Ο Όσιος Κοσμάς ο Ζωγραφίτης και η σιωπηλή θρηνωδία των θηρίων

Όταν ένας νεαρός αριστοκράτης από τη Βουλγαρία έφτασε στο Άγιον Όρος, αξιώθηκε να δει με τα ίδια του τα μάτια την Παναγία να υπηρετεί τους μοναχούς της Μονής Βατοπαιδίου. Και όταν ήρθε η ώρα να ταφεί, αμέτρητα θηρία και πουλιά κατέβηκαν από την έρημο και θρήνησαν με φωνές πάνω από τον τάφο του. Πρόκειται για τον Όσιο Κοσμά τον Ζωγραφίτη, που γεννήθηκε σε αρχοντική οικογένεια της Βουλγαρίας προς το τέλος του δέκατου τρίτου αιώνα.

Από μικρός έμαθε καλά την ελληνική και τη βουλγαρική γλώσσα, και διακρίθηκε για τη σύνεση και την ευλάβειά του. Όταν οι γονείς του αποφάσισαν να τον παντρέψουν, εκείνος έφυγε κρυφά από το πατρικό σπίτι και πήρε τον δρόμο για το περίφημο Περιβόλι της Παναγίας. Στην πορεία του ο διάβολος προσπάθησε να τον αποτρέψει, παρουσιάζοντας μπροστά του την απέραντη άβυσσο της θάλασσας που περιβάλλει τον Άθωνα.

Ο νεαρός όμως νίκησε τον πειρασμό με θερμή προσευχή και δεν λύγισε. Έφτασε με ασφάλεια στη Μονή Ζωγράφου, όπου παρουσιάστηκε στον ηγούμενο και ζήτησε να ενταχθεί στην αδελφότητα με ταπείνωση και φόβο Θεού. Στη μονή έμεινε για λίγο καιρό δόκιμος και κατόπιν αξιώθηκε να λάβει το αγγελικό σχήμα του μοναχού.

Σύντομα του ανέθεσαν το διακόνημα του εκκλησιαστικού, διότι ο ζήλος και η ακρίβειά του στα ιερά ξεχώριζαν ανάμεσα στους αδελφούς. Κατά τη μεγάλη εορτή του Ευαγγελισμού βρέθηκε στη Μονή Βατοπαιδίου, όπου τον περίμενε ένα συγκλονιστικό όραμα. Είδε με έκπληξη την Υπεραγία Θεοτόκο να υπηρετεί η ίδια τους μοναχούς, τόσο μέσα στις ιερές ακολουθίες όσο και στην τράπεζα του μοναστηριού.

Η όψη αυτή τον γέμισε με δάκρυα κατάνυξης και ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον πνευματικό του αγώνα. Επιστρέφοντας στο Ζωγράφου, αύξησε τη νηστεία, την αγρυπνία και την προσευχή με νεανική φλόγα. Ο ηγούμενος, βλέποντας τις αρετές του νέου μοναχού, τον ετοίμασε για την ιερωσύνη με προσοχή και διάκριση.

Πρώτα τον χειροτόνησε διάκονο και έπειτα πρεσβύτερο, ώστε να λειτουργεί τα άχραντα Μυστήρια. Η ιερατική αυτή αξία δεν τον υπερηφάνευσε, αλλά τον έσπρωξε σε ακόμη μεγαλύτερους κόπους ασκητικούς. Ο νους του ζητούσε με πόθο μεγαλύτερη ησυχία και βαθύτερη ένωση με τον Χριστό.

Καθώς αγωνιζόταν για τη σωτηρία του, ο Όσιος έπεσε με δάκρυα σε προσευχή μπροστά στην εικόνα της Θεοτόκου και ζήτησε φωτισμό. Τότε άκουσε καθαρά τη φωνή της να ρωτά τον Υιό της πώς μπορεί να σωθεί ο δούλος της ο Κοσμάς. Ο Κύριος αποκρίθηκε ότι πρέπει να βγει από τη μονή και να ζήσει μόνος μέσα στη βαθιά ησυχία της ερήμου.

Αμέσως ο Όσιος ζήτησε την ευλογία του ηγουμένου και αναχώρησε για τους ερημικούς τόπους του Όρους με βαθιά συγκίνηση. Εγκαταστάθηκε σε ένα φοβερό σπήλαιο, κοντά στη μονή της μετανοίας του, που σώζεται έως τις ημέρες μας. Εκεί μέσα πέρασε χρόνια σκληρής άσκησης, μακριά από κάθε ανθρώπινη παρηγοριά και άνεση.

Δεχόταν όσους πιστούς ανέβαιναν κοντά του και τους εξομολογούσε με αγάπη και διάκριση πνευματική. Ο Θεός τον αξίωσε με πλούσια χαρίσματα, διότι έβλεπε την καθαρότητα της καρδιάς και της ζωής του. Έλαβε το χάρισμα της διορατικότητας και της θαυματουργίας, αξιώθηκε θείων οραμάτων, ενώ προγνώρισε με ακρίβεια και την ώρα του θανάτου του.

Λίγο πριν την κοίμησή του, ο ίδιος ο Χριστός εμφανίστηκε στον Όσιο Κοσμά και τον προετοίμασε για τη φοβερή δοκιμασία που τον περίμενε. Του φανέρωσε ότι πριν την είσοδό του στη Βασιλεία των Ουρανών, ο σατανάς με όλα τα τάγματα των δαιμόνων θα ορμούσε εναντίον του. Όπως είχε δοκιμάσει να τον αποτρέψει στην αρχή της ασκητικής του πορείας, έτσι πάλι ο εχθρός των ανθρώπων ζήτησε να τον γκρεμίσει στο τέλος της.

Έτσι οι τελευταίες ημέρες του Οσίου έγιναν ένας σκληρότατος αγώνας μέσα στο φτωχικό του σπήλαιο. Οπλισμένος όμως με τα λόγια του Σωτήρα, υπέμεινε τις φοβερές δαιμονικές επιθέσεις χωρίς να κλονιστεί η πίστη του. Για τρεις ολόκληρες ημέρες οι δαίμονες τον χτυπούσαν με μανία, εκείνος όμως κρατούσε στα χείλη του την προσευχή.

Ύστερα από αυτή τη μεγάλη πάλη, κοινώνησε τα Άχραντα Μυστήρια του Χριστού με κατάνυξη μεγάλη. Με λόγια δοξολογίας στα χείλη παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο που τόσο αγάπησε. Η οσιακή του κοίμηση συνέβη την εικοστή δεύτερη ημέρα του Σεπτεμβρίου, το έτος χίλια τριακόσια είκοσι τρία μετά Χριστόν.

Ο Θεός, που πάντοτε δοξάζει εκείνους που τον δοξάζουν, θέλησε να δοξάσει με θαυμαστό τρόπο και τον δούλο του Κοσμά. Την ώρα της ταφής του συγκεντρώθηκε γύρω από το σπήλαιο πλήθος αμέτρητο από θηρία και πουλιά της ερήμου. Έμοιαζε σαν όλη η κτίση να αισθάνθηκε το πένθος που σκέπασε ολόκληρο το Άγιον Όρος εκείνη την ημέρα.

Όταν οι αδελφοί κατέβασαν το ιερό λείψανο στον τάφο και άρχισαν να το σκεπάζουν με χώμα, έγινε κάτι παράδοξο. Καθένα από τα άλογα ζώα έβγαλε τη δική του πένθιμη φωνή, σαν να αποχαιρετούσε με θρήνο τον φίλο των ερημιτών. Έπειτα όλα μαζί στράφηκαν προς τα βάθη της ερήμου και επέστρεψαν στις φωλιές τους ήσυχα.

Με τον τρόπο αυτό απέδωσαν την τελευταία τιμή στον Όσιο που τόσο τα αγαπούσε. Σαράντα ημέρες αργότερα, μετά από ολονύκτια αγρυπνία, οι πατέρες άνοιξαν τον τάφο για να μεταφέρουν τα λείψανα στη μονή. Όμως δεν βρήκαν τίποτε, διότι ο Κύριος τα είχε κρύψει με θαυμαστό τρόπο.

Ο Όσιος Κοσμάς τιμάται επίσης τη δεύτερη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, στη Σύναξη των Αγιορειτών Πατέρων.