Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος και ο θρίαμβος των δύο θελήσεων

Εκατόν εβδομήντα Πατέρες συγκεντρώθηκαν στο αυτοκρατορικό παλάτι της Κωνσταντινουπόλεως, για να κρίνουν ένα ζήτημα που τάραζε την Εκκλησία πενήντα ολόκληρα χρόνια. Ένας μοναχός που πέθανε εξόριστος στη Λαζική, ο Μάξιμος ο Ομολογητής, δικαιώθηκε εκεί παρά την απουσία του από τη ζωή. Η μεγάλη αυτή Σύνοδος συγκλήθηκε με διαταγή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Τέταρτου του Πωγωνάτου και διήρκεσε από το εξακόσια ογδόντα έως το εξακόσια ογδόντα ένα.

Στην κεφαλή των αγίων Πατέρων στεκόταν ο Γεώργιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, με κύρος μεγάλο και λόγο σταθερό. Ο Αγάθων, επίσκοπος Ρώμης, είχε αποστείλει τρεις εκπροσώπους του για το ίδιο ζήτημα. Επίσης, εκπροσώπους έστειλαν και οι Πατριάρχες Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων, ώστε να εκφραστεί όλη η Εκκλησία.

Στους Πατέρες προστέθηκαν και τρεις δυτικοί επίσκοποι, οι οποίοι βρίσκονταν τότε στην Πόλη για άλλη υπόθεση. Παρουσία του ίδιου του αυτοκράτορα και κατά τη διάρκεια δεκαοκτώ συνεδριάσεων εξετάστηκε διεξοδικά η αίρεση του μονοθελητισμού. Η συζήτηση δεν στάθηκε στα λόγια μόνο, αλλά πάτησε σε γερά πατερικά θεμέλια και σε ευαγγελικές μαρτυρίες.

Έτσι η αληθινή πίστη ξεχώρισε καθαρά από την παραχαραγμένη χριστολογία, που είχε προ καιρού φθάσει μέχρι την Ανατολή και τη Δύση. Στο επίκεντρο των εργασιών βρισκόταν ένα φλέγον ερώτημα, το οποίο διχάζει τους πιστούς για πολλές δεκαετίες με σκληρές συγκρούσεις. Ρωτούσαν δηλαδή αν ο Θεάνθρωπος Χριστός, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος σε μία Υπόσταση, έχει δύο θελήσεις ή μόνο μία.

Οι μονοθελήτες υποστήριζαν ότι ο Κύριος έχει μόνο μία θέληση και μία ενέργεια στο πρόσωπό του. Η διδασκαλία τους όμως δεν ήταν παρά μια μεταμφιεσμένη επιστροφή του ήδη καταδικασμένου μονοφυσιτισμού, που αναβίωνε με νέο πρόσωπο. Η Δ’ Οικουμενική Σύνοδος είχε καταδικάσει εκείνη την πλάνη στη Χαλκηδόνα, το έτος τετρακόσια πενήντα ένα.

Οι Πατέρες της Έκτης Συνόδου στάθηκαν στους αγώνες δύο μεγάλων ομολογητών της πίστεως, του Σωφρονίου Ιεροσολύμων και του Μαξίμου του Ομολογητού. Διακήρυξαν ότι η θέληση και η ενέργεια ανήκουν πάντοτε στη φύση και ποτέ στο πρόσωπο. Επομένως ο Χριστός είναι ένα πρόσωπο θείο και ανθρώπινο μαζί, με δύο φυσικές θελήσεις και δύο φυσικές ενέργειες.

Η μία είναι θεϊκή και η άλλη ανθρώπινη, ενωμένες όμως μεταξύ τους χωρίς καμία ανάμειξη ή σύγχυση. Η αλήθεια αυτή προέκυπτε καθαρά και από τις ίδιες τις διηγήσεις των ιερών Ευαγγελίων. Η πορεία προς αυτήν τη νίκη της Ορθοδοξίας υπήρξε μακρά, οδυνηρή και γεμάτη από προσωπικές θυσίες αγωνιστών της αλήθειας.

Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, που γεννήθηκε γύρω στο πεντακόσια ογδόντα και κοιμήθηκε το εξακόσια εξήντα δύο, υπήρξε πρώτα ηγούμενος της Μονής Χρυσουπόλεως. Πάλεψε επί χρόνια χωρίς καμία ανώτερη εκκλησιαστική στήριξη, γιατί τα Πατριαρχεία της Ανατολής και η Ρώμη είχαν δεχθεί την αίρεση. Πάνω τους βάραινε η βαριά πίεση του μονοθελήτου αυτοκράτορα Κώνσταντος του Δεύτερου, που στήριζε με δύναμη την πλάνη.

Ο άγιος Μάξιμος ταξίδεψε από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Ρώμη, διασχίζοντας γη και θάλασσα για χάρη της αλήθειας. Εκεί βοήθησε αποφασιστικά στη Σύνοδο του Λατερανού, το έτος εξακόσια σαράντα εννέα, υπό τον ορθόδοξο πάπα Μαρτίνο. Συνελήφθη αργότερα, βασανίστηκε σκληρά και πέθανε εξόριστος στη μακρινή Λαζική για την πίστη του.

Σε μία ανάκριση, ο αιρετικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Πέτρος του ζήτησε να ενωθεί με την επίσημη εκκλησία που είχε δεχθεί την αίρεση. Ο Μάξιμος απάντησε ότι Καθολική Εκκλησία δεν είναι η εξωτερική ενότητα μέσα στην πλάνη. Είναι μόνο η ορθή και σωτήρια ομολογία της πίστεως στον αληθινό Χριστό.

Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος αναθεμάτισε όλους εκείνους που δίδαξαν τη μία θέληση και τη μία ενέργεια στον Χριστό. Ανάμεσά τους ήταν οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Σέργιος, Πύρρος, Παύλος και Πέτρος, που είχαν παρασύρει στην πλάνη πλήθος πιστών. Καταδικάστηκαν επίσης ο Μακάριος Αντιοχείας, ο Κύρος Αλεξανδρείας και οι επίσκοποι Στέφανος, Πολυχρόνιος και Θεόδωρος.

Στην ίδια καταδίκη υπέπεσε και ο πάπας Ρώμης Ονώριος, ο οποίος είχε στηρίξει την αιρετική διδασκαλία με τις επιστολές του. Η καταδίκη αυτή ενός επισκόπου Ρώμης από Οικουμενική Σύνοδο γκρεμίζει εκ θεμελίων τον μεταγενέστερο μύθο περί παπικού αλαθήτου. Σήμερα ο μονοθελητισμός και ο μονοενεργητισμός παραμένουν συστατικά στοιχεία της χριστολογίας των λεγομένων μετριοπαθών μονοφυσιτών.

Σε αυτούς ανήκουν οι Κόπτες της Αιγύπτου, οι Αρμένιοι, οι Αιθίοπες, οι Συροϊακωβίτες και οι Ινδοί του Μαλαμπάρ. Ο νεότερος θεολογικός διάλογος, από το χίλια εννιακόσια ενενήντα και μετά, παρουσιάζει αυτές τις κοινότητες ως δήθεν ορθόδοξες. Η Έκτη Σύνοδος ελέγχει επίσης τους σχολαστικούς θεολόγους της Δύσεως και τους αντιπαλαμικούς φιλοσόφους του δέκατου τέταρτου αιώνα.

Εκείνοι αρνήθηκαν τη διάκριση φύσεως και ενεργείας στον Θεό, ενώ το νομοθετικό έργο της Συνόδου συμπληρώθηκε αργότερα από την Πενθέκτη Σύνοδο, το έτος εξακόσια ενενήντα ένα. txt` και παραδίδεται έτοιμο προς δευτεροβάθμια επικύρωση.