Ο Όσιος Αλύπιος ο Αγιογράφος των Σπηλαίων του Κιέβου

Όταν οι Έλληνες αγιογράφοι ιστορούσαν το ιερό βήμα της Λαύρας των Σπηλαίων, εικόνα της Παναγίας σχηματίστηκε μόνη της στον τοίχο, λάμποντας πιο φωτεινά από τον ήλιο. Μάρτυρας εκείνου του θαύματος υπήρξε ένας νεαρός μαθητευόμενος, ο μετέπειτα όσιος Αλύπιος, που έμελλε να γίνει ο πρώτος μεγάλος αγιογράφος της ρωσικής γης. Στα χρόνια του ευσεβούς ηγεμόνα του Κιέβου Βσέβολοντ, γιου του Γιαροσλάβου, οι γονείς του τον παρέδωσαν στους Έλληνες τεχνίτες, οι οποίοι είχαν φτάσει για να στολίσουν την ιερή εκκλησία της μονής.

Η έλευσή τους είχε γίνει με θαυμαστό τρόπο, ύστερα από την εμφάνιση των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου στην Κωνσταντινούπολη, δέκα χρόνια μετά την κοίμησή τους. Ο μικρός Αλύπιος βοηθούσε τους δασκάλους του και παράλληλα ζωγράφιζε μέσα στην ψυχή του τις αρετές των αγίων. Η χάρη του Αγίου Πνεύματος γέμιζε εκείνον τον ναό και άγγιζε βαθιά την καρδιά του παιδιού.

Όταν τελείωσαν την αποστολή τους οι αγιογράφοι, ο ηγούμενος Νίκων στόλισε και τον νεαρό μαθητή με το αγγελικό σχήμα των μοναχών. Έτσι ξεκίνησε μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη και στον Θεό. Η επιδεξιότητα του οσίου ήταν τέτοια ώστε στις εικόνες του φαινόταν να αποτυπώνεται η ίδια η μορφή των αρετών.

Δεν ασκούσε ποτέ την τέχνη του για κέρδος, αλλά μόνο για την απόκτηση πνευματικού πλούτου και για τη δόξα του Θεού. Ζωγράφιζε ακούραστα εικόνες για τον ηγούμενο, για τους αδελφούς και για όποιον είχε ανάγκη, χωρίς να ζητάει αμοιβή για τον κόπο του. Παρακαλούσε όλους τους επισκέπτες να του αναφέρουν αν κάπου σε ναούς υπήρχαν παλιωμένες εικόνες, ώστε να σπεύδει να τις ανακαινίσει με δική του δαπάνη.

Όταν δεν είχε τέτοια εργασία, αγιογραφούσε για όσους του είχαν δανείσει χρυσάφι και ασήμι, για να μην μένει ποτέ αργός. Μιμούνταν τους αρχαίους πατέρες και τον απόστολο Παύλο, που εργαζόταν με τα ίδια του τα χέρια. Όποια χρήματα κέρδιζε τα μοίραζε σε τρία μέρη, για υλικά αγιογραφίας, για ελεημοσύνη στους φτωχούς και για τις ανάγκες του μοναστηριού.

Τη νύχτα προσευχόταν και έκανε μετάνοιες, την ημέρα ζωγράφιζε με ταπείνωση και νηστεία. Κανείς δεν τον είδε ποτέ να μένει χωρίς δουλειά, ούτε όμως και να παραλείπει ακολουθίες. Βλέποντας ο ηγούμενος τόσες αρετές, τον ανέδειξε στον βαθμό της ιερωσύνης, και έτσι ο όσιος έλαμψε ως διπλό φως, μοναχικό και ιερατικό.

Ο Θεός του χάρισε επιπλέον το χάρισμα της θαυματουργίας, που φάνηκε ιδιαίτερα στη θεραπεία ενός πλούσιου κατοίκου του Κιέβου, ο οποίος πάσχοντας από βαριά λέπρα είχε καταφύγει μάταια σε γιατρούς και μάγους. Ο άρρωστος ήρθε στη μονή χωρίς πραγματική πίστη και η αρρώστια του χειροτέρεψε τόσο πολύ, ώστε από το σώμα του ανέβλυζε δυσοσμία και όλοι τον απέφευγαν. Έκλεισε τότε στο σπίτι του και θρηνούσε για την απιστία του, περιμένοντας κάθε μέρα τον θάνατό του.

Κάποια στιγμή όμως συνήλθε και αποφάσισε να επιστρέψει στη μονή για να εξομολογηθεί στον όσιο όλες τις αμαρτίες του. Ο Αλύπιος τον δέχτηκε με αγάπη, τον νουθέτησε με ψυχωφελή λόγια, και έπειτα πήρε τα χρώματα της αγιογραφίας του και άλειψε τις πληγές του προσώπου του. Έπειτα τον οδήγησε στον ναό, τον κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων και τον πρόσταξε να νιφτεί με το ύδωρ που χρησιμοποιούσαν οι ιερείς μετά τη θεία κοινωνία.

Σε λίγη ώρα οι λέπρες έπεσαν εντελώς και ο άνθρωπος έγινε υγιής. Από εκείνον τον θεραπευμένο άνθρωπο σώθηκε και ένα όμορφο τάμα προς τη μονή, καθώς ο δισέγγονός του επένδυσε αργότερα με χρυσό την κιβωτό πάνω από την αγία τράπεζα. Σε άλλη περίπτωση δύο μοναχοί δέχτηκαν ασήμι και ξύλα από έναν ευσεβή πολίτη του Κιέβου, ο οποίος ήθελε επτά μεγάλες εικόνες για τον ναό που είχε χτίσει.

Οι δύο εκείνοι μοναχοί όμως κράτησαν τα χρήματα για τον εαυτό τους και ζητούσαν ξανά και ξανά περισσότερα, χωρίς ποτέ να ενημερώσουν τον όσιο. Όταν τελικά αποκαλύφθηκε η συκοφαντία, ο ηγούμενος κάλεσε τον Αλύπιο και τον ρώτησε γιατί δεν είχε ζωγραφίσει τις εικόνες, παρότι πληρώθηκε τρεις φορές. Ο όσιος απάντησε με ειλικρίνεια ότι δεν γνώριζε τίποτε για αυτή την παραγγελία.

Ο ηγούμενος έστειλε τότε να φέρουν τις σανίδες, που μέχρι την προηγούμενη ημέρα ήταν εντελώς λευκές μέσα στα κελιά. Όταν όμως οι απεσταλμένοι τις έφεραν, βρέθηκαν θαυμαστά ζωγραφισμένες με τη μορφή του Κυρίου, της Παναγίας και των αγίων. Όλοι έπεσαν με δέος στη γη και προσκύνησαν εκείνες τις αχειροποίητες εικόνες.

Οι δύο μοναχοί ελέγχθηκαν για την κλοπή και τη συκοφαντία τους και εκδιώχθηκαν. Ωστόσο οι εκδιωγμένοι μοναχοί δεν σταμάτησαν την κακία τους και διέδιδαν στο Κίεβο ψευδείς κατηγορίες εναντίον του οσίου, λέγοντας ότι οι ίδιοι είχαν φιλοτεχνήσει τις εικόνες. Πολλοί πολίτες έσπευσαν να δουν τα ιερά εικονίσματα και άλλοι τα πίστεψαν, άλλοι όμως παρασύρθηκαν από τη συκοφαντία.

Ο Θεός όμως δεν επέτρεψε να μείνει κρυμμένη η αρετή του δούλου του, και η φήμη του θαύματος έφτασε ως τον μεγάλο ηγεμόνα Βλαδίμηρο τον Μονομάχο. Λίγο αργότερα ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά στο Κίεβο και κατέκαψε σχεδόν ολόκληρη τη συνοικία Ποντόλ μαζί με τον ναό όπου είχαν τοποθετηθεί οι επτά εικόνες. Όταν όμως κόπασαν οι φλόγες, βρέθηκαν και οι επτά απολύτως άθικτες μέσα στις στάχτες.

Ο ηγεμόνας έσπευσε ο ίδιος στον τόπο του θαύματος και διαπίστωσε ότι οι εικόνες είχαν γραφεί μέσα σε μία νύχτα με τρόπο θαυμαστό. Δόξασε τότε με βαθιά πίστη τον Δημιουργό όλων και πήρε την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου για να τη μεταφέρει στο Ροστόβ. Εκεί την τοποθέτησε στον λίθινο ναό που είχε χτίσει ο ίδιος, και η εικόνα έγινε προσκύνημα για τους πιστούς.

Όταν αργότερα γκρεμίστηκε ο λίθινος εκείνος ναός, η εικόνα διασώθηκε χωρίς την παραμικρή φθορά. Μεταφέρθηκε τότε σε ξύλινο ναό, ο οποίος όμως κάηκε ολοσχερώς σε νέα φωτιά, και πάλι όμως η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε άθικτη, χωρίς ούτε μια αμυχή πάνω της. Λίγο πριν την κοίμησή του ο όσιος δέχτηκε ακόμη μία θαυμαστή επίσκεψη.

Κάποιος ευσεβής άνθρωπος του είχε παραγγείλει εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ώστε να την έχει στον ναό κατά τη μεγάλη γιορτή. Ο γέροντας όμως αρρώστησε βαριά και πλησίαζε πια στο τέλος του, ενώ η εικόνα παρέμενε άγραφη. Όταν ο παραγγελιοδότης τον επισκέφθηκε ανήσυχος, ο όσιος του είπε με γαλήνη να αναθέσει στον Κύριο τη φροντίδα του, καθώς η εικόνα θα βρεθεί στη θέση της την ημέρα της γιορτής.

Ο άνθρωπος έφυγε στενοχωρημένος, και τότε μπήκε στο κελί ένας λαμπερός νέος, ο οποίος άρχισε να ζωγραφίζει την εικόνα με υπερφυσική ταχύτητα και ομορφιά. Μέσα σε τρεις ώρες η εικόνα ολοκληρώθηκε, ενώ ο όσιος κατάλαβε ότι ο επισκέπτης δεν ήταν άνθρωπος αλλά άγγελος Κυρίου. Όταν έπεσε το βράδυ, ο ουράνιος εκείνος αγιογράφος έγινε άφαντος μαζί με την εικόνα.

Ο παραγγελιοδότης πέρασε ολόκληρη τη νύχτα άυπνος από τη λύπη του, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο του ελέους του Θεού. Το πρωί έτρεξε στον ναό για να εξομολογηθεί τις αμαρτίες του, και μόλις άνοιξε τις θύρες αντίκρισε την εικόνα ολοκληρωμένη στη θέση της. Έπεσε στη γη από τον φόβο, νομίζοντας ότι έβλεπε όραμα, και έπειτα κάλεσε όλους τους οικείους του να δουν το θαύμα.

Έφτασαν στον ναό με κεριά και θυμιατήρια, και η εικόνα έλαμπε σαν ήλιος μέσα στο σκοτάδι. Έπειτα ο άνθρωπος έσπευσε μαζί με τον ηγούμενο στο κελί του οσίου, για να ρωτήσουν πώς γράφτηκε εκείνη η εικόνα. Ο Αλύπιος διηγήθηκε όσα είχε δει και πρόσθεσε ότι ο ίδιος άγγελος στεκόταν εκεί έτοιμος να παραλάβει την ψυχή του.

Με τα λόγια αυτά παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο τη δέκατη έβδομη ημέρα του μηνός Αυγούστου. Οι αδελφοί τύλιξαν το λείψανό του με σεντόνια, το έφεραν στον ναό και ύστερα από την ακολουθία το εναπέθεσαν στο σπήλαιο του οσίου Αντωνίου, όπου παραμένει ως αιώνιο σύμβολο της θαυμαστής αγιότητας.