Όσιος Νίκων του Ραντονέζ, ο πιστός μαθητής του Αγίου Σεργίου

Στα παιδικά του χρόνια άκουσε για την αγγελική ζωή του Αγίου Σεργίου και η καρδιά του φλογίστηκε από έναν πόθο ασυγκράτητο. Άφησε το σπίτι του στο Γιούριεφ Πόλσκι και έτρεξε στη μονή του μεγάλου ασκητή, ζητώντας με δάκρυα να τον κουρέψει μοναχό. Ο Άγιος Σέργιος όμως, βλέποντας τη νεαρή του ηλικία, δεν τον δέχτηκε αμέσως, αλλά τον έστειλε στον μαθητή του Αθανάσιο τον Υψηλό, στο Σερπούχοβ.

Ο γέροντας Αθανάσιος ήταν αυστηρός και αγαπούσε τη σιωπή της κέλλας του. Όταν ο νέος χτύπησε την πόρτα του, εκείνος του απάντησε ότι δεν μπορεί να αντέξει τους κανόνες των γερόντων. Ο Νίκων όμως δεν λύγισε από τα λόγια αυτά, αλλά υποσχέθηκε με δάκρυα να σηκώσει κάθε δοκιμασία.

Τότε ο γέροντας τον δέχτηκε στο κελλί του και του μίλησε για το βαρύ φορτίο του μοναχικού αγώνα. Του εξήγησε πως οι μοναχοί είναι εκούσιοι μάρτυρες, που μάχονται ολόκληρη τη ζωή τους τους νοητούς εχθρούς. Έπειτα τέλεσε την ευχή και ενέδυσε τον νέο με το αγγελικό σχήμα.

Έτσι άρχισε η πορεία του Νίκωνα στον δρόμο της μοναχικής τελειότητας. Κοντά στον Αθανάσιο ο νέος μοναχός προέκοπτε καθημερινά στην προσευχή, τη νηστεία, την αγρυπνία και τη μελέτη της Αγίας Γραφής. Ο γέροντας τον αγαπούσε σαν πατέρας και τον προετοίμαζε με υπομονή για τους ανώτερους αγώνες.

Όταν έφθασε στην κατάλληλη ηλικία, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος με τη σύμφωνη γνώμη όλης της αδελφότητας. Μετά από καιρό όμως άναψε ξανά μέσα του ο πόθος να δει τον μεγάλο Σέργιο και ζήτησε την ευλογία του γέροντα να επιστρέψει. Φτάνοντας στη Λαύρα, έπεσε με δάκρυα στα πόδια του αγίου ασκητή και έλαβε με χαρά τη φιλόξενη υποδοχή του.

Ο Σέργιος τον κράτησε κοντά του και τον έβαλε να διακονεί την αδελφότητα με ταπείνωση. Σύντομα τον πήρε μάλιστα στο ίδιο του το κελλί, βλέποντας μέσα του τη μελλοντική λαμπρότητα. Εκεί ο Νίκων βρήκε σχολείο πνευματικής σοφίας και ζωντανό πρότυπο αρετής, ανοίγοντας την καρδιά του στον δάσκαλό του χωρίς κανένα κρυφό λογισμό.

Έξι μήνες πριν την κοίμησή του ο Άγιος Σέργιος τον παρέδωσε στους αδελφούς ως διάδοχό του στην ηγουμενία. Ο νέος ποιμένας υπάκουσε με ταπείνωση στη φωνή του πνευματικού του πατέρα. Μετά την κοίμηση του Σεργίου ο Νίκων ανέλαβε με δάκρυα την καθοδήγηση της Λαύρας και κράτησε πιστά κάθε διάταξη του ιδρυτή της.

Μοιραζόταν τους κόπους με τους αδελφούς, παρακολουθούσε όλες τις ακολουθίες και ενδιαφερόταν με στοργή για τον καθένα ξεχωριστά. Όμως η δόξα του πλήθαινε και ο ίδιος, που αγαπούσε τη σιωπή, βάρυνε από τα ανθρώπινα εγκώμια. Παραιτήθηκε λοιπόν από την ηγουμενία και αποσύρθηκε σε κελλί ησυχίας, παραδίδοντας τη μονή στον μαθητή του Σάββα του Στοροζέφσκι.

Επί έξι ολόκληρα χρόνια εκείνος ποίμανε την αδελφότητα με ζήλο, ενώ ο Νίκων αφοσιωνόταν στη μελέτη και την ακατάπαυστη προσευχή. Όταν ο Σάββας έφυγε για να ιδρύσει δική του μονή, οι αδελφοί έτρεξαν ξανά στον Νίκωνα και τον ικέτευαν με δάκρυα να επιστρέψει. Εκείνος ενέδωσε, ζητώντας μόνο να του αφήνουν μέρος της ημέρας για την κατά μόνας προσευχή.

Λίγο αργότερα η Ρωσική γη συγκλονίστηκε από την επιδρομή του φοβερού Εδιγκέι και των ορδών του. Ο όσιος προσευχόταν με δάκρυα στον ιδρυτή της Λαύρας να μη σβήσει η φωτιά της πίστης. Μια νύχτα είδε σε όραμα τους αγίους Πέτρο και Αλέξιο μαζί με τον Σέργιο να τον επισκέπτονται.

Ο Άγιος Σέργιος του είπε με σιγουριά ότι η δοκιμασία θα είναι σύντομη και η μονή τελικά θα μεγαλώσει ακόμη περισσότερο. Σύντομα οι βάρβαροι έφτασαν, λεηλάτησαν τη Λαύρα και την παρέδωσαν στις φλόγες, καίγοντας τα πάντα μέχρι το έδαφος. Οι μοναχοί όμως είχαν προειδοποιηθεί και πρόλαβαν να σώσουν βιβλία, σκεύη και ιερά κειμήλια του πνευματικού τους πατέρα.

Όταν επέστρεψαν στη στάχτη, ο Νίκων δεν έχασε το θάρρος του και ξεκίνησε ήρεμα το έργο της ανοικοδόμησης. Σαν καλός ποιμένας μάζεψε πρώτα τους διασκορπισμένους αδελφούς και άρχισε μαζί τους τα μοναστηριακά κτίσματα. Σε λιγότερο από τρία χρόνια στάθηκαν τα απαραίτητα οικοδομήματα της κοινοβιακής ζωής και ένας ξύλινος ναός της Ζωαρχικής Τριάδος.

Ο ναός εγκαινιάστηκε την εικοστή πέμπτη Σεπτεμβρίου, την ημέρα της κοιμήσεως του Αγίου Σεργίου. Η φήμη της ανασύστασης της μονής απλώθηκε παντού και πολλοί προσέρχονταν κοντά του, μοναχοί και λαϊκοί. Ο όσιος τους δεχόταν όλους με πατρική στοργή και τους έδινε κανόνες ζωής για τη σωτηρία της ψυχής τους.

Όμως ο πιο σημαντικός αγώνας του ήταν η ανέγερση πέτρινου ναού πάνω στον τάφο του δασκάλου του Σεργίου, αφιερωμένου επίσης στη Ζωαρχική Τριάδα. Έτσι η μονή αναγεννήθηκε λαμπρότερη. Στην πρώτη σκαπάνη, καθώς οι εργάτες άνοιγαν τα θεμέλια, αποκαλύφθηκαν τα άφθαρτα λείψανα του Αγίου Σεργίου, μέσα σε γενική αγαλλίαση.

Ο Νίκων δέχτηκε αυτή την εύρεση ως ένδοξο στεφάνι και γλυκύτατη αμοιβή για τους κόπους του. Τα ιερά λείψανα τοποθετήθηκαν σε νέα λάρνακα και φυλάχθηκαν προσωρινά στον ξύλινο ναό, μέχρι να ετοιμαστεί ο πέτρινος. Ο όσιος συγκέντρωσε σοφούς αρχιτέκτονες και έμπειρους τεχνίτες, οι οποίοι με τη βοήθεια του Θεού τελείωσαν γρήγορα το έργο.

Στα εγκαίνια μεταφέρθηκαν τα τίμια λείψανα στον νέο ναό και τοποθετήθηκαν με δέος και ευλάβεια. Για τη ζωγραφική του ναού ο Νίκων κάλεσε δύο σπουδαίους αγιογράφους, τον Δανιήλ τον Μαύρο και τον Ανδρέα τον Ρουμπλιόφ. Εκείνοι, με μεγάλη επιμέλεια και πνευματικό αγώνα, στόλισαν τους τοίχους με θεσπέσιες παραστάσεις και ο Ανδρέας ιστόρησε τότε τη φημισμένη εικόνα της Αγίας Τριάδος.

Όταν το έργο τελείωσε, ο όσιος ευχαρίστησε με δάκρυα τον Κύριο που τον αξίωσε να δει με τα μάτια του την ολοκλήρωση. Είχε φτάσει πια σε βαθύ γήρας, με το σώμα του εξαντλημένο από τις ασκήσεις και τις πολλές αρρώστιες. Όμως ο ζήλος και η εγρήγορση του πνεύματος δεν τον εγκατέλειπαν ποτέ.

Ο γέροντας ζούσε με ένα τρίχινο ράσο και με μοναδικό πλούτο την ακτημοσύνη. Όταν ένιωσε να πλησιάζει η αναχώρησή του, κάλεσε όλους τους αδελφούς γύρω από το κρεβάτι του. Με την τελευταία του ομιλία τους παρακάλεσε να τηρούν με ακρίβεια τον κανόνα της προσευχής και να μη βγαίνουν συχνά από τη μονή.

Τους παρότρυνε να μισούν την αργία, μητέρα κάθε κακίας, και να αγαπούν τη φιλόπονη εργασία με την ψαλμωδία των ιερών ύμνων. Τους ζήτησε ακόμη να μη διώχνουν κανέναν φτωχό με άδεια χέρια, για να μην περιφρονήσουν τον ίδιο τον Χριστό. Λίγο πριν εκπνεύσει, του αποκαλύφθηκε σε όραμα ο τόπος της αιώνιας αναπαύσεώς του δίπλα στον Άγιο Σέργιο.

Είπε τότε στους αδελφούς ότι τον περιμένει η φωτεινή σκηνή που του ετοίμασε ο πνευματικός του πατέρας. Μετάλαβε τα Άχραντα Μυστήρια και έδωσε σε όλους την τελευταία πατρική ευλογία του. Παρήγγειλε στην ίδια του την ψυχή να βαδίσει με χαρά εκεί όπου την καλεί ο Χριστός.

Σφραγίστηκε με το σημείο του σταυρού και παρέδωσε την κοπιαστική του ψυχή στον Κύριο, ηγουμενεύσας τριάντα έξι ολόκληρα χρόνια. Οι αδελφοί τον έθαψαν με ψαλμωδίες κοντά στη λάρνακα του δασκάλου του. Από τότε επιτελούνται εκεί ασταμάτητα θαυμαστά σημεία προς δόξαν της Αγίας Τριάδος.