Όσιος Γουρίας, ο πρώτος Αρχιεπίσκοπος Καζάν

Δύο ολόκληρα χρόνια έζησε μέσα σε έναν βαθύ λάκκο, τρώγοντας λίγο κριθάρι κάθε τρεις μέρες, συκοφαντημένος άδικα από φθονερούς συνυπηρέτες. Από εκεί τον ελευθέρωσε ένα ουράνιο φως που άνοιξε μόνο του τη βαριά πόρτα της φυλακής του. Ο Γρηγόριος, όπως ήταν το κοσμικό του όνομα, γεννήθηκε στο Ραντονέζ της Ρωσίας από ταπεινούς και άσημους βογιάρους της οικογένειας Ρουγκότιν.

Από νεαρή ηλικία μπήκε στην υπηρεσία του πρίγκιπα Ιβάν Πένκοβ και ξεχώρισε για την πραότητα, τη σωφροσύνη και την αγάπη του προς τους φτωχούς. Πήγαινε συχνά στον ναό, προσευχόταν στο σπίτι, τηρούσε αυστηρή νηστεία και φρόντιζε με κρυφή επιμέλεια την πνευματική του ζωή. Ο πρίγκιπας τον αγάπησε για την εντιμότητά του και του εμπιστεύτηκε όλη τη διοίκηση του οίκου του.

Όμως οι άλλοι υπηρέτες ζήλεψαν την εύνοιά του και τον συκοφάντησαν ψευδώς ότι αμάρτησε με τη σύζυγο του αφέντη. Ο πρίγκιπας πίστεψε τη συκοφαντία και διέταξε τον θάνατό του, αλλά ο φρόνιμος γιος του πρόλαβε την οργή του πατέρα του. Τότε ο πρίγκιπας έριξε τον αθώο σε έναν βαθύ λάκκο και τον άφησε εκεί.

Στη φυλακή ο Γρηγόριος ενίσχυε τον εαυτό του με το παράδειγμα των πρώτων μαρτύρων και ευχαριστούσε διαρκώς τον Θεό για την οδό της δοκιμασίας. Έλεγε ότι η μοναξιά τον λύτρωσε από τους πειρασμούς του κόσμου και του χάρισε ελευθερία προετοιμασίας για την αιωνιότητα. Όταν ένας παλιός φίλος τον πλησίασε νύχτα στο μικρό άνοιγμα και πρόσφερε να του φέρει κρυφά καλύτερη τροφή, εκείνος αρνήθηκε με ταπείνωση.

Του απάντησε ότι τον τρέφει η πλούσια χάρη του Κυρίου και δεν χρειάζεται τίποτε άλλο για το σώμα. Ζήτησε όμως χαρτί, μελάνι και κονδύλια, για να αντιγράφει αλφαβητάρια και να βοηθεί τα παιδιά να μαθαίνουν γραφή. Ο φίλος του πουλούσε αυτά τα αλφαβητάρια και μοίραζε τα χρήματα στους φτωχούς της πόλης.

Έτσι ο φυλακισμένος δούλος του Θεού μεταμόρφωσε τον λάκκο σε εργαστήριο ελεημοσύνης και προσευχής. Στο τέλος της δεύτερης χρονιάς, ένα δυνατό φως φάνηκε στην πόρτα του κελιού του. Στην αρχή νόμισε ότι ήταν δαιμονική απάτη, σηκώθηκε και προσευχήθηκε με δάκρυα.

Όταν άπλωσε το χέρι, η πόρτα άνοιξε μόνη της και κατάλαβε ότι ο ίδιος ο Κύριος τον ελευθέρωνε από τα δεσμά. Πήρε στα χέρια του την εικόνα της Παναγίας, που τον συντρόφευε στο μπουντρούμι, και βγήκε χωρίς να τον δει κανείς, αν και ήταν ήδη μέρα. Έφυγε από το σπίτι και από την πόλη και έφτασε στη μονή Κοιμήσεως του Οσίου Ιωσήφ Βολοκολάμσκ, όπου εκάρη μοναχός με το όνομα Γουρίας.

Αναδείχθηκε υπόδειγμα νηστευτή και ασκητή, και οι αδελφοί τον εξέλεξαν ηγούμενο για εννέα περίπου χρόνια. Από εξάντληση και αρρώστια άφησε τη διοίκηση, έζησε δύο χρόνια ησυχαστικά μέσα στη νηστεία και τη θεωρία, και μετά εστάλη ηγούμενος στη μονή Σελιζάροφ. Όταν ο τσάρος Ιωάννης ο Τέταρτος ο Τρομερός υπέταξε με τη βοήθεια του Θεού την πόλη του Καζάν, χρειαζόταν άξιος ιεράρχης για το νέο έργο της ιεραποστολής.

Με τη γνώμη του μητροπολίτη Μακαρίου και σύνοδο των ρώσων ιεραρχών, ο Γουρίας εξελέγη διά κλήρου πρώτος αρχιεπίσκοπος του Καζάν, το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα πέντε. Ο τσάρος τον τίμησε με πολλές εικόνες, ιερά σκεύη και βιβλία για τη νεοφώτιστη περιοχή. Στενοί συνεργάτες του στο ιεραποστολικό έργο υπήρξαν ο αρχιμανδρίτης Γερμανός και ο αρχιμανδρίτης Βαρσανούφιος.

Φτάνοντας στο Καζάν μετά από δύο μήνες πορείας με συνεχείς δοξολογίες σε κάθε πόλη, ο άγιος ανέλαβε με ζήλο τον αρχιερατικό θρόνο. Έτρεφε τους πεινασμένους, υπεράσπιζε τους φτωχούς, τις χήρες και τα ορφανά, και τους έβγαζε από κάθε δυσκολία. Περνούσε τις νύχτες σε προσευχή και τις ημέρες δίδασκε τους απίστους την πίστη στην Αγία Τριάδα, οδηγώντας πολλούς στον Χριστό.

Ίδρυσε μοναστήρια και θεμελίωσε ολόκληρη την εκκλησιαστική ζωή της περιοχής. Η σωματική του δύναμη όμως είχε κλονιστεί από τα νεανικά δεσμά και η αρρώστια τον κατέκλινε σιγά σιγά στο κρεβάτι. Παρακαλούσε τότε τους μαθητές του να τον μεταφέρουν στον ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, που ο ίδιος είχε κτίσει, για να ακούει τη Θεία Λειτουργία ξαπλωμένος.

Έλεγε με συγκίνηση στους πιστούς ότι όλος ο χρόνος της ζωής είναι καιρός κόπων και ότι η ανταμοιβή θα δοθεί στη μέλλουσα ζωή. Οι ουράνιες χαρές, δίδασκε, ανήκουν μόνο σε όσους πάλεψαν πνευματικά για τα άφθαρτα αγαθά, σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου Παύλου. Λίγο πριν την κοίμησή του εκάρη μεγαλόσχημος από τον Βαρσανούφιο, τον οποίο αγαπούσε πνευματικά.

Παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο στις τέσσερις Δεκεμβρίου του έτους χίλια πεντακόσια εξήντα τρία.