Τα Εγκαίνια του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα

Στον τόπο όπου σταυρώθηκε ο Κύριος, ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε υψώσει ναό της Αφροδίτης, ενώ τον Πανάγιο Τάφο τον σκέπασε με χώμα και πέτρες. Διακόσια χρόνια αργότερα, η αγία Ελένη έσκαψε ξανά εκείνο το χώμα και ανέσυρε από τη λήθη τον Τίμιο Σταυρό και το μνήμα του Σωτήρα. Μετά το εκούσιο Πάθος και την Ανάσταση του Χριστού, οι άγιοι τόποι πατήθηκαν για πολύ καιρό από τους ειδωλολάτρες.

Όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Τίτος κατέλαβε την Ιερουσαλήμ, ισοπέδωσε την πόλη και γκρέμισε τον Ναό του Σολομώντα στο όρος Μοριά, χωρίς να μείνει λίθος επί λίθου. Αργότερα ο φανατικός ειδωλολάτρης Αδριανός έχτισε στα ερείπιά της νέα πόλη, την οποία ονόμασε Αιλία Καπιτωλίνα από το δικό του όνομα. Απαγόρευσε μάλιστα με διάταγμα να αναφέρει κανείς το αρχαίο όνομα της Ιερουσαλήμ.

Στη Βηθλεέμ, εκεί όπου γεννήθηκε ο Σωτήρας από την Πάναγνη Παρθένο, ο ασεβής αυτοκράτορας έστησε είδωλο του Άδωνη. Όλα αυτά τα έκανε σκόπιμα, ώστε να σβήσει από τη μνήμη των ανθρώπων ο Χριστός και οι τόποι όπου έζησε, δίδαξε, έπαθε και αναστήθηκε ένδοξα. Στην αρχή της βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα που αναγνώρισε την χριστιανική πίστη, αποφασίστηκε η ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ.

Ο ευσεβής αυτοκράτορας και η μητέρα του Ελένη θέλησαν να υψώσουν ναό στον τόπο του Πάθους και της Αναστάσεως του Κυρίου. Έτσι θα καθαρίζονταν οριστικά οι ιεροί τόποι από τη βεβήλωση των ειδωλολατρικών λατρειών. Η αυτοκράτειρα Ελένη ξεκίνησε για την Αγία Πόλη με μεγάλη ποσότητα χρυσού, καθώς ο γιος της ήθελε το έργο να γίνει με κάθε λαμπρότητα.

Παράλληλα ο Μέγας Κωνσταντίνος έστειλε επιστολή στον Πατριάρχη Μακάριο τον Πρώτο, ζητώντας του να βοηθήσει με κάθε τρόπο την ευλογημένη αυτή προσπάθεια. Φτάνοντας στα Ιεροσόλυμα, η αγία βασίλισσα γκρέμισε όλα τα ειδωλολατρικά ιερά και αγίασε εκ νέου τους τόπους που είχαν μολυνθεί. Με ζήλο μεγάλο αναζήτησε τον Σταυρό του Κυρίου και διέταξε ανασκαφή ακριβώς στο σημείο όπου βρισκόταν ο ναός της Αφροδίτης.

Εκεί ανακαλύφθηκαν το μνήμα του Σωτήρα, ο Γολγοθάς, τρεις σταυροί και ορισμένα καρφιά. Η ανεύρεση αυτή έγινε αμέσως αφορμή θαυμαστών γεγονότων που στήριξαν την πίστη όλου του χριστιανικού κόσμου. Για να διακρίνουν ποιος από τους τρεις σταυρούς ήταν εκείνος του Κυρίου, ο Πατριάρχης Μακάριος έβαλε διαδοχικά πάνω τους έναν νεκρό που μετέφεραν για ταφή.

Όταν το σώμα ακούμπησε στον Σταυρό του Χριστού, ο νεκρός αναστήθηκε αμέσως μπροστά στα μάτια όλων. Με ανέκφραστη χαρά η αγία Ελένη και ο Πατριάρχης ύψωσαν τον Ζωοποιό Σταυρό και τον έδειξαν στο πλήθος που στεκόταν γύρω. Αμέσως η ευσεβής βασίλισσα ξεκίνησε την οικοδομή ενός μεγάλου ναού, ώστε στους τοίχους του να περικλείονται μαζί ο Γολγοθάς και ο Τάφος του Σωτήρα.

Οι δύο αυτοί τόποι βρίσκονταν κοντά ο ένας στον άλλον, όπως μαρτυρεί και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης μιλώντας για τον κήπο και το καινούργιο μνημείο. Η αγία Ελένη ανήγειρε ναούς και στη Βηθλεέμ, στο όρος των Ελαιών, στη Γεθσημανή και σε πολλούς άλλους τόπους της ευαγγελικής ιστορίας. Ωστόσο η ίδια δεν πρόλαβε να δει τελειωμένο το μεγάλο έργο της Αναστάσεως, γιατί επέστρεψε κοντά στον γιο της και εκοιμήθη εν Κυρίω.

Το οικοδόμημα συνεχίστηκε με την ίδια φροντίδα, αφού η έκταση και η μεγαλοπρέπειά του απαιτούσαν πολλά χρόνια εργασίας. Ο ναός της Αναστάσεως, που ονομάστηκε «Μαρτύριον» σε ανάμνηση των παθημάτων του Σωτήρα, ολοκληρώθηκε ύστερα από δέκα χρόνια συνεχούς εργασίας. Η αποπεράτωσή του συνέπεσε με τη Σύνοδο της Τύρου και με τον τριακοστό χρόνο της βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Στη μεγάλη σύναξη για τα εγκαίνια, στις δεκατρείς Σεπτεμβρίου του έτους τριακόσια τριάντα πέντε, η τελετή πήρε εξαιρετικά πανηγυρική όψη. Αρχιερείς από τη Βιθυνία, τη Θράκη, την Κιλικία, την Καππαδοκία, τη Συρία, τη Μεσοποταμία, τη Φοινίκη, την Αραβία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο συμμετείχαν στον αγιασμό του ναού. Ήρθαν επίσης πλήθη πιστών από όλη την οικουμένη, που δύσκολα χωρούσαν μέσα στα όρια της Αγίας Πόλεως.

Εκείνη την ημέρα αγιάστηκε ξανά ολόκληρη η Ιερουσαλήμ, σαν να γεννιόταν ολόκληρη η πόλη μέσα στο φως της Αναστάσεως. Οι άγιοι Πατέρες όρισαν τότε να εορτάζεται κάθε χρόνο η ανάμνηση του γεγονότος, ακολουθώντας και το παράδειγμα του Ιούδα Μακκαβαίου. Έτσι η Εκκλησία πανηγυρίζει σήμερα τα Εγκαίνια του ναού της Αναστάσεως ως δεύτερο πνευματικό Άγιο των Αγίων.

Καλούμαστε όμως και εμείς να ανακαινιζόμαστε ως έμψυχοι ναοί του Ζώντος Θεού, αφήνοντας τον παλαιό άνθρωπο και ντυνόμενοι τον καινούργιο.