Η Εικόνα της Παναγίας των Σπηλαίων του Κιέβου

Τέσσερις Βυζαντινοί αρχιτέκτονες ταξίδεψαν από την Κωνσταντινούπολη στο Κίεβο, κρατώντας μια εικόνα που τους παρέδωσε η ίδια η Θεοτόκος μέσα στις Βλαχέρνες. Έφτασαν στο σπήλαιο των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου το έτος χίλια εβδομήντα τρία, ζητώντας να μάθουν πού θα έχτιζαν τον νέο ναό. Οι δύο μοναχοί τους απάντησαν με απλότητα ότι ο ίδιος ο Κύριος θα φανέρωνε με τρόπο θαυμαστό τον ιερό εκείνο τόπο.

Οι αρχιτέκτονες απόρησαν ακούγοντας την απάντηση και ρώτησαν πώς γίνεται άνθρωποι ετοιμοθάνατοι να μην έχουν ήδη ορίσει τη θέση του ναού. Πρόσθεσαν μάλιστα ότι είχαν λάβει πολύ χρυσάφι για το έργο και ήθελαν επιτέλους εξηγήσεις. Τότε οι όσιοι κάλεσαν όλη την αδελφότητα κοντά τους και άρχισαν να εξετάζουν τους Έλληνες τεχνίτες με προσοχή και διάκριση.

Τους ζήτησαν να πουν την αλήθεια, ποιος τους έστειλε και με ποιον τρόπο βρέθηκαν εκεί, τόσο μακριά από την πατρίδα τους. Η ιστορία που άκουσαν ξεπερνούσε κάθε ανθρώπινο μέτρο και φανέρωνε ότι η Θεοτόκος είχε ετοιμάσει η ίδια το ιερό αυτό οικοδόμημα. Έτσι ξεκίνησε η ιστορία της θαυματουργής εικόνας, η οποία αργότερα συνέδεσε τη ζωή της Λαύρας του Κιέβου με τη χάρη της Παναγίας.

Οι αρχιτέκτονες διηγήθηκαν ότι μια ημέρα, ενώ καθένας τους κοιμόταν στο σπίτι του, πανέμορφοι νέοι εμφανίστηκαν την αυγή και τους κάλεσαν στις Βλαχέρνες εκ μέρους της Βασίλισσας των ουρανών. Έφτασαν όλοι μαζί την ίδια στιγμή στον ναό και ανακάλυψαν με έκπληξη ότι είχαν δεχθεί την ίδια μυστική πρόσκληση. Είδαν τότε ενώπιόν τους τη Δέσποινα του ουρανού περιστοιχισμένη από πλήθος ουρανίων στρατιωτών, και έπεσαν με δέος στα γόνατα.

Η Παναγία τους είπε με σαφήνεια ότι ήθελε να ανεγείρει για τον εαυτό της ναό στη γη της Ρωσίας, στην πόλη του Κιέβου. Τους έδωσε χρυσάφι αρκετό για τρία χρόνια και τους ζήτησε να αναλάβουν με προθυμία το ιερότατο αυτό έργο. Όταν εκείνοι ρώτησαν προς ποιους έπρεπε να μεταβούν, εκείνη ονόμασε τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο των Σπηλαίων.

Στην απορία τους γιατί τους έδινε χρυσάφι μόνο για τρία χρόνια, η Δέσποινα αποκάλυψε ότι ο Αντώνιος θα έδινε την ευλογία και θα έφευγε σύντομα από αυτόν τον κόσμο. Ο Θεοδόσιος θα τον ακολουθούσε ύστερα από δύο χρόνια, και έτσι το χρονικό περιθώριο ήταν απολύτως μετρημένο. Τους υποσχέθηκε επίσης δωρεές που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, καθώς και ότι η ίδια θα κατοικούσε μέσα στον νέο της ναό.

Η Θεοτόκος παρέδωσε ακόμη στους αρχιτέκτονες ιερά λείψανα των αγίων μαρτύρων Μηνίγνου, Πολυεύκτου, Λεοντίου, Ακακίου, Αρέθα, Ιακώβου και Θεοδώρου για να τοποθετηθούν στα θεμέλια. Στη συνέχεια τους κάλεσε να βγουν έξω από τον ναό και να δουν με τα ίδια τους τα μάτια τον λαμπρότατο εκείνο ναό μετέωρο μέσα στον αέρα. Όταν επέστρεψαν και τη ρώτησαν με ποιο όνομα θα έπρεπε να καλείται ο νέος ναός, εκείνη απάντησε ότι θα έφερε το δικό της όνομα.

Έπειτα τους παρέδωσε την εικόνα και τους είπε ότι αυτή θα τοποθετούνταν μέσα στο ιερό οικοδόμημα. Οι αρχιτέκτονες προσκύνησαν με βαθιά συγκίνηση και επέστρεψαν στα σπίτια τους κρατώντας στα χέρια τους το ουράνιο δώρο. Όταν άκουσαν όλα αυτά οι μοναχοί του σπηλαίου, δόξασαν τον Θεό για τα μεγαλεία του.

Ο όσιος Αντώνιος εξήγησε με σαφήνεια ότι οι ίδιοι ποτέ δεν είχαν εγκαταλείψει τον τόπο τους ούτε είχαν ταξιδέψει στην Κωνσταντινούπολη. Οι νέοι που είχαν καλέσει τους Έλληνες ήταν άγγελοι, η Βασίλισσα των Βλαχερνών ήταν η ίδια η Υπεραγία Θεοτόκος, ενώ ο τρόπος εμφάνισης παρέμενε μυστήριο του Κυρίου. Με αυτά τα λόγια ευλόγησε τους τεχνίτες και τους υποδέχθηκε μαζί με τη σεβάσμια εικόνα της Δέσποινας του ουρανού.

Για τρεις ημέρες ο όσιος Αντώνιος προσευχόταν θερμά, ώστε ο Κύριος να φανερώσει με σημάδι αναμφισβήτητο τον τόπο όπου θα ανεγειρόταν ο μεγάλος ναός. Την πρώτη νύχτα η δρόσος κάλυψε όλη τη γύρω γη, αφήνοντας όμως κατάξερο μόνο τον επιλεγμένο εκείνο άγιο τόπο. Το επόμενο πρωί συνέβη ακριβώς το αντίθετο και η ίδια εκείνη περιοχή φάνηκε ποτισμένη από δρόσο, ενώ η υπόλοιπη γη παρέμενε στεγνή.

Την τρίτη ημέρα οι μοναχοί προσευχήθηκαν, ευλόγησαν τον τόπο και μέτρησαν το πλάτος και το μήκος του ναού με μια χρυσή ζώνη. Τη ζώνη αυτή την είχε φέρει παλαιότερα ο Βάραγγος Σίμων, ο οποίος είχε λάβει ιδιαίτερη οπτασία σχετικά με την ανέγερση του ιερού ναού. Έπειτα κατέβηκε από τον ουρανό μια αστραπή ως απάντηση στην προσευχή του οσίου Αντωνίου, και έδειξε ολοκάθαρα ότι ο τόπος ήταν αρεστός στον Θεό.

Έτσι μπήκαν τα θεμέλια του περίφημου ναού της Κοιμήσεως, ο οποίος θα συνέδεε για αιώνες τη Λαύρα του Κιέβου με τη χάρη της Παναγίας. Από εκείνη τη στιγμή η εικόνα δοξάστηκε με αμέτρητα θαύματα και αγκάλιασε με τη χάρη της τον ευσεβή ρωσικό λαό. Δύο φίλοι, ο Ιωάννης και ο Σέργιος, σφράγισαν τη φιλία τους μπροστά στη θαυματουργή εικόνα, υποσχόμενοι αμοιβαία πίστη και τιμιότητα.

Ύστερα από χρόνια ο Ιωάννης αρρώστησε βαριά και προετοιμάστηκε για τον θάνατο με χριστιανική συναίσθηση. Έδωσε ένα μέρος της περιουσίας του στη μονή των Σπηλαίων και εμπιστεύθηκε στον Σέργιο το μερίδιο που προοριζόταν για τον πενταετή γιο του Ζαχαρία. Παρέδωσε επίσης στον φίλο του την κηδεμονία του παιδιού, με την πεποίθηση ότι η εικόνα στεκόταν μάρτυρας της συμφωνίας.

Όταν ο Ζαχαρίας έγινε δεκαπέντε ετών, ζήτησε με σεβασμό την κληρονομιά του από τον επίτροπο. Ο Σέργιος ωστόσο επέμενε ψευδώς ότι ο Ιωάννης είχε μοιράσει τα πάντα στους πτωχούς και δεν είχε αφήσει τίποτε για το παιδί. Μάλιστα τόλμησε να μπει στον ναό της Κοιμήσεως και να ορκιστεί ψέματα μπροστά στη θαυματουργή εικόνα της Δέσποινας.

Όταν όμως πλησίασε για να ασπαστεί την ιερή εικόνα, μια αόρατη δύναμη τον εμπόδιζε να την προσεγγίσει. Έντρομος έτρεξε προς τις πόρτες και άρχισε ξαφνικά να κραυγάζει, επικαλούμενος τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο για να τον σώσουν από τους δαίμονες. Ομολόγησε ότι το χρυσάφι και το ασήμι ήταν κρυμμένα και σφραγισμένα μέσα στην αποθήκη του.

Ο Ζαχαρίας παρέδωσε όλη την πατρική κληρονομιά στη μονή των Σπηλαίων και εκάρη ο ίδιος μοναχός, αφιερώνοντας τη ζωή του στον Θεό. Από εκείνη τη μέρα κανείς δεν τολμούσε πια να δίνει όρκο μπροστά στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Το γεγονός αυτό επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά ότι η Θεοτόκος προστατεύει τους αδυνάτους και ντροπιάζει κάθε αδικία και ψέμα.

Η ιερή αυτή εικόνα στάθηκε επανειλημμένα ασπίδα του τόπου απέναντι σε εχθρικές επιδρομές και επικίνδυνες πολιορκίες. Το έτος χίλια εξακόσια εβδομήντα επτά, όταν οι Τούρκοι πολιορκούσαν τη Σιγκίριν και ο κίνδυνος απειλούσε άμεσα το Κίεβο, οι πιστοί λιτάνευσαν την εικόνα γύρω από την πόλη. Η περιφορά εκείνη κράτησε σχεδόν ολόκληρη την ημέρα της εικοστής εβδόμης Αυγούστου, και η πόλη γλίτωσε από τη μεγάλη συμφορά.

Η Θεοτόκος ευλόγησε επίσης τα ρωσικά στρατεύματα που βάδιζαν προς τη μάχη της Πολτάβα, το έτος χίλια επτακόσια εννέα. Το έτος χίλια οκτακόσια δώδεκα οι πιστοί λιτάνευσαν ξανά την εικόνα γύρω από την πόλη του Κιέβου, σε ώρες νέου εθνικού κινδύνου. Η μνήμη της θαυματουργής εικόνας τιμάται κάθε χρόνο δύο φορές, την τρίτη Μαΐου και τη δεκάτη πέμπτη Αυγούστου.