpër rrugët e qytetit. Ai bëri sikur i adhuronte dhe më pas i rrëmbeu një nga një nga duart e priftërinjve. I bëri copë-copë si enë balte të brishta, para syve të habitur të paganëve. Vjehrri i Feliksit, i cili ishte përgjegjës për ekzekutimin e dekretit, mbërriti menjëherë në vendngjarje dhe pa i tmerruar punën e dhëndrit. Me një psherëtimë ai rrëfeu se as njerëzit dhe as perënditë nuk mund ta mëshironin më. Megjithatë, Polyeuktus u përgjigj me gëzim se sapo kishte provuar dobësinë e perëndive të rreme. Feliksi, thellësisht i shqetësuar, i kujtoi se rendi perandorak parashikonte vdekjen e menjëhershme për këdo që guxonte një ndërmarrje të tillë. Madje, ai i ofroi një mundësi të fundit për t'u kthyer në shtëpi dhe për t'i thënë lamtumirë gruas dhe fëmijëve. Shenjtori u përgjigj se mendja e tij nuk ishte më e përqendruar në gjërat tokësore, por në të mirat e përjetshme të mbretërisë së Perëndisë. Ai shtoi se nëse vajza e Feliksit do të donte ta ndiqte atë në besimin e vërtetë, ajo do të bekohej, ose përndryshe do të vdiste me perënditë e rreme. Më pas mbërriti gruaja e tij e re Pavliina, e cila derdhi lot të hidhur para të shoqit. Ajo me zemërthyer e pyeti se çfarë marrëzie e kishte pushtuar dhe e shtyu të shtypte dymbëdhjetë perënditë e familjes së tyre. Polyeuktos iu përgjigj asaj me një buzëqeshje paqësore dhe kujdes atëror. Ai i tha asaj se, pasi kishte mundur vetëm dymbëdhjetë idhuj, nuk i kishte mbetur asnjë mbështetje në tokë, përveç njohjes së Zotit të vërtetë. Shumë nga paganët që shikonin dialogun u magjepsën nga fjalët e dëshmitarit dhe filluan t'i afrohen besimit të vërtetë. Magjistratët dhe këshilltarët e qytetit u mblodhën dhe u përpoqën me lajka dhe kërcënime ta kthenin atë në idhujtari. Kur panë se atleti i Krishtit mbeti i panjollë në rrëfimin e tij, ata menjëherë dhanë vendimin e dënimit. Ata ia dorëzuan xhelatëve me urdhër për t'u prerë kokën me shpata. Shenjtori marshoi në vendin e ekzekutimit me gëzim të papërshkrueshëm dhe një fytyrë të ndritur, sikur po fitonte lirinë. Ai i inkurajoi të krishterët që shikonin dhe tha se po bisedonte me një të ri të ndritur, të padukshëm për të tjerët, i cili po e forconte deri në fund. Në turmë ai pa mikun e tij të shtrenjtë Nearkun, e përshëndeti dhe i kujtoi premtimin e ndërsjellë që kishin bërë për rrugën e tyre të përbashkët. Më pas ai përkuli qafën nën shpatë dhe u pagëzua në gjakun e tij. Kështu ai ia dorëzoi shpirtin Zotit, për të cilin kishte dëshirë të jetonte dhe të vdiste. Besimtarët e Melitinit varrosën me nderim eshtrat e dëshmorit të parë të qytetit të tyre. Nearku mblodhi gjakun e mikut të tij në një veshje të shenjtë dhe një vit më vonë e çoi në qytetin e kananitëve. Në vitet e Kostandinit të Madh, kur Kisha triumfoi në të gjithë territorin romak, në Melitini u ngrit një tempull madhështor për nder të Shën Poljeuktit. Me ambasadat e tij u bënë shumë mrekulli, ndërsa në të njëjtin tempull prindërit e Shën Euthimit të Madh u lutën me zjarr për lindjen e një fëmije. Lindja e këtij ndriçuesi të madh të Ortodoksisë ishte rezultat i ndërmjetësimit të dëshmorit të shenjtë. Ai u nderua shumë edhe nga Shën Akakios, peshkop i Melitinit, i cili mori pjesë në Koncilin e Tretë Ekumenik dhe mbrojti fuqishëm të vërtetën doktrinore. Si në Lindje ashtu edhe në Perëndim, Shën Poljeuktos nderohet si mbrojtës i zotimeve dhe besëlidhjeve të shenjta. Kujtimi i tij kremtohet më nëntë janar, në një tempull të shtatorit pranë zonës së Filadelfias dhe Demit të Kostandinopojës, për lavdi të Zotit të vërtetë.