Ο πρίγκιπας Θεόδωρος του Γιαροσλάβλ και τα παιδιά του

Ένας Ρώσος πρίγκιπας πάντρεψε την κόρη του χάνη των Μογγόλων, αφού εκείνη βαπτίστηκε χριστιανή με το όνομα Άννα μέσα στην ίδια την Ορδή. Λίγο πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, ο ίδιος μεταφέρθηκε στο μοναστήρι της Μεταμορφώσεως, όπου έλαβε το Μέγα Σχήμα και ζήτησε ταπεινά συγχώρεση από όλο τον λαό. Ο άγιος Θεόδωρος γεννήθηκε στα ταραγμένα χρόνια της μογγολικής εισβολής στη Ρωσία, γιος του πρίγκιπα Ροστισλάβ του Σμολένσκ.

Στο άγιο βάπτισμα πήρε το όνομα του μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου του Στρατηλάτη, τον οποίο τιμούσαν ιδιαίτερα οι Ρώσοι πρίγκιπες πολεμιστές. Όταν οι Μογγόλοι του Μπατού απείλησαν την πόλη του Σμολένσκ, οι δικοί του τον απομάκρυναν μικρό παιδί και τον έκρυψαν σε ασφαλές μέρος. Σύντομα έχασε τον πατέρα του και έμεινε ορφανός σε δύσκολους καιρούς.

Τα μεγαλύτερα αδέλφια του μοίρασαν τα πατρικά κτήματα και του παραχώρησαν μόνο τη μικρή πόλη Μοζάισκ. Εκεί μεγάλωσε με υπομονή, χωρίς να οργίζεται εναντίον τους, και μελέτησε με ζήλο τις Άγιες Γραφές, τις ακολουθίες της Εκκλησίας και την πολεμική τέχνη. Από τη νεότητά του αγάπησε ολόψυχα τον Χριστό και την Παναγία Μητέρα Του.

Η ζωή του άλλαξε όταν νυμφεύθηκε τη Μαρία, κόρη του πρίγκιπα Βασιλείου του Γιαροσλάβλ, και ανέλαβε ως πρίγκιπας τη φημισμένη αυτή πόλη. Από τον γάμο τους γεννήθηκε ο γιος τους Μιχαήλ, σύντομα όμως ο άγιος έμεινε χήρος και αφοσιώθηκε σε στρατιωτικές εκστρατείες. Το παιδί ανέλαβε να το αναθρέψει η πεθερά του, η πριγκίπισσα Ξένη, μαζί με τους έμπιστους ανθρώπους της αυλής.

Λίγα χρόνια αργότερα οι ενωμένες ρωσικές δυνάμεις πήραν μέρος, μαζί με τους Τατάρους, σε μεγάλη εκστρατεία στα οσετικά εδάφη και κυρίευσαν την περίφημη πόλη Τετιάκοφ. Σε εκείνες τις μάχες ο Θεόδωρος διακρίθηκε για την ανδρεία και τη σύνεσή του, κερδίζοντας τιμή και σεβασμό από όλους. Ο χάνης Μενγκού Τεμίρ τον αγάπησε ιδιαίτερα και τον κράτησε στην αυλή του στο Σαράι για τρία ολόκληρα χρόνια.

Ο ίδιος ο χάνης σεβόταν την Ορθόδοξη Εκκλησία και απάλλαξε με διάταγμα τους κληρικούς από φόρους. Όταν τελικά ο άγιος Θεόδωρος επέστρεψε στο Γιαροσλάβλ, βρήκε τη σύζυγό του νεκρή και τους κατοίκους αρνητικούς να τον δεχθούν, καθώς αναγνώριζαν μόνο τον μικρό Μιχαήλ ως νόμιμο πρίγκιπά τους. Πληγωμένος αλλά υπομονετικός, ο άγιος επέστρεψε στην Ορδή και έγινε δεκτός με μεγάλη τιμή από τον χάνη και τη σύζυγό του.

Εκείνη επιθυμούσε διακαώς να τον παντρέψει με τη δική τους κόρη, βλέποντας μέσα του ευγένεια ψυχής και σπάνια ομορφιά. Ο χάνης δίστασε για καιρό, γιατί δεν συνήθιζε να δίνει κόρη του σε υποτελή και αλλόθρησκο άρχοντα. Τελικά συμφώνησε με έναν ουσιαστικό όρο, η κόρη του να βαπτιστεί χριστιανή και η Ορθόδοξη πίστη να μη θιγεί σε τίποτε.

Η νεαρή πριγκίπισσα βαπτίστηκε και πήρε το όνομα Άννα, και έπειτα ενώθηκε με τον άγιο Θεόδωρο σε γάμο μεγάλης σημασίας. Από τότε ο χάνης τον τιμούσε ακόμη περισσότερο, του έχτισε λαμπρό παλάτι, του παραχώρησε άρχοντες και ευγενείς και τον καθίζε απέναντί του στις επίσημες περιστάσεις. Μέσα όμως σε όλη αυτή τη δόξα η καρδιά του δεν αλαζονεύτηκε και ο νους του παρέμεινε προσηλωμένος στις εντολές του Κυρίου.

Στην Ορδή γεννήθηκαν οι δύο γιοι τους, ο Δαβίδ και ο Κωνσταντίνος, που θα γίνονταν αργότερα συγκληρονόμοι της αγιότητας του πατέρα τους και ευλογία της Εκκλησίας. Τη μεγάλη επιρροή που απέκτησε στην αυλή ο άγιος Θεόδωρος τη χρησιμοποίησε για τη δόξα της ρωσικής γης και της Ορθόδοξης πίστης. Με τη διακριτική του παρουσία η Ορθοδοξία ρίζωνε ανάμεσα στους Τατάρους, και η Ορδή υιοθετούσε σιγά σιγά ρωσικά ήθη και ευσέβεια.

Ρώσοι έμποροι, αρχιτέκτονες και τεχνίτες μετέφεραν τον πολιτισμό τους ως τις όχθες του Ντον, του Βόλγα και των Ουραλίων, ακόμη και ως τη μακρινή Μογγολία. Έτσι ξεκίνησε μια μεγάλη ιεραποστολική κίνηση της Ρωσικής Εκκλησίας προς την Ανατολή, που έφτασε ως τα παράλια του μεγάλου Ωκεανού. Όταν έφτασε η είδηση από το Γιαροσλάβλ ότι ο πρωτότοκος γιος του Μιχαήλ είχε κοιμηθεί, ο χάνης τον έστειλε πίσω με πλούσια δώρα και ισχυρή συνοδεία.

Ανέλαβε ξανά την πόλη και αφοσιώθηκε στην ανοικοδόμηση του πριγκιπάτου με ιδιαίτερη αγάπη για τη μονή της Μεταμορφώσεως. Η φήμη του απλώθηκε σε όλη τη Ρωσία, και οι πρίγκιπες ζητούσαν τη φιλία και τη συμμαχία του σε κάθε δύσκολη υπόθεση. Στήριξε ιδιαίτερα τον Ανδρέα, γιο του αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι, και τον συνόδευσε σε πολλές στρατιωτικές αποστολές με πιστή αφοσίωση και θάρρος.

Σε μία κρίσιμη στιγμή, όταν ξέσπαγε αιματηρός εμφύλιος ανάμεσα σε δύο μεγάλες ομάδες ρώσων πριγκίπων, η σύνεση και η διπλωματική του ικανότητα έσωσαν την κατάσταση. Στη σύναξη των πριγκίπων, με τη βοήθεια των επισκόπων Σιμεών του Βλαδίμηρου και Ισμαήλ του Σαράι, αποτράπηκε η αιματοχυσία και αποκαταστάθηκε η ειρήνη. Ο άγιος Θεόδωρος δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες του στο Σμολένσκ και αργότερα επιχείρησε εκστρατεία για να διεκδικήσει το πατρικό του πριγκιπάτο από τους ανιψιούς του, χωρίς όμως να καταφέρει να μπει στην πόλη.

Λίγο μετά την επιστροφή του αρρώστησε βαριά και κατάλαβε ότι πλησίαζε το τέλος του στη ζωή αυτή. Με τη δική του εντολή τον μετέφεραν στη μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, όπου δέχθηκε με μεγάλη χαρά την κουρά του μοναχού. Πριν τελειώσει η ακολουθία ζήτησε να διακοπεί για λίγο, και τον έβγαλαν στην αυλή της μονής, όπου είχε συγκεντρωθεί πλήθος ανθρώπων.

Εκεί ζήτησε δημόσια συγχώρεση από όλους, για όσους είχε λυπήσει και για όσους τον είχαν αδικήσει, χωρίς ίχνος έπαρσης ή πικρίας. Ύστερα δέχθηκε ταπεινά το Μέγα Σχήμα και ολοκλήρωσε με αυτό την περιπετειώδη και πολυτάραχη πορεία της ζωής του. Όλη τη νύχτα ο ηγούμενος και οι αδελφοί της μονής προσεύχονταν σιωπηλά γύρω από το κρεβάτι του αγίου πρίγκιπα.

Όταν άρχισε να χτυπά ο κώδωνας για τον Όρθρο, ο Θεόδωρος δέχθηκε για τελευταία φορά τα Άχραντα Μυστήρια του Χριστού. Στην τρίτη Δόξα του Ψαλτηρίου σφράγισε τον εαυτό του με το σημείο του Σταυρού και παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στα χέρια του Θεού. Η όψη του στο φέρετρο ήταν θαυμαστή, σαν να μην είχε πεθάνει, με πρόσωπο φωτεινό και σεβάσμια λευκά μαλλιά που μαρτυρούσαν την καθαρότητα της ψυχής του.

Μετά από εκείνον ηγεμόνευσε στο Γιαροσλάβλ ο γιος του Δαβίδ, ενώ ο Κωνσταντίνος είχε κοιμηθεί νωρίτερα στο Κύριο. Η Εκκλησία τίμησε γρήγορα τη μνήμη του αγίου πρίγκιπα, και ο επίσκοπος Πρόχορος του Ροστόφ φρόντισε για το περίφημο Ευαγγέλιο του Θεοδώρου, που στολίστηκε με υπέροχες μικρογραφίες. Πολλά χρόνια αργότερα ανακομίστηκαν τα ιερά λείψανα του αγίου μαζί με τα λείψανα των δύο γιων του στη μονή του Σωτήρος.

Από τότε ως σήμερα τα λείψανά τους πηγάζουν αμέτρητα θαύματα προς δόξαν Χριστού του Θεού ημών.