Ο Άγιος Ιωνάς Αρχιεπίσκοπος Νοβγκορόντ

Ένας διά Χριστόν σαλός άρπαξε από τα μαλλιά ένα επτάχρονο ορφανό στους δρόμους του Νοβγκορόντ και προφήτεψε πως θα γινόταν αρχιεπίσκοπος της μεγάλης πόλης. Πενήντα χρόνια αργότερα η προφητεία επαληθεύτηκε με ακρίβεια, τέσσερα μόλις χρόνια μετά την οσιακή κοίμηση του ίδιου του προφήτη. Ο μικρός Ιωάννης γεννήθηκε στα τέλη του δέκατου τέταρτου αιώνα και πολύ νωρίς έχασε τη μητέρα του.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια έμεινε εντελώς ορφανός, χωρίς κανέναν δικό του στον κόσμο. Όμως ο Κύριος φώτισε μια ευσεβή χήρα, την Ναταλία Μεντοβαρτσέβα, να πάρει το παιδί στο σπίτι της. Εκείνη το φρόντισε με μητρική στοργή και ανέθρεψε τον αδύναμο μικρό με αληθινή αγάπη.

Δεν παραμέλησε ούτε την πνευματική του τροφή και τον έστειλε σε έναν διάκο για να μάθει γράμματα. Από την πρώτη στιγμή ο Ιωάννης ξεχώρισε ανάμεσα στα παιδιά της τάξης του. Απέφευγε τα θορυβώδη παιχνίδια, αγαπούσε την ησυχία και τη μοναξιά, μελετούσε με ζήλο τα ιερά γράμματα.

Η πρόοδός του ήταν γρήγορη και η καρδιά του γέμιζε καλοσύνη, ώστε κέρδιζε ολοένα και περισσότερο την αγάπη της θετής του μητέρας. Έτσι ωρίμαζε σιωπηλά μέσα του η πρώτη κλίση προς τον μοναχικό βίο. Κάποιο απόγευμα τα παιδιά έπαιζαν στον δρόμο μετά τον εσπερινό και ο Ιωάννης τα παρακολουθούσε από μακριά χωρίς να συμμετέχει.

Τότε εμφανίστηκε ένας άγνωστος άνθρωπος με παράξενη ενδυμασία, που έμοιαζε με σαλό του Χριστού. Ήταν ο όσιος Μιχαήλ του Κλόπσκι, που για πρώτη φορά πατούσε στην πόλη του Νοβγκορόντ. Τα παιδιά έτρεξαν κοντά του και άλλα γελούσαν, άλλα τού πετούσαν χώματα και πέτρες.

Εκείνος όμως, χωρίς να δίνει σημασία στις φωνές, βάδισε κατευθείαν προς τον Ιωάννη που στεκόταν παράμερα. Τον σήκωσε από τα μαλλιά πάνω από τους ώμους του και του είπε φανερά τα προφητικά λόγια. Τον προέτρεψε να μελετά τα βιβλία με επιμέλεια, γιατί θα γινόταν αρχιεπίσκοπος στο μεγάλο Νοβγκορόντ.

Έπειτα τον αγκάλιασε, τον φίλησε και χάθηκε στους δρόμους. Όταν ωρίμασε, ο νέος αποφάσισε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Κύριο και να αφήσει τα εγκόσμια. Πενήντα βέρστια μακριά από την πόλη, μέσα σε πυκνά δάση, βρισκόταν η ερημητική μονή Ότνια.

Εκεί έφτασε ο νέος και ο αρχιμανδρίτης Χαρίτων τον δέχτηκε με αγάπη και τον έκειρε μοναχό. Του έδωσε το όνομα Ιωνάς και τον οδήγησε στους πρώτους ασκητικούς αγώνες. Ο νέος μοναχός ακολούθησε αυστηρή και σκληρή ζωή, γεμάτη ολονυκτίες, νηστείες και αδιάκοπη προσευχή.

Οι ασκήσεις του εξέπληξαν τους αδελφούς και μετά την κοίμηση του Χαρίτωνα τον εξέλεξαν ομόφωνα ηγούμενο της μονής. Στη νέα του θέση ο Ιωνάς αναδείχτηκε σοφός κυβερνήτης και πραγματικός ποιμένας, πράος καθοδηγητής και έμπειρος διδάσκαλος των ψυχών. Η φήμη των έργων του απλώθηκε γρήγορα και έφτασε μέχρι το μεγάλο Νοβγκορόντ.

Πολλοί πιστοί έρχονταν στη μονή ζητώντας τις συμβουλές και την ευλογία του. Με τις πλούσιες προσφορές η Ότνια άνθισε και ο αριθμός των μοναχών της πολλαπλασιάστηκε. Όταν τον χρόνο της κοιμήσεως του αγίου Ευθυμίου εκοιμήθη ο αρχιεπίσκοπος του Νοβγκορόντ, οι κάτοικοι θέλησαν ομόφωνα στον θρόνο τον Ιωνά.

Με βαριά καρδιά εγκατέλειψε την αγαπημένη του έρημο, αλλά δεν τόλμησε να αντισταθεί στη φωνή του λαού. Έναν χρόνο μετά χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος από τον μητροπολίτη Μόσχας άγιο Ιωνά. Ο νέος αρχιερέας ξεχώρισε αμέσως για την αγάπη του στο ποίμνιο και για την ιδιαίτερη φροντίδα του προς τους φτωχούς και τα ορφανά, καθώς θυμόταν πάντα τη δική του παιδική ορφάνια.

Ζούσε με απλότητα και πραότητα, χωρίς να δείχνει την υψηλή του θέση. Όλοι επιθυμούσαν να τον ακούσουν και να λάβουν τη μυστική παρηγοριά του. Ακόμη και οι ηγεμόνες της Μόσχας, ο Βασίλειος ο Σκοτεινός και ο γιος του Ιωάννης ο Τρίτος, αγαπούσαν τον άγιο και ζητούσαν συχνά τη συμβουλή του.

Πολλές φορές προφήτευσε γεγονότα και ο λόγος του εκπληρωνόταν με ακρίβεια. Όταν κάποτε ορισμένοι κάτοικοι σχεδίασαν να δολοφονήσουν τον μεγάλο πρίγκιπα στο Νοβγκορόντ, ο άγιος έσπευσε στη σύναξή τους και διέλυσε το ανόσιο σχέδιο. Τους έπεισε πως η πράξη τους θα έφερνε όλεθρο στην πατρίδα και τους μετέπεισε με τον σοφό του λόγο.

Όταν ο μεγάλος πρίγκιπας ήρθε ειρηνικά στην πόλη, έγινε θαυμαστή θεραπεία στη λάρνακα του οσίου Βαρλαάμ του Χουτίνσκι. Ένας νεαρός ευγενής, που οι δικοί του τον είχαν για νεκρό, αναστήθηκε μπροστά στα μάτια του ηγεμόνα. Ο άγιος Ιωνάς πρόσταξε να καταγραφεί το θαύμα από τον λόγιο Παχώμιο τον Λογοθέτη, που είχε φτάσει από το Άγιον Όρος.

Αργότερα ο ίδιος ταξίδεψε στη Μόσχα και κατασίγασε τον θυμό του ηγεμόνα κατά των συμπολιτών του. Πριν φύγει υποσχέθηκε στον όσιο Σέργιο τον Ραντονέζ έναν νέο ναό στο όνομά του. Επιστρέφοντας στην επαρχία του εκπλήρωσε αμέσως το τάμα του και έχτισε τον πρώτο ναό προς τιμήν του οσίου.

Στη συνομιλία του με τον ηγεμόνα ο άγιος προφήτευσε καθαρά την πτώση της Μογγολικής δουλείας και την ανάδειξη του γιου του Ιωάννη. Όμως δάκρυσε επίσης για τη μελλοντική πτώση του ίδιου του Νοβγκορόντ, που θα ερχόταν από εσωτερικές διαμάχες. Ο μεγάλος πρίγκιπας πίστεψε τόσο πολύ στα λόγια του, ώστε συνέταξε διαθήκη και όρισε να σταματήσει η φορολογία προς τους Τατάρους όταν θα κατέρρεε η εξουσία τους.

Στο ποίμνιό του ο άγιος αγωνίστηκε πολύ για την πνευματική φώτιση και την ενότητα της Εκκλησίας. Όταν ο Γρηγόριος, χειροτονημένος στη Ρώμη, αυτοανακηρύχθηκε μητροπολίτης της Ρωσίας, ο Ιωνάς στάθηκε ακλόνητος υπερασπιστής της Ορθοδοξίας. Δίδασκε με θάρρος τον λαό να μένει πιστός στην πατροπαράδοτη πίστη και στον θρόνο της Μόσχας.

Με τον λόγο και το παράδειγμά του έσβησε πολλές φορές τις έριδες ανάμεσα στους Νοβγκοροδιανούς και τους Πσκοβιανούς. Όταν οι Πσκοβιανοί ζήτησαν χωριστό επίσκοπο, ο μεγάλος πρίγκιπας αρνήθηκε και τους πρόσταξε να επιστρέψουν όσα είχαν αρπάξει από την εκκλησία. Ο άγιος δεν ζήτησε καμιά αποζημίωση και έδειξε τέτοια αγάπη και ανιδιοτέλεια, ώστε εκείνοι τον τίμησαν ακόμη περισσότερο.

Ο σοφός αρχιερέας έγινε γνωστός και αγαπητός σε ηγεμόνες πολλών χωρών. Ο άγιος Ιωνάς φρόντισε με ζήλο για την ανέγερση και τον στολισμό πολλών ναών. Στην αγαπημένη του μονή Ότνια ανήγειρε λίθινο ναό αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες και τον στόλισε λαμπρά με εικόνες και ιερά βιβλία.

Δίπλα του πρόσθεσε άλλον ναό προς τιμήν του Τιμίου Προδρόμου, του οποίου το όνομα έφερε από τον κόσμο, και εκεί έσκαψε με τα ίδια του τα χέρια τον τάφο του. Στην ίδια μονή έχτισε ακόμη ναό του αγίου Νικολάου και στην πόλη ανακαίνισε την παλιά Δημητριακή εκκλησία. Στα χρόνια της αρχιεπισκοπής του η περιοχή απολάμβανε ειρήνη, αγάπη και άφθονη ευλογία από τον Θεό.

Όμως κάποτε ξέσπασε τρομερή λοιμική αρρώστια, που έμεινε γνωστή ως μέγας θανατικός. Στους ασθενείς πρήζονταν οι αδένες και πέθαιναν μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ ο αριθμός των νεκρών ξεπέρασε τις διακόσιες είκοσι χιλιάδες ψυχές. Ο άγιος προσευχόταν αδιάκοπα και άκουσε ουράνια φωνή να τον προστάζει να πάει με λιτανεία στη Νερέφσκαγια.

Έπρεπε να στήσει ναό προς τιμήν του Συμεών του Θεοδόχου στον χώρο όπου εμφανίστηκε η εικόνα του. Σε μία μέρα ο λαός έφερε ξύλα και ύψωσε ξύλινο ναό, που ο άγιος καθαγίασε αμέσως. Από εκείνη την ώρα η αρρώστια έπαψε.

Την επόμενη χρονιά στη θέση του ξύλινου ναού ύψωσε λίθινο ναό προς τιμήν του δικαίου Συμεών, που σώζεται έως τις ημέρες μας. Την ίδια εποχή ξεκινούσε στον βορρά η μονή των Σολοβκών και ο άγιος έδωσε όλη του τη βοήθεια στους πρώτους κτήτορες. Μαζί με τις αρχές της πόλης παραχώρησε στον όσιο Ζωσιμά γραπτή πράξη, με την οποία ολόκληρο το νησί αφιερωνόταν στη νέα αδελφότητα.

Στη συνέχεια, νιώθοντας το τέλος του να πλησιάζει, συνέταξε πνευματική διαθήκη και ζήτησε να ταφεί στη μονή της μετανοίας του. Αφού κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων, παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο την πέμπτη Νοεμβρίου του χιλίου τετρακοσίου εβδομηκοστού έτους. Οι αδελφοί δεν σκέπασαν τον τάφο του με χώμα για σαράντα ημέρες και διαπίστωσαν με θαυμασμό την παντελή ασηπία του σκηνώματος.

Έπειτα από εκατό περίπου χρόνια, στα χρόνια του τσάρου Ιωάννη του Τρομερού, μεγάλη πυρκαγιά ξέσπασε στη μονή και απείλησε τη λάρνακα. Δύο απλοί άνθρωποι έβγαλαν τον τάφο στο προαύλιο και η φωτιά τον περικύκλωσε χωρίς να τον αγγίξει. Έκτοτε από τα ιερά λείψανα ξεπήδησε ποταμός θαυμάτων, ναυαγοί διασώθηκαν και ληστές μεταστράφηκαν.

Ας προστρέχουμε και εμείς πάντοτε στις πρεσβείες του φωτεινού αρχιεπισκόπου Ιωνά, δοξάζοντας τον εν Τριάδι Θεό. Αμήν.