Ο Όσιος Φίλιππος ο Ιραπινός

Ένα ορφανό αγόρι δώδεκα χρόνων περιπλανιόταν στα δάση της Βολογκντά, ζητιανεύοντας στο όνομα του Χριστού και προσευχόμενο όλη τη νύχτα δίχως ύπνο. Όταν ο όσιος Κορνήλιος τον δέχθηκε στο μοναστήρι του, εκείνος ο μικρός Θεόφιλος έγινε αργότερα ο μεγάλος ασκητής Φίλιππος του Ιραπίου ποταμού. Ζούσε στα χρόνια του μεγάλου ηγεμόνα της Μόσχας Βασιλείου του Τρίτου, κοντά στη μονή του οσίου Κορνηλίου, σε περιοχές δασωμένες και απομονωμένες.

Είχε βρεθεί στο σπίτι κάποιου ευσεβούς ανθρώπου, του Βασιλείου, ο οποίος τον φιλοξενούσε από αγάπη και ελεημοσύνη. Κανείς δεν τον είδε ποτέ να παίζει ή να γελάει με τα άλλα παιδιά της γειτονιάς εκείνης. Η κατοίκηση στη Θεία Λειτουργία και η νυχτερινή προσευχή ήταν γι' αυτόν καθημερινό μέλημα και κρυφή χαρά της ψυχής του.

Όταν ο όσιος Κορνήλιος έμαθε γι' αυτόν, τον κάλεσε κοντά του και τον ρώτησε με πραότητα για την καταγωγή του. Το παιδί δάκρυσε, έπεσε στα πόδια του γέροντα και ομολόγησε πως δεν θυμόταν καθόλου τους γονείς του. Είπε μόνο πως ήταν παιδί χωρικών, πως τον έλεγαν Θεόφιλο και πως ζούσε με τη χάρη του Θεού.

Ο διορατικός γέροντας κατάλαβε αμέσως πως μπροστά του στεκόταν ένα σκεύος εκλογής του Θεού. Έδωσε εντολή να μπει το παιδί στη μονή και το εμπιστεύθηκε στον υπεύθυνο του σκευοφυλακίου. Από την πρώτη ημέρα ο Θεόφιλος υπηρετούσε τους πατέρες με ζήλο, ταπείνωση και χαρούμενη υπακοή σε όλα.

Για τρία ολόκληρα χρόνια συνέχισε αυτόν τον αγώνα της διακονίας, δίχως ποτέ να γογγύσει ή να δείξει κούραση. Όλοι οι αδελφοί τον αγαπούσαν, καθώς έβλεπαν την εργατικότητα και την παιδική του αθωότητα μέσα στους κόπους. Όταν συμπλήρωσε τα δεκαέξι του χρόνια, ο όσιος Κορνήλιος τον κάλεσε και του είπε πως ήταν πια έτοιμος για την μοναχική κουρά.

Το παιδί απάντησε με ενθουσιασμό πως αυτό ποθούσε περισσότερο από κάθε άλλο πράγμα η ψυχή του. Ο γέροντας τον έκειρε μοναχό και του έδωσε το όνομα Φίλιππος, παραδίδοντάς τον σε έναν έμπειρο πνευματικό οδηγό, τον μοναχό Φλαβιανό. Ο Φλαβιανός του δίδαξε πρώτα τα γράμματα, και σε λίγο καιρό ο νεαρός μοναχός διάβαζε άνετα τα ιερά κείμενα της Εκκλησίας μας.

Για πολλά χρόνια ο Φίλιππος υπηρετούσε στους ναούς, στο μαγειρείο και στον αρτοποιείο, κουβαλούσε νερό και ξύλα δίχως παράπονο. Την ημέρα εργαζόταν σκληρά για τις ανάγκες των αδελφών και την νύχτα στεκόταν όρθιος στην προσευχή. Η νηστεία του ήταν τόσο αυστηρή, ώστε αποτελούσε παράδειγμα αληθινής εγκράτειας για όλη την αδελφότητα της μονής.

Οι πατέρες θαύμασαν την αρετή του και παρακάλεσαν τον όσιο Κορνήλιο να τον χειροτονήσει πρεσβύτερο για χάρη της κοινότητας. Ο γέροντας εκπλήρωσε με χαρά το αίτημά τους, και ο Φίλιππος εντατικοποίησε τότε ακόμη περισσότερο τους ασκητικούς του αγώνες. Όμως ο ίδιος ταράχθηκε εσωτερικά, βλέποντας πως ο έπαινος των ανθρώπων μπορούσε να του στερήσει την αμοιβή του ουρανού.

Φοβήθηκε μήπως έχει ήδη λάβει τον μισθό του από τους ανθρώπους και έχασε την αιώνια ανταπόδοση. Αποφάσισε λοιπόν να φύγει κρυφά από τη μονή και να αναζητήσει τόπο ησυχίας, όπου θα τον οδηγούσε ο Κύριος. Εκμυστηρεύθηκε τον λογισμό του στον όσιο Κορνήλιο, ο οποίος του έδωσε την ευλογία του και τον απέστειλε με ειρήνη στον δρόμο του.

Μια νύχτα, καθώς έψαλλε τον κανόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας, άκουσε φωνή που του έλεγε να βγει από εκείνον τον τόπο και να πορευθεί προς τα μέρη της σωτηρίας του. Από το παραθυράκι του κελιού του είδε προς τη νότια πλευρά μεγάλο φως, που του φανέρωνε τον δρόμο της ερημικής αποστολής. Την επόμενη νύχτα έφυγε από τη μονή με μόνη συντροφιά τα ράσα του, χωρίς να πάρει μαζί του τίποτε άλλο.

Πέρασε από τη μονή του Παντελεήμονος Σωτήρος στην Κουμπενική λίμνη και συνέχισε αναζητώντας έρημο τόπο για άσκηση και ησυχία. Φτάνοντας στη Λευκή Λίμνη, στην περιοχή της Αντόγκας, βρήκε ένα γαλήνιο σημείο στις όχθες του ποταμού μέσα στο πυκνό δάσος. Κουρασμένος από την πορεία αποκοιμήθηκε κάτω από ένα πεύκο, και είδε άγγελο Κυρίου να του φανερώνει πως εκείνος ήταν ο προορισμός του.

Πήγε στον τοπικό άρχοντα, τον πρίγκιπα Ανδρέα Βασίλιεβιτς Σελεσπάνσκι, και του ζήτησε άδεια να εγκατασταθεί εκεί για την προσευχή. Ο πρίγκιπας τον συνόδευσε στον τόπο και χάραξε με το ραβδί του την έκταση από τον ποταμό Αντόγκα ως τον Μικρό Ιράπη. Ο πρίγκιπας Ανδρέας είχε αδελφό τον Ιωάννη, ο οποίος οργίστηκε σφοδρά με την εγκατάσταση του οσίου εκεί.

Παρά τις παρακλήσεις των ιερέων και του λαού, εκείνος ανέβηκε στο άλογό του για να διώξει βίαια τον ασκητή από τον τόπο του. Όμως μόλις έφτασε στον Μικρό Ιράπη, το άλογο σταμάτησε και αρνήθηκε να περάσει το ρυάκι, ταρακουνημένο από αόρατη δύναμη. Όταν ο πρίγκιπας το χτύπησε με το μαστίγιο, το ζώο όρμησε αλλόφρονα πίσω και τον έριξε δίπλα στον ναό του αγίου Νικολάου.

Ο Ιωάννης χτύπησε σε πέτρα και ξεψύχησε αμέσως, ενώ το άλογο έτρεξε ακόμη δύο βέρστια μακριά και έπεσε νεκρό. Ο Ανδρέας έθαψε τον αδελφό του και ήλθε στον όσιο Φίλιππο, προσφέροντας ασήμι για τη μνημόνευση της ψυχής του. Ο ασκητής αρνήθηκε τα χρήματα και ζήτησε μονάχα τη γη ανάμεσα στους δύο Ιράπηδες, τον Μεγάλο και τον Μικρό.

Ο πρίγκιπας δώρισε με χαρά εκείνη την έκταση και πρόσταξε τους χωρικούς να βοηθούν τον γέροντα. Από τότε πολλοί ευσεβείς πιστοί άρχισαν να καταφεύγουν στον τόπο εκείνον για τις προσευχές και τις συμβουλές του οσίου. Ο όσιος έστησε στην αρχή ένα παρεκκλήσι και ένα μικρό κελί για τις ανάγκες της προσευχής του.

Σύντομα όμως οραματίστηκε την ανέγερση ναού προς τιμήν της Αγίας και Ζωαρχικής Τριάδος για χάρη όλης της περιοχής. Ο λαός, ακούγοντας τα λόγια του, βοήθησε με προθυμία στο έργο, και ο πρίγκιπας Ανδρέας προσέφερε λειτουργικά βιβλία και ιερά σκεύη. Έτσι θεμελιώθηκε η μονή, η οποία ονομάστηκε έρημος της Κρασνομπόρσκαγια του Φιλίππου του Ιραπινού.

Η φήμη του οσίου εξαπλώθηκε γρήγορα και πλήθος ανθρώπων κατέφθανε για παρηγοριά και πνευματική καθοδήγηση. Δίδασκε όλους να ζουν με πραότητα και αγάπη, να τιμούν τους γονείς τους και να ελεούν τους φτωχούς αδελφούς τους. Επέμενε ιδιαίτερα στην ψαλμωδία του Δαβίδ, λέγοντας πως τίποτε δεν διώχνει τόσο γρήγορα τους δαίμονες όσο αυτά τα θεόπνευστα τραγούδια.

Μια νύχτα άκουσε ξαφνικά σαλπίσματα και θόρυβο πολεμικής παράταξης γύρω από το ταπεινό κελί του. Ο πονηρός πλησίασε και του είπε πως ο πόλεμος γινόταν εναντίον του ίδιου του ασκητή. Ο όσιος όμως σταυροκοπήθηκε και αναφώνησε τα λόγια του ψαλμωδού, και αμέσως όλη η δαιμονική δύναμη χάθηκε από εκείνον τον τόπο.

Επειδή ο διάβολος δεν μπορούσε πλέον να τον βλάψει άμεσα, ξεσήκωσε εναντίον του κακούς ανθρώπους για να τον διώξουν από τον τόπο της ασκήσεως. Ο όσιος όμως προσευχόταν για τους διώκτες του και ζητούσε από τον Κύριο να μην τους λογαριάσει την αμαρτία τους. Άλλη φορά ο πονηρός εμφανίστηκε με μορφή μοναχού και χτύπησε την πόρτα του κελιού του, ζητώντας φιλοξενία.

Όταν ο όσιος του ζήτησε να πει την συνηθισμένη μοναχική ευχή, ο δαίμονας απαντούσε ξεφεύγοντας, χωρίς να δοξολογεί τον Πατέρα και τον Υιό. Μόλις ο όσιος πρόφερε τη δοξολογία της Αγίας Τριάδος, ο δαίμονας εξαφανίστηκε σαν να τον έκαιγε φωτιά. Στη μοναξιά του ο όσιος δίδαξε δύο αρετές που δίνουν εξουσία πάνω στα πονηρά πνεύματα, την ακτημοσύνη και την ολονύχτια προσευχή.

Στους λαϊκούς συνιστούσε την αγάπη προς τους πλησίον και την ελεημοσύνη προς τους φτωχούς και τους αρρώστους. Όταν τον ρώτησαν γιατί κατακρίνουμε τους άλλους, εκείνος απάντησε πως ο κατακριτής δεν έχει γνωρίσει ακόμη τον ίδιο τον εαυτό του. Έλεγε πως όποιος δεν πάλεψε με τα πάθη του δεν μπορεί να καταλάβει την αδυναμία των αδελφών του.

Ένας ευσεβής χωρικός, ο Μελέτιος, ερχόταν συχνά στον γέροντα και κάποτε διανυκτέρευσε στο φτωχικό κελί του. Γύρω στα μεσάνυχτα ξύπνησε και αναζήτησε τον όσιο, αλλά εκείνος δεν βρισκόταν μέσα στο κελί. Άνοιξε το παράθυρο και τον είδε γονατιστό στον ναό, με τα χέρια υψωμένα, και έλαμπαν σαν αναμμένα κεριά μέσα στο σκοτάδι.

Ο Μελέτιος έκλεισε με δέος το παραθυράκι και προσευχήθηκε στην Αγία Τριάδα, και αργότερα διηγήθηκε το θαύμα σε πολλούς ανθρώπους. Από τότε η φήμη της αγιότητάς του εξαπλώθηκε ακόμη περισσότερο σε όλη τη γύρω περιοχή. Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια έζησε ο όσιος Φίλιππος σ' αυτή την έρημο, αναμένοντας την έξοδο της ψυχής του προς τον Κύριο.

Παρακαλούσε τον Παντοδύναμο για την ειρήνη του κόσμου και τη σωτηρία όλων των ορθοδόξων χριστιανών της γης. Στα τελευταία του χρόνια ήρθε κοντά του ο μοναχός Γερμανός από τη μονή του Σπασο-Καμένι της λίμνης Κουμπενσκόγιε. Ο όσιος τον προειδοποίησε για τη σκληρότητα της ερημικής ζωής, αλλά εκείνος απάντησε πως η υπομονή είναι η αρχή της σωτηρίας.

Από τότε συνέχισαν μαζί τους αγώνες της προσευχής και της νηστείας. Ο Γερμανός κατέγραφε με προσοχή όσα του διηγούνταν ο γέροντας για την παιδική του ζωή και την ασκητική του πορεία. Όταν ο όσιος ένιωσε να πλησιάζει το τέλος του, παρακάλεσε τον συνασκητή του να μην τον εγκαταλείψει μέχρι την ώρα της κοιμήσεώς του.

Από εκείνη τη στιγμή εντατικοποίησε τις προσευχές του και ετοιμαζόταν για τη συνάντηση με τον Κύριο της ζωής και του θανάτου. Η μακαρία κοίμησή του συνέβη τη νύχτα της δεκάτης τετάρτης Νοεμβρίου, στα χρόνια του μεγάλου ηγεμόνα της Μόσχας Ιωάννου του Τετάρτου. Τα μεσάνυχτα ο Γερμανός ξύπνησε από μια θαυμαστή ευωδία που είχε γεμίσει ολόκληρο το ταπεινό κελί τους.

Κοίταξε προς το στρώμα του γέροντα και είδε πως ο Φίλιππος είχε ήδη παραδώσει την ψυχή του στον Κύριο. Το πρόσωπο του δικαίου έλαμπε με φως υπερκόσμιο και ασυνήθιστο για ανθρώπινους οφθαλμούς. Επειδή ο Γερμανός δεν είχε ιερωσύνη, δεν μπορούσε μόνος του να επιτελέσει την κηδεία.

Με τη βούληση του Θεού έφτασε το πρωί στην έρημο εκείνη ο ιερομόναχος Ιώβ, και μαζί ενταφίασαν το ιερό σκήνωμα. Στον τόπο της ασκήσεώς του ιδρύθηκε αργότερα η μονή Κρασνομπόρσκαγια του Φιλίππου, μνημείο της ταπεινής αγιότητας και των αόρατων νικών του οσίου ασκητή.