Άγιος Άνθιμος ο Ίβηρ, Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας

Σκλάβος στα χέρια ληστών του Νταγκεστάν, ένας νεαρός Γεωργιανός γλίτωσε με τις ενέργειες του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου και έγινε αργότερα φωτιστής ολόκληρης της Βλαχίας. Στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου του χίλια επτακόσια δεκαέξι, τούρκικα σπαθιά τον κατακρεούργησαν στις όχθες του ποταμού Τούντζα κοντά στην Αδριανούπολη. Ο Άγιος Άνθιμος ο Ίβηρ υπήρξε ένας από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους της εποχής του και ξεχώρισε για το πλήθος των χαρισμάτων του.

Μιλούσε άνετα ελληνικά, ρουμανικά, παλαιοσλαβονικά, αραβικά και τουρκικά, ενώ ήταν βαθύς γνώστης της θεολογίας, της λογοτεχνίας και των φυσικών επιστημών. Είχε σπάνιο ταλέντο στις καλές τέχνες, ιδιαίτερα στη ζωγραφική, στη χαρακτική και στη γλυπτική, και φημιζόταν για την εξαίσια καλλιγραφία του. Παράλληλα αναδείχθηκε σπουδαίος συγγραφέας, χαρισματικός ρήτορας και μεταρρυθμιστής της γραπτής ρουμανικής γλώσσας.

Λίγα γνωρίζουμε για τα παιδικά του χρόνια, αφού οι πηγές κρατούν σιωπή γι’ αυτή την περίοδο. Καταγόταν από την περιοχή Σαμτσχέ της νότιας Γεωργίας και οι γονείς του, Ιωάννης και Μαριάμ, του έδωσαν στη βάπτιση το όνομα Αντρία. Συνόδεψε τον βασιλιά Αρτσίλ στη Ρωσία και τον βοήθησε να ιδρύσει εκεί γεωργιανό τυπογραφείο, πριν πέσει στα χέρια των ληστών.

Μετά την απελευθέρωσή του, ο νεαρός Αντρία παρέμεινε κοντά στον Πατριάρχη Δοσίθεο για να εμβαθύνει στην πνευματική και θεολογική του παιδεία. Η φήμη του ως ζωγράφου, χαράκτη και καλλιγράφου είχε ήδη απλωθεί παντού και έφτασε μέχρι την αυλή της Βλαχίας, στη σημερινή Ρουμανία. Ο ηγεμόνας Κωνσταντίνος Μπραγκοβεάνου τον κάλεσε γύρω στο χίλια εξακόσια ενενήντα ένα να μεταβεί στο πριγκιπάτο του και να συνεργαστεί μαζί του.

Μόλις έφτασε εκεί, ανέλαβε τη διεύθυνση τοπικού τυπογραφείου και έδωσε νέα πνοή στην εκδοτική δραστηριότητα της χώρας. Η τυπογραφία γνώρισε εκείνη την περίοδο εκπληκτική άνθηση και κύριος εμπνευστής αυτής της προόδου υπήρξε ο Γεωργιανός δάσκαλος Άνθιμος. Κατάφερε να μετατρέψει τη Βλαχία σε κέντρο χριστιανικού πολιτισμού και σε σπουδαίο εκδοτικό προπύργιο για ολόκληρη την Ανατολή.

Το χίλια εξακόσια ενενήντα τέσσερα ενθρονίστηκε ηγούμενος στη Μονή Σνάγκοβ και ίδρυσε σύντομα νέο τυπογραφείο μέσα σε αυτήν. Την ίδια χρονιά, ανήμερα της Κυριακής των Αγίων Πάντων, εκδόθηκαν εκεί οι Οδηγίες για τις Θείες Ακολουθίες, με υπογραφή του υποδιακόνου Μιχαήλ Ιστβάνοβιτς. Ο ίδιος αυτός υποδιάκονος θα γινόταν αργότερα ο ιδρυτής του πρώτου γεωργιανού τυπογραφείου στην πατρίδα του.

Το χίλια επτακόσια πέντε, ο Άνθιμος, εκλεκτός ανάμεσα στους εκλεκτούς ηγουμένους της Βλαχίας, χειροτονήθηκε επίσκοπος Ριμνίκου Βιλτσέα. Τρία χρόνια αργότερα, το χίλια επτακόσια οκτώ, ανέβηκε στον θρόνο της Μητρόπολης Ουγγροβλαχίας και ολόκληρη η χώρα γιόρτασε με ενθουσιασμό την ανύψωσή του. Ένας ηγούμενος της εποχής έλεγε χαρακτηριστικά πως ο θείος Άνθιμος, μεγάλος άνδρας και γιος του σοφού ιβηρικού γένους, ήρθε στη Βλαχία και φώτισε τη γη τους.

Ο Θεός, πρόσθετε, του έδωσε ανεξάντλητη πηγή σοφίας και του εμπιστεύτηκε σπουδαία έργα προς όφελος ολόκληρου του ρουμανικού λαού. Υπό την προσωπική του καθοδήγηση ανεγέρθηκαν στη Βλαχία περισσότερες από είκοσι εκκλησίες και μοναστήρια, που στόλισαν πνευματικά τη χώρα. Ξεχωριστή θέση κατέχει ανάμεσά τους η Μονή των Αγίων Πάντων, στο κέντρο του Βουκουρεστίου, που υπήρξε καμάρι της εποχής.

Οι κεντρικές πύλες της κατασκευάστηκαν από βελανιδιά και σκαλίστηκαν με παραδοσιακά γεωργιανά μοτίβα από τα ίδια τα χέρια του Αγίου Ανθίμου. Ο μητροπολίτης συνέταξε επιπλέον τους κανόνες λειτουργίας της μονής και διακήρυξε την ανεξαρτησία της από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Έτσι θεμελίωσε μια ζωντανή εστία πνευματικότητας, παιδείας και ορθόδοξης παράδοσης μέσα στην καρδιά της χώρας.

Από την πρώτη μέρα της χειροτονίας του, ο μητροπολίτης Άνθιμος αγωνίστηκε ακούραστα για την απελευθέρωση της Βλαχίας από τους ξένους δυνάστες. Στην ομιλία της χειροτονίας του απευθύνθηκε στο ποίμνιό του με λόγια βαθιά και προφητικά για όσα θα ακολουθούσαν. Είπε πως ο λαός είχε υπερασπιστεί την πίστη με καθαρότητα, ωστόσο βρισκόταν σφιχτά δεμένος μέσα στη βία ξένων εθνών.

Τόνισε ότι θα μοιραζόταν τις μελλοντικές δοκιμασίες και θλίψεις τους και τη μοίρα που ο Θεός είχε ορίσει για αυτούς. Τα λόγια του δεν άργησαν να επαληθευτούν με τρόπο τραγικό μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Το χίλια επτακόσια δεκατέσσερα οι Τούρκοι εκτέλεσαν τον ηγεμόνα Κωνσταντίνο Μπραγκοβεάνου, μαζί με την οικογένειά του.

Δύο χρόνια αργότερα, το χίλια επτακόσια δεκαέξι, θανάτωσαν και τον Στέφανο Καντακουζηνό, τον τελευταίο γηγενή ηγεμόνα της Βλαχίας. Στη θέση τους τοποθέτησαν τον Νικόλαο Μαυροκορδάτο, έναν Φαναριώτη που ενδιαφερόταν αποκλειστικά για τα συμφέροντα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Φαναριώτες προέρχονταν από τις σπουδαιότερες ελληνικές οικογένειες του Φαναριού της Κωνσταντινούπολης και κατείχαν μεγάλη επιρροή στη διοίκηση της αυτοκρατορίας.

Ο νέος ηγεμόνας αδιαφορούσε για τις ανάγκες του τοπικού πληθυσμού και υπηρετούσε πιστά τα κελεύσματα της Πύλης. Μέσα σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, ο Άνθιμος ο Ίβηρ συγκέντρωσε γύρω του πιστούς βογιάρους πατριώτες με σαφή στόχο την απελευθέρωση. Ήθελαν να ελευθερώσουν τη χώρα τους από τον τουρκικό ζυγό και την κυριαρχία των Φαναριωτών αξιωματούχων.

Ο Νικόλαος Μαυροκορδάτος όμως αντιλήφθηκε γρήγορα τις κινήσεις του και άρχισε να τον υποπτεύεται ως επικίνδυνο αντίπαλό του. Διέταξε τον Άνθιμο να παραιτηθεί από τον μητροπολιτικό θρόνο και, όταν εκείνος αρνήθηκε, κατέθεσε επίσημη καταγγελία στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμία. Στη συνέχεια συγκλήθηκε σύνοδος επισκόπων, χωρίς ούτε έναν Ρουμάνο κληρικό μέσα στα μέλη της, για να δικάσει τον άγιο ιεράρχη.

Καταδίκασε τον δήθεν συνωμότη και υποκινητή επαναστατικής δράσης σε αναθεματισμό και αφορισμό, και τον κήρυξε ανάξιο να ονομάζεται μοναχός. Ο Μαυροκορδάτος όμως δεν ικανοποιήθηκε ούτε με αυτή την απόφαση και απαίτησε πολύ βαρύτερη τιμωρία για τον ιεράρχη. Διέταξε να εξοριστεί ο Άνθιμος μακριά από τη Βλαχία, στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Επειδή φοβόντουσαν τη λαϊκή αντίδραση, οι συνωμότες απομάκρυναν τον αγαπημένο μητροπολίτη μέσα στο σκοτάδι της νύχτας, κρυφά και βιαστικά, ώστε να μη γίνει αντιληπτό από κανέναν. Ο μητροπολίτης Άνθιμος όμως δεν έφτασε ποτέ στο Σινά, καθώς το ταξίδι του διακόπηκε με τρόπο φρικτό και αιματηρό. Στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου του χίλια επτακόσια δεκαέξι, μια ομάδα Τούρκων στρατιωτών τον κατέσφαξε στις όχθες του ποταμού Τούντζα.

Το σημείο βρισκόταν εκεί όπου ο ποταμός διασχίζει την Αδριανούπολη, σχετικά κοντά στην περιοχή της Καλλίπολης. Οι δολοφόνοι έριξαν τα κατακρεουργημένα λείψανά του μέσα στα νερά του ποταμού, χωρίς ίχνος σεβασμού για τον ιερό ιεράρχη. Έτσι ολοκληρώθηκε η επίγεια ζωή ενός ακόμη μεγάλου Γεωργιανού αγίου, που πρόσφερε τα πάντα στην Εκκλησία και στον λαό του.

Είχε αφιερώσει όλη του τη δύναμη, το ταλέντο και τη γνώση στην αναγέννηση του χριστιανικού πολιτισμού της Βλαχίας. Στήριξε με κάθε τρόπο τον ρουμανικό λαό μέσα στην ορθόδοξη πίστη και τον προστάτευσε από τους πνευματικούς κινδύνους της εποχής. Το χίλια εννιακόσια ενενήντα δύο, η Ρουμανική Εκκλησία τον ανακήρυξε επίσημα άγιο και όρισε τη μνήμη του στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου.

Η ημερομηνία αυτή συμπίπτει με την ημέρα του μαρτυρικού του τέλους στις όχθες του ποταμού Τούντζα. Η Γεωργιανή Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις δεκατρείς Ιουνίου, αναγνωρίζοντας τον γιο της που λάμπρυνε ολόκληρη την Ορθοδοξία.