Η Παναγία η Επακούουσα της Μονής Ζωγράφου

Μέσα στο καθολικό της Μονής Ζωγράφου του Αγίου Όρους φυλάσσεται μια θαυματουργή εικόνα, που μίλησε κάποτε με ζωντανή φωνή σε έναν νέο μοναχό. Ο όσιος Κοσμάς άκουσε από εκείνη την εικόνα την ίδια την Παναγία να παρακαλεί τον Υιό της για τη σωτηρία του ταπεινού της δούλου. Η ονομασία της εικόνας ως Επακούουσας οφείλεται σε ένα θαυμαστό γεγονός που συνέβη τον δέκατο τέταρτο αιώνα στο Άγιον Όρος.

Ο όσιος Κοσμάς ασκούνταν στη Μονή Ζωγράφου από νεαρή ηλικία, αφιερωμένος στην προσευχή και στη μοναχική ζωή. Κάποτε επισκέφθηκε τη Μονή Βατοπαιδίου την ημέρα της εορτής του Ευαγγελισμού, που είναι και η πανήγυρη εκείνου του μοναστηριού. Μέσα στον ναό κατά τη διάρκεια της ακολουθίας, αλλά και αργότερα στην τράπεζα, αντίκρισε μια γυναίκα όμορφη και μεγαλοπρεπή, με παρουσία εντελώς ξεχωριστή.

Ο νεαρός μοναχός ταράχτηκε βαθιά από αυτή την εικόνα, καθώς γνώριζε πως καμία γυναίκα δεν επιτρέπεται να πατήσει το πόδι της στο Περιβόλι της Παναγίας. Δεν μπορούσε να καταλάβει για ποιον λόγο οι πατέρες της μονής ανέχονταν την παρουσία της. Με αυτές τις σκέψεις βαριές στην καρδιά του γύρισε στο κελί του γέροντά του, ο οποίος αμέσως διέκρινε τη σύγχυση του υποτακτικού του.

Ο γέροντας τον ρώτησε με στοργή για ποιον λόγο φαινόταν τόσο σκυθρωπός και βυθισμένος σε σκέψεις βαριές. Ο Κοσμάς του διηγήθηκε τότε όσα είδε στη Μονή Βατοπαιδίου και άνοιξε την καρδιά του φανερώνοντας όλες τις αμφιβολίες του. Ο γέροντας τον ρώτησε με προσοχή τι λογής γυναίκα ήταν εκείνη και πώς ήταν ντυμένη μέσα στον ιερό χώρο.

Ο νέος μοναχός περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια την όψη της, τη μορφή της και τη μεγαλοπρέπεια της παρουσίας της. Ο γέροντας στέναξε με πόνο και έλεγξε με αυστηρότητα τον μαθητή του για την πνευματική του αφέλεια. Του είπε πως δεν φρόντισε να καταλάβει ποια ήταν στ' αλήθεια αυτή η γυναίκα που εμφανίστηκε ανάμεσα στους μοναχούς.

Δεν επρόκειτο για κοινή θνητή, αλλά για την ίδια τη Βασίλισσα του Αγίου Όρους και ολόκληρης της κτίσης. Ο Κοσμάς συγκλονίστηκε από τα λόγια του γέροντα και κατάλαβε πως αξιώθηκε να δει την Κυρία Θεοτόκο στον τόπο της. Από εκείνη τη στιγμή η ψυχή του φλέχθηκε από πόθο να βρει τον δρόμο της προσωπικής του σωτηρίας.

Για αρκετό καιρό μετά από αυτή την αποκάλυψη, ο όσιος Κοσμάς έμενε μόνος μέσα στο καθολικό της μονής και προσευχόταν με θέρμη. Στεκόταν με δάκρυα μπροστά σε μια εικόνα της Θεοτόκου και της εμπιστευόταν όλη τη λαχτάρα του νεανικού του πνεύματος. Φώναξε κάποια στιγμή με συντριβή πως παρακαλούσε την Παναγία να μεσιτεύσει στον Υιό της για τον δρόμο της σωτηρίας του.

Μόλις πρόφερε αυτά τα λόγια, άκουσε καθαρά τη φωνή της Μητέρας του Θεού να βγαίνει μέσα από την ίδια την εικόνα. Η Παναγία ζητούσε από τον Υιό της και Θεό να διδάξει τον δούλο του πώς να σωθεί και πώς να ζήσει σωστά. Αμέσως ακούστηκε η απάντηση του Κυρίου, που πρόσταξε τον μοναχό να αφήσει το κοινόβιο και να αναζητήσει την έρημο και τη σιωπή.

Του υπέδειξε να ζήσει στη μοναξιά και στην ησυχία, που γεννά τη γνήσια προσευχή της καρδιάς. Ο Κοσμάς συγκλονίστηκε από αυτή την ουράνια συνομιλία και έτρεξε να ζητήσει την ευλογία του ηγουμένου. Ο γέροντας του παραχώρησε την άδεια να φύγει από το κοινόβιο και να ακολουθήσει τον ασκητικό δρόμο.

Με την ευλογία του ηγουμένου ο όσιος Κοσμάς άφησε το μοναστήρι και τράβηξε προς τα άγρια μέρη του Όρους. Εκεί μέσα σε έναν απόκρημνο βράχο σκάλισε ο ίδιος ένα σπήλαιο, το οποίο έγινε το κελί της υπόλοιπης ζωής του. Σε εκείνη την έρημη γωνιά πέρασε όλα τα χρόνια του με αδιάλειπτη άσκηση, νηστεία και νοερά προσευχή.

Έκανε μεγάλη πρόοδο στην ησυχαστική ζωή και ανέβηκε σε υψηλά πνευματικά μέτρα, που λίγοι άνθρωποι κατάφεραν να φτάσουν. Ο Κύριος τον αξίωσε με πλούσια χαρίσματα, ανάμεσά τους τη διόραση, τη θαυματουργία και την εμπειρία θείων οπτασιών. Προγνώρισε μάλιστα και τον χρόνο της κοιμήσεώς του, η οποία συνέβη στις είκοσι δύο Σεπτεμβρίου του χιλιοστού τριακοσιοστού εικοστού τρίτου έτους.

Η εικόνα μπροστά στην οποία προσευχήθηκε και από την οποία άκουσε τη φωνή της Παναγίας ονομάστηκε Επακούουσα. Πήρε αυτό το όνομα επειδή η Μητέρα του Θεού άκουσε με σπλαχνική στοργή τη δέηση του ταπεινού της δούλου. Η ιερή αυτή εικόνα παραμένει μέχρι σήμερα στο καθολικό της Μονής Ζωγράφου, μέσα στο ιερό βήμα, στον ανατολικό τοίχο που επεκτείνεται προς το διακονικό.