Η Παναγία η Κατακεκρυμμένη του Άργους

Μέσα στη νύχτα μια δυνατή λάμψη οδήγησε τους χριστιανούς σε μια σπηλιά της Λάρισας του Άργους, όπου βρέθηκε κρυμμένη μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Από εκείνη την ώρα ο τόπος εκείνος ονομάστηκε «Εύρεση» και έγινε η καρδιά ενός μοναστηριού που σφράγισε την ιστορία της Αργολίδας. Στη βορειοδυτική πλαγιά του ορεινού όγκου της Λάρισας, δυτικά της πόλεως του Άργους, στέκει το παμπάλαιο αυτό μοναστήρι.

Η ονομασία Κατακεκρυμμένη συνδέεται με την παλαιά εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε στη σπηλιά κάτω από τον σημερινό ναό. Η προφορική παράδοση λέει πως ένας ευσεβής χριστιανός είδε όνειρο και οδήγησε κληρικούς και λαϊκούς στο ίδιο ακριβώς σημείο. Εκεί αντίκρισαν την εικόνα και αμέσως αποφάσισαν να ανεγείρουν εκκλησία προς τιμήν της Θεοτόκου.

Η Παναγία ονομάζεται επίσης Πορτοκαλούσα, εξαιτίας ενός παλαιού και χαριτωμένου εθίμου των Αργείων. Κατά την πανήγυρη των Εισοδίων, στις είκοσι μία Νοεμβρίου, οι ντόπιοι έριχναν πορτοκάλια στα νεόνυμφα ζευγάρια που έρχονταν στη μονή. Έτσι το προσκύνημα έγινε τόπος ευλογίας και χαράς για τη νέα ζωή των αρραβωνιασμένων νέων.

Η ιερή εικόνα φυλάσσεται μετά τον νάρθηκα, αριστερά, μέσα σε ένα περίτεχνο ξυλόγλυπτο κουβούκλιο που εντυπωσιάζει τον επισκέπτη. Πρόκειται για έργο σπάνιας καλλιτεχνικής αξίας, καθώς η όλη κατασκευή αποτελεί μια ξεχωριστή δίφυλλη δημιουργία. Στο αριστερό φύλλο εικονίζεται η Παναγία η Γλυκοφιλούσα, που σαν τρυφερή και στοργική μάνα σκύβει με αγάπη στο παιδί της.

Το δεξιό φύλλο φέρει την ίδια επικάλυψη και ψηλά την επιγραφή «Αγίου Δημητρίου του Νέου» πάνω από τη σύνθεση. Σε δεύτερο επίπεδο διακρίνονται δύο ανάγλυφες μορφές, σε τεχνική αρνητικού, όπως συμβαίνει στα καλούπια των γλυπτών. Οι μορφές δεν φαίνονται καθαρά, γιατί στο μέσο του φύλλου υπάρχει ένας σταυρός, που είναι μεταγενέστερη προσθήκη.

Σύμφωνα με την επιγραφή, η μία μορφή παριστά τον Νεομάρτυρα Δημήτριο από τη Λιγουδίτσα Τριφυλίας. Ο μάρτυρας αυτός αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στην Τρίπολη το χίλια οκτακόσια τρία μετά Χριστόν. Η άλλη μορφή αποδίδεται στον Οσιομάρτυρα Παύλο, που καταγόταν από το Σοπωτό Καλαβρύτων.

Εκείνος μαρτύρησε επίσης στην Τρίπολη το χίλια οκτακόσια δεκαοκτώ μετά Χριστόν για την ορθόδοξη πίστη. Η κάρα του Αγίου Δημητρίου φυλάσσεται στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Το μοναστήρι έχει ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων και συνδέεται με σημαντικές μορφές της Εκκλησίας.

Μία γραπτή μαρτυρία στα μέσα του δέκατου αιώνος μετά Χριστόν προέρχεται από τον Άγιο Παύλο, επίσκοπο Κορίνθου. Ο Άγιος Παύλος ήταν αδελφός του Αγίου Πέτρου, επισκόπου Άργους, και αναφέρει γυναικεία μονή της Παναγίας στο Άργος. Ηγουμένη της μονής τότε ήταν η Μάρθα, σύμφωνα με τη μαρτυρία αυτή του ιερού επισκόπου.

Αργότερα έχουμε πληροφορίες για επανίδρυση της μονής ως ανδρώας γύρω στα χίλια επτακόσια μετά Χριστόν. Η δράση της συνεχίστηκε ως το χίλια οκτακόσια πενήντα έξι, οπότε μετατράπηκε σε ενοριακό ναό. Το χίλια εννιακόσια έξι, το Μεγάλο Σάββατο προς την Κυριακή του Πάσχα, ξέσπασε καταστροφική πυρκαγιά.

Η φωτιά προήλθε πιθανότατα από κάποιο πυροτέχνημα και κατέστρεψε μεγάλο μέρος του ιερού καθιδρύματος. Από το χίλια εννιακόσια έντεκα και μετά η μονή λειτουργεί ως παρεκκλήσι του Τιμίου Προδρόμου. Παρά τις δοκιμασίες, ο τόπος παρέμεινε ζωντανός μέσα στη συνείδηση των πιστών της Αργολίδας.

Η Παναγία η Κατακεκρυμμένη εξακολουθεί να σκεπάζει με τη χάρη της τους προσκυνητές και κάθε χρόνο. Η Μονή συνδέθηκε στενά με γεγονότα της προεπαναστατικής και επαναστατικής περιόδου του ελληνικού έθνους. Στους χώρους της λειτούργησε το πρώτο σχολείο του Άργους το χίλια επτακόσια ενενήντα οκτώ μετά Χριστόν.

Την πρωτοβουλία ανέλαβε η γνωστή οικογένεια των Περουκαίων, που ήθελαν να μορφώσουν τα παιδιά του τόπου. Εκεί δίδαξε ο περίφημος Αγάπιος Λεονάρδος, ιδρυτής της φημισμένης σχολής της Δημητσάνας. Μαθητής του υπήρξε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, που χειροτονήθηκε διάκονος μέσα στη μονή από τον θείο του.

Δίδαξαν επίσης ο Ηλίας Καλαράς από το Αγιονόρι της Νεμέας, ο ιερομόναχος Νικηφόρος Παμπούκης και άλλοι λόγιοι μοναχοί. Το σχολείο συνέχισε τη λειτουργία του και μετά την έναρξη του ιερού Αγώνα της Παλιγγενεσίας. Μετά την ήττα των Ελλήνων στον Ξεριά, ο άμαχος πληθυσμός κατέφυγε στη μονή για προστασία.

Ο οπλαρχηγός Παπαρσένης Κρέστας από το Κρανίδι βρήκε κι αυτός καταφύγιο εκεί από την οργή του Κεχαγιάμπεη. Στη μονή ιδρύθηκε το πρώτο ελληνικό νομισματοκοπείο, που όμως δεν πρόλαβε να λειτουργήσει. Η εισβολή του Δράμαλη στο Άργος έφερε νέες καταστροφές, ενώ το χίλια εννιακόσια σαράντα ένα οι Γερμανοί βομβάρδισαν τη μονή.

Ο προσανατολισμός του ναού υποτάσσεται φυσικά στη μορφή του απόκρημνου βράχου που τον περιβάλλει. Εκτός από τον κεντρικό ναό των Εισοδίων, υπάρχει και βόρειο κλίτος αφιερωμένο στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Στο μεγάλο προαύλιο δεσπόζει το επιβλητικό καμπαναριό του χίλια εννιακόσια επτά μετά Χριστόν.

Φτιάχτηκε με δωρεές των Αργείων της Αμερικής, που δεν λησμόνησαν τη μάνα τους Παναγία. Δίπλα στέκει επιβλητικό το μεγάλο νεοκλασικό κτίριο, που συμπληρώνει αρμονικά τη μορφή του μοναστηριού. Στο υπόγειο της μονής απλώνονται διάδρομοι με διακλαδώσεις, που οδηγούν σε διάφορους ιερούς χώρους.

Εκεί βρίσκονται τα κελιά, το ναΐδριο του Αγίου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου και το παλαιό οστεοφυλάκιο. Υπάρχουν επίσης αποθήκες, δεξαμενές νερού και η ιερή «Εύρεση», ο τόπος της θαυμαστής εμφανίσεως της εικόνας. Ανάμεσα στα σωζόμενα ιερά κειμήλια ξεχωρίζει ένα Ευαγγέλιο έκδοσης Βενετίας του χίλια επτακόσια εβδομήντα έξι.

Σώζονται επίσης δύο πολύτιμες εικόνες, μία των Εισοδίων της Θεοτόκου του χίλια επτακόσια πέντε και η Γλυκοφιλούσα. Έτσι, η Παναγία η Κατακεκρυμμένη παραμένει σκέπη και παρηγοριά της Αργολίδας ως τις ημέρες μας.