Η ουράνια ίδρυση της Λαύρας του Κιέβου

Ένας πληγωμένος Βάραγγος πολεμιστής σηκώθηκε ζωντανός ανάμεσα στους νεκρούς του Άλτα, καθώς θυμήθηκε τον λόγο του οσίου Αντωνίου του Πετσέρσκι. Ο σταυρός του πατέρα του κρατούσε χρυσή ζώνη πενήντα γριβνών, η οποία έμελλε να ορίσει τις διαστάσεις μιας μεγάλης εκκλησίας στο Κίεβο. Ο Σίμων καταγόταν από τη γη των Βαράγγων και ήταν γιος του ηγεμόνα Αφρικανού, αδελφού του τυφλού Ιακούν.

Όταν ο θείος του τον έδιωξε από τις πατρικές κτήσεις, βρήκε καταφύγιο στη Ρωσία, κοντά στον ευσεβή πρίγκιπα Γιαροσλάβο. Εκεί τον υποδέχτηκαν με τιμή και τον έκαναν πρώτο βογιάρο του γιου του, Βσέβολοντ. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος εναντίον των Πολόβτσων, οι τρεις πρίγκιπες ζήτησαν τις ευχές του οσίου Αντωνίου πριν τη μάχη.

Ο γέροντας προφήτεψε καθαρά την ήττα, όμως στον Σίμωνα είπε πως θα διασωθεί και θα ταφεί μέσα στην εκκλησία που έμελλε να κτιστεί. Στον ποταμό Άλτα οι χριστιανοί νικήθηκαν, οι αρχηγοί τράπηκαν σε φυγή και πολλοί βρήκαν φρικτό θάνατο. Ο Σίμων, πληγωμένος ανάμεσα στους νεκρούς, ύψωσε τα μάτια του και είδε στον ουρανό μια μεγαλόπρεπη εκκλησία.

Τότε θυμήθηκε τους λόγους του Σωτήρα και επικαλέστηκε την Παναγία μαζί με τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο, ζητώντας λύτρωση από τον πικρό εκείνον θάνατο. Μια αόρατη δύναμη τον σήκωσε ολόκληρο και τον θεράπευσε στη στιγμή από τις βαριές πληγές του. Γύρισε αμέσως στον όσιο Αντώνιο και του διηγήθηκε όλα όσα είδε και άκουσε από τα νεανικά του χρόνια.

Ο πατέρας του είχε φτιάξει σταυρό δέκα πήχεων με τη μορφή του Χριστού, στολισμένο με χρυσή ζώνη και στεφάνι στην κορυφή. Όταν έφευγε διωγμένος από την πατρίδα, πήρε τη ζώνη και το στεφάνι, μα άκουσε φωνή από την εικόνα του Κυρίου. Η φωνή τού παρήγγειλε να μη φορέσει ποτέ το στεφάνι, αλλά να το παραδώσει στον όσιο που θα έκτιζε ναό της Θεοτόκου.

Στη θάλασσα τον βρήκε φοβερή τρικυμία και τότε είδε πάλι την εκκλησία ψηλά στον αέρα, λαμπρή και μεγαλόπρεπη. Φωνή ουράνια του φανέρωσε τις διαστάσεις του ναού, μετρημένες με τη χρυσή ζώνη του πατέρα του. Είκοσι ζώνες πλάτος, τριάντα μήκος και πενήντα ύψος επρόκειτο να έχει η μέλλουσα εκκλησία στο Κίεβο.

Ο Σίμων παρέδωσε τη χρυσή ζώνη και το στεφάνι στον όσιο Αντώνιο, μαζί με όλη του τη μαρτυρία. Ο γέροντας τον ευλόγησε και του άλλαξε το όνομα από Σίμων σε Συμεών, παραδίδοντας τα ιερά αυτά αντικείμενα στον όσιο Θεοδόσιο. Από εκείνη τη στιγμή ο Συμεών συνδέθηκε με σφοδρή αγάπη με τη μονή των Σπηλαίων και πρόσφερε πλούσια από τα υπάρχοντά του.

Κάποια ημέρα παρακάλεσε τον όσιο Θεοδόσιο να τον ευλογήσει και να προσευχηθεί για αυτόν στη ζωή και μετά τον θάνατο. Ο όσιος δίστασε ταπεινά, μα νικημένος από την αγάπη του Βαράγγου, του έγραψε γραπτή ευλόγηση και συγχωρητική ευχή. Έγραψε επίσης μνημόσυνη προσευχή για εκείνον, τον γιο του Γεώργιο και τους συγγενείς του, ζητώντας έλεος στην ημέρα της κρίσεως.

Ο Συμεών δέχτηκε αυτή τη γραφή σαν πολύτιμο μαργαριτάρι και ζήτησε να μπει μαζί του στον τάφο. Από τότε καθιερώθηκε αυτή η συγχωρητική ευχή να τίθεται στα χέρια των κεκοιμημένων, όπως διέταξε ο πρώτος Συμεών. Εγκατέλειψε τότε τις λατινικές πλάνες και προσχώρησε ολόψυχα στην ορθόδοξη πίστη, μαζί με τρεις χιλιάδες ανθρώπους του οίκου του.

Όλα αυτά συντελέστηκαν χάρη στα θαύματα των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου των Πετσέρσκι. Ύστερα από πολλά χρόνια έφτασαν από την Κωνσταντινούπολη τέσσερις πλούσιοι κτίστες πέτρινων ναών στους οσίους πατέρες. Ρώτησαν πού επιθυμούσαν να αρχίσει η ανέγερση και απόρησαν με την απάντηση των γερόντων.

Έλεγαν πως γνώριζαν τον χρόνο του θανάτου τους, μα δεν έδειχναν τον τόπο, αν και είχαν λάβει πολύ χρυσάφι ως αμοιβή. Οι όσιοι κάλεσαν την αδελφότητα και τους ρώτησαν για όσα είπαν. Οι Έλληνες διηγήθηκαν πως νεαροί ευγενικής μορφής τους κάλεσαν στις Βλαχέρνες την ίδια ημέρα από μέρους κάποιας Βασίλισσας.

Εκεί αντίκρισαν τη Δέσποινα περιτριγυρισμένη από στρατιές αμέτρητων πολεμιστών, η οποία τους έδωσε χρυσάφι για τρία χρόνια. Τους φανέρωσε πως στέλνει μαζί τους τους ίδιους τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο, αν και βρίσκονταν στην Πετσέρσκα. Τους έδωσε ακόμη λείψανα αγίων μαρτύρων, ανάμεσα στους οποίους ο Αρτέμιος, ο Πολύευκτος, ο Λεόντιος και ο Αρέθας.

Έλαβαν επίσης από τα χέρια της τη θαυματουργή εικόνα, ώστε ο νέος ναός να φέρει το όνομα της Παναγίας. Όταν έφυγαν, είδαν την εκκλησία να φανερώνεται ψηλά στον αέρα, με τις ίδιες διαστάσεις που είχε ορίσει η χρυσή ζώνη του Συμεών. Άκουσαν αυτά οι μοναχοί και δόξασαν τον Θεό και την Παναγία Μητέρα του.

Ο όσιος Αντώνιος εξήγησε στους Έλληνες πως ποτέ δεν είχαν εξέλθει από το σπηλαιώδες μοναστήρι τους. Όμως οι μαστόροι βεβαίωναν με όρκο πως πήραν τον χρυσό από τα ίδια τους τα χέρια μπροστά σε πολλούς μάρτυρες. Ο γέροντας τους εξήγησε ότι οι λαμπροφόροι νέοι ήταν άγγελοι και η Βασίλισσα η ίδια η Θεοτόκος.

Τους ζήτησαν τότε να δείξουν τον τόπο και ο όσιος Αντώνιος προσευχήθηκε τρεις ημέρες, ζητώντας σημείο. Την πρώτη νύχτα παρακάλεσε ο Κύριος να πέσει δρόσος παντού, εκτός από το εκλεκτό μέρος. Τη δεύτερη ζήτησε το αντίθετο, και πάλι έγινε καθώς ζήτησε.

Την τρίτη ημέρα ευλόγησε τον τόπο και τον μέτρησε με τη χρυσή ζώνη του Χριστού. Σήκωσε ψηλά τα χέρια του και ζήτησε φωτιά από τον ουρανό, όπως άλλοτε ο προφήτης Ηλίας. Φωτιά κατέβηκε αμέσως, έκαψε τα αγκάθια και χάραξε λάκκο σαν τάφρο στη γη.

Ο πρίγκιπας Σβιατοσλάβος, οδηγημένος από τον Θεό, πέρασε εκείνη την ώρα από το χωράφι του και υπέδειξε ο ίδιος τον τόπο. Έσκαψε μάλιστα με τα ίδια του τα χέρια την τάφρο και έδωσε εκατό γρίβνες χρυσού στον όσιο Θεοδόσιο. Η θεμελίωση της πέτρινης εκκλησίας έγινε το έτος εξακόσια εξήντα ένα από κτίσεως κόσμου, επί επισκόπου Μιχαήλ.

Στα θεμέλια τοποθέτησαν τα λείψανα των αγίων μαρτύρων που έδωσε η Παναγία στους Βλαχερνίτες μαστόρους. Ο όσιος Αντώνιος εκοιμήθη τον ίδιο χρόνο μετά τη θεμελίωση, όπως είχε προαναγγείλει η Δέσποινα. Ο όσιος Θεοδόσιος ακολούθησε δύο χρόνια αργότερα, όταν είχε ολοκληρωθεί μόνο το θεμέλιο.

Την οικοδομή τελείωσε ο διάδοχός τους Στέφανος, ο οποίος έχτισε αργότερα και ναό προς τιμήν της Παναγίας των Βλαχερνών στο Κλόβο. Ο πρίγκιπας Βλαδίμηρος Μονομάχος, νεαρός τότε, είδε με τα μάτια του τη φωτιά να κατεβαίνει από τον ουρανό. Όταν αργότερα αρρώστησε βαριά, τον έζωσαν με την ίδια χρυσή ζώνη και θεραπεύτηκε αμέσως.

Από ευγνωμοσύνη έχτισε όμοιο ναό στο Ροστόφ και ο γιος του Γεώργιος ανήγειρε αντίστοιχο στο Σούζνταλ. Δέκα χρόνια μετά την έλευση των κτιστών, ήρθαν από την Κωνσταντινούπολη ζωγράφοι αγιογράφοι στον τότε ηγούμενο Νίκωνα. Ζήτησαν να συναντήσουν εκείνους που τους είχαν προσλάβει, διότι παραπονούνταν πως ο ναός ήταν πολύ μεγαλύτερος από τη συμφωνία.

Όταν τους περιέγραψαν, ονομάζοντας τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο, ο ηγούμενος αποκρίθηκε με δάκρυα. Τους είπε πως οι όσιοι είχαν εκδημήσει προς Κύριον δέκα χρόνια νωρίτερα. Οι ζωγράφοι έντρομοι ζήτησαν την εικόνα τους και αναγνώρισαν αμέσως τα ίδια εκείνα πρόσωπα που τους είχαν μισθώσει.

Διηγήθηκαν τότε ότι, πλέοντας προς το Κίεβο, είδαν τον μεγάλο ναό υψωμένο στο βουνό και σκέφτηκαν να γυρίσουν πίσω. Φοβερή τρικυμία τους ξάφνιασε τη νύχτα, και το πλοίο ταξίδευε μόνο του ενάντια στο ρεύμα. Σε όραμα τους φανερώθηκε η ίδια η Παναγία και τους πρόσταξε να υποταχθούν στο θέλημά της.

Τους είπε πως δεν θα ξαναβγούν από τη μονή, αλλά εκεί θα γίνουν μοναχοί και θα τελειώσουν τη ζωή τους. Έτσι παραδόθηκαν στο θέλημα του Θεού και κατέληξαν στη μονή των Σπηλαίων. Όταν στόλιζαν με ψηφιδωτό το ιερό, εμφανίστηκε από μόνη της στον τοίχο η εικόνα της Παναγίας.

Όλοι οι ζωγράφοι, μαζί με τον μαθητή τους όσιο Αλύπιο, έγιναν μάρτυρες αυτού του φοβερού θαύματος. Η εικόνα έλαμψε ξαφνικά εντονότερα από τον ήλιο, και έπεσαν πρηνείς στο έδαφος από το δέος. Όταν σήκωσαν λίγο το κεφάλι, είδαν λευκή περιστερά να βγαίνει από το στόμα της Θεομήτορος.

Πέταξε σε όλον τον ναό, στάθηκε στα χέρια και στις κεφαλές των αγίων εικόνων και κρύφτηκε πίσω από τη θαυματουργή εικόνα. Όταν προσπάθησαν να την πιάσουν, δεν βρήκαν τίποτε, και ξαφνικά εμφανίστηκε πάλι από το στόμα της Θεοτόκου. Στη συνέχεια ανέβηκε στην εικόνα του Σωτήρα και χάθηκε μέσα στα χείλη Του.

Φως υπέρλαμπρο γέμισε ξανά τον ναό, και όλοι δόξασαν την παρουσία του Παρακλήτου. Οι ζωγράφοι έζησαν θεοφιλώς ως μοναχοί και ετάφησαν στον νάρθηκα του σπηλαίου του οσίου Αντωνίου. Τα λείψανά τους μένουν άφθαρτα μέχρι σήμερα, μαζί με τα λείψανα των κτιστών της εκκλησίας.

Στο Κίεβο ζούσαν δύο επιφανείς άνδρες, ο Ιωάννης και ο Σέργιος, οι οποίοι είχαν συνδεθεί με αδελφική φιλία. Είδαν κάποτε φως υπέρλαμπρο να εκπέμπεται από τη θαυματουργή εικόνα και επιβεβαίωσαν μπροστά της την πνευματική αδελφοσύνη τους. Όταν αργότερα ο Ιωάννης ασθένησε θανάσιμα, ενεπιστεύθηκε στον Σέργιο τον πενταετή γιο του Ζαχαρία και χίλιες γρίβνες ασήμι με εκατό χρυσές.

Ο Σέργιος, παρασυρμένος από τον διάβολο, αρνήθηκε αργότερα στον νεαρό κάθε μερίδιο από την πατρική του κληρονομιά. Όταν ο Ζαχαρίας του ζήτησε να ορκιστεί μπροστά στη θαυματουργή εικόνα, ο Σέργιος δέχθηκε χωρίς δισταγμό. Αμέσως μόλις προσπάθησε να ασπαστεί την αγία εικόνα, δεν μπόρεσε καν να την πλησιάσει.

Φεύγοντας έντρομος άρχισε να ομολογεί τη μοχθηρή κλοπή και τους δαίμονες που τον είχαν κυριεύσει. Οι απεσταλμένοι βρήκαν στο σπίτι του δύο χιλιάδες γρίβνες ασήμι και διακόσιες χρυσές, σφραγισμένες ακέραιες. Όλοι τότε αναγνώρισαν πως ο Κύριος είχε διπλασιάσει την κληρονομιά για χάρη του ορφανού νέου.

Ο Ζαχαρίας έδωσε τα χρήματα στον ηγούμενο Ιωάννη και έγινε μοναχός στη μονή. Με αυτό το χρυσάφι ανεγέρθηκε ναός του τιμίου Προδρόμου πάνω από την εκκλησία της Παναγίας. Στο πρώτο έτος του ηγουμένου Ιωάννη και του ομώνυμου μητροπολίτη πραγματοποιήθηκε ο εγκαινιασμός της θαυμαστής εκκλησίας.

Η ετοιμασία του εγκαινισμού συνοδεύτηκε από εκπληκτικά σημεία, που έφαναν πανηγυρικά τη χάρη του Θεού. Έλειπε η μαρμάρινη πλάκα της αγίας τράπεζας και κανείς μάστορας δεν βρισκόταν να την κατασκευάσει εγκαίρως. Στις δεκατρείς Αυγούστου, ώρα του εσπερινού, βρέθηκε ξαφνικά μέσα στον ναό η πλάκα μαζί με τα στυλοβάτες της.

Έψαξαν παντού να βρουν τον μάστορα και τον τρόπο που εισήλθε η πλάκα, μα όλες οι προσπάθειες απέβησαν μάταιες. Ο ίδιος ο Κύριος είχε προμηθεύσει την τράπεζα του ναού της Μητέρας του, για να προσφέρεται καθημερινά υπέρ του κόσμου. Την επομένη συγκεντρώθηκαν χωρίς πρόσκληση τέσσερις θεοφιλείς επίσκοποι από μακρινές περιοχές.

Εκείνοι βεβαίωσαν τον μητροπολίτη πως νεαροί τους είχαν φέρει το μήνυμα να παρευρεθούν στα εγκαίνια. Στις δεκατέσσερις Αυγούστου, καθώς λιτάνευαν γύρω από τον ναό, ακούστηκε από μέσα αγγελική υμνωδία. Ψάλτες αόρατοι απάντησαν στο ερώτημα της εισόδου, αν και κανείς δεν βρισκόταν μέσα στην κλειστή εκκλησία.

Έτσι τελέστηκε ο εγκαινιασμός της Λαύρας των Σπηλαίων το έτος εξακόσια ενενήντα επτά από κτίσεως κόσμου, επί του ευσεβούς πρίγκιπα Βσέβολοντ. Η όλη ιστορία φανέρωσε το έργο της Αγίας Τριάδος, καθώς ο Πατήρ υπέδειξε τον τόπο με την ξηρασία, ο Υιός κατέβασε τη δρόσο και το Πνεύμα ανέπεμψε τη φωτιά. Στον στολισμό του ναού ο Πατήρ αποτύπωσε χωρίς ανθρώπινο χέρι την εικόνα της Παναγίας στο ιερό.

Ο Υιός γέμισε τότε όλον τον χώρο με υπερήλιο φως και το Άγιο Πνεύμα φανέρωσε το θαύμα της λευκής περιστεράς. Κατά τα εγκαίνια ο Πατήρ προμήθευσε την πέτρινη τράπεζα, ο Υιός συγκάλεσε θαυμαστά τους αρχιερείς και το Πνεύμα έδωσε την αγγελική απόκριση. Η ίδια η Δέσποινα είχε υποσχεθεί στους μαστόρους πως θα κατοικεί παντοτινά μέσα στον ναό της.

Τα λείψανα των αγίων μαρτύρων στέκουν ακλόνητο θεμέλιο, και τα σώματα των κτιστών και των αγιογράφων αναπαύονται άφθαρτα στα σπήλαια. Η εκκλησία αυτή είναι αληθινά αγία, ουρανόμορφη και θαυμαστή σε όλη τη χριστιανική οικουμένη. Με τις πρεσβείες των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου ας αξιωθούμε όλοι του ελέους του Κυρίου στη βασιλεία των ουρανών.