Σαράντα πέντε χριστιανοί παρουσιάστηκαν μόνοι τους μπροστά στον ηγεμόνα Λυσία και ζήτησαν να μαρτυρήσουν για τον Χριστό χωρίς κανέναν εξαναγκασμό. Όταν τους έκοψαν χέρια και πόδια, ένας από αυτούς, ο Σισίνιος, με την προσευχή του άνοιξε βράχο και ανέβλυσε πηγή θαυματουργού νερού. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Λικινίου, που συμβασίλευε με τον Μέγα Κωνσταντίνο στην ανατολή, ξέσπασε σκληρός διωγμός εναντίον των πιστών σε όλη την επικράτεια.

Το διάταγμα έφτασε και στη Νικόπολη της Αρμενίας, όπου οι ειδωλολάτρες ετοίμαζαν φρικτά βασανιστήρια για όσους αρνούνταν να θυσιάσουν στα είδωλα. Τότε σαράντα πέντε άνδρες, πολλοί από αυτούς επιφανείς για την καταγωγή και την παιδεία τους, αποφάσισαν να μην περιμένουν τη σύλληψη. Επικεφαλής στάθηκαν ο Λεόντιος, ο Μαυρίκιος, ο Δανιήλ, ο Αντώνιος και ο Αλέξανδρος, άνθρωποι ξεχωριστοί για την ενάρετη ζωή τους και την παρρησία τους.

Παρουσιάστηκαν όλοι μαζί στον ηγεμόνα της αρμενικής επαρχίας και ομολόγησαν με μία φωνή πως ήταν χριστιανοί. Ο Λυσίας απόρησε με τη σύμπνοια και τη γενναιότητα τόσων ανθρώπων που πορεύονταν θεληματικά προς το μαρτύριο. Τους ρώτησε από πού κατάγονταν και ποιος τους δίδαξε να μην προσκυνούν τους θεούς της αυτοκρατορίας.

Ο Αλέξανδρος αποκρίθηκε πως πατρίδα τους ήταν αυτή η γη, αλλά αληθινός πατέρας τους ήταν ο Χριστός των ουρανών. Ο Λεόντιος μίλησε με θαυμαστή παρρησία και αποκάλυψε στον ηγεμόνα την αλήθεια για τον Σταυρωμένο Χριστό. Ο Κύριος, είπε, πέθανε εκούσια για χάρη μας, αλλά αναστήθηκε και ανέβηκε στους ουρανούς ως αληθινός Υιός του Θεού.

Ο Λυσίας προσπάθησε να υπερασπιστεί τους δικούς του θεούς, τον Δία, τον Απόλλωνα και τον Ασκληπιό, παρουσιάζοντάς τους ως δίκαιους και αναμάρτητους. Ο μάρτυρας όμως ξεσκέπασε τα πάθη και τα ανομήματα της μυθολογίας με ψυχραιμία και πειστικότητα. Έδειξε πως οι θεοί τους ήταν άνθρωποι γεμάτοι κακίες, μοιχείες και φόνους, ανίκανοι να σώσουν τον εαυτό τους, πόσο μάλλον τους πιστούς.

Αντίθετα, ο Χριστός σταυρώθηκε με τη θέλησή του και έγινε Σωτήρας ολόκληρου του ανθρώπινου γένους. Οργισμένος ο ηγεμόνας πρόσταξε να χτυπήσουν με πέτρες τα στόματα των ομολογητών, νομίζοντας πως θα τους έκλεινε με τη βία. Οι Άγιοι δέχονταν τους λιθοβολισμούς με χαρά και αποκαλούσαν τον δικαστή τυφλό υπηρέτη του σατανά.

Έπειτα τους φόρτωσαν αλυσίδες και τους έριξαν στη φυλακή. Εκεί έψαλλαν τους ψαλμούς του Δαβίδ σαν να βρίσκονταν σε βασιλικό παλάτι. Μια ευσεβής γυναίκα, η Βλασιανή, τους επισκέφθηκε κρυφά και τους πρόσφερε δροσερό νερό για να αντέξουν τη φοβερή ζέστη.

Μέσα στη φυλακή ο Λεόντιος ενθάρρυνε τους αδελφούς με λόγια γεμάτα πίστη και τους υπενθύμιζε τα παθήματα του δικαίου Ιώβ και των προηγούμενων μαρτύρων. Τους μίλησε για τον Πρόδρομο Ιωάννη, τον πρωτομάρτυρα Στέφανο, τους Αποστόλους Πέτρο και Θωμά και για τις γενναίες γυναίκες όπως η Θέκλα και η Ευφημία. Όλη τη νύχτα οι Άγιοι προσεύχονταν, ενώ ο Λυσίας σχεδίαζε νέα βασανιστήρια, παρακινημένος μάλιστα από δαιμονικό όραμα.

Το πρωί τους κρέμασε γυμνούς και διέταξε να ξύσουν τα σώματά τους με σιδερένια νύχια ως το μεσημέρι. Όταν τους ξανάκλεισαν στη φυλακή, η Βλασιανή ήρθε ξανά και τους δρόσισε με νερό μέσα από το παράθυρο. Ο Λεόντιος, βλέποντας την εξάντληση των αδελφών του, παρακάλεσε τον Θεό να επιταχύνει το τέλος του μαρτυρίου.

Με τη βοήθεια ενός φιλικού γραμματέα, του Φιλίνου, ζήτησε να μεσολαβήσει ο σύμβουλος Ηρώδης ώστε ο ηγεμόνας να βγάλει την επόμενη ημέρα την οριστική απόφαση. Ο Ηρώδης, που είχε δει το αίμα των αθώων, αηδίασε από το θέαμα και πρότεινε την άμεση εκτέλεσή τους. Έτσι ο ηγεμόνας ορκίστηκε ότι την επόμενη μέρα θα τους θανάτωνε.

Όταν έμαθαν την απόφαση, οι Άγιοι χάρηκαν σαν να ετοιμάζονταν για γάμο. Τα μεσάνυχτα έψαλλαν τον μεγάλο εκατοστό δέκατο όγδοο ψαλμό ως νεκρώσιμη ακολουθία τους και παρακάλεσαν τον Κύριο να τους ενδυναμώσει ως το τέλος. Τότε φάνηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε άπλετο φως και τους ανήγγειλε ότι τα ονόματά τους είχαν ήδη γραφτεί στους ουρανούς.

Δύο φύλακες της φυλακής, ο Μηνέας και ο Βιριλάδος, καταγόμενοι από την Αίγυπτο, είδαν το θεϊκό φως και άκουσαν τη φωνή του αγγέλου. Συγκλονισμένοι, μπήκαν μέσα στη φυλακή και ζήτησαν από τους μάρτυρες να γίνουν κι αυτοί χριστιανοί και να μοιραστούν την ίδια τύχη. Οι Άγιοι τους δέχτηκαν ως αδελφούς και τους παρομοίασαν με τους εργάτες της ενδέκατης ώρας από την παραβολή του αμπελώνα.

Το επόμενο πρωί ο Λυσίας οδήγησε όλη τη συντροφιά έξω από την πόλη, κοντά στον ποταμό Λύκο. Έκπληκτος που και οι δύο φύλακες είχαν προσχωρήσει στους κρατουμένους, αποφάσισε να μην τους ανακρίνει καθόλου. Εξέδωσε αμέσως κοινή θανατική απόφαση να τους κόψουν χέρια και πόδια με τσεκούρι, να τους ρίξουν στη φωτιά και τα οστά τους να σκορπιστούν στον ποταμό.

Οι δήμιοι έβαλαν τους μάρτυρες κάτω και άρχισαν να ακρωτηριάζουν τα μέλη τους. Ο ήλιος έκαιγε δυνατά και οι Άγιοι υπέφεραν φρικτά από τη δίψα και τις πληγές τους. Άλλοι ξεψυχούσαν στη γη, άλλοι ανάσαιναν με δυσκολία και άλλοι υπέμεναν με θαυμαστή γενναιότητα.

Ο μάρτυρας Ιανίκητος, βλέποντας τα κομμένα μέλη του, χαμογέλασε και είπε πως το θεριστικό δρεπάνι θέρισε τα κορμιά τους σαν στάχυα. Ο Σισίνιος έγειρε σε έναν κοντινό βράχο και παρακάλεσε τον Κύριο να επαναλάβει το θαύμα του Μωυσή στην έρημο. Αμέσως ο βράχος σχίστηκε και ανέβλυσε άφθονο δροσερό νερό, που ξεδίψασε τους μάρτυρες και έμεινε για πάντα ως ιαματική πηγή.

Έπειτα οι δήμιοι έριξαν τα σώματα στη μεγάλη φωτιά, ζωντανούς και τεθνεώτες μαζί. Καθώς μετρούσαν, διαπίστωσαν ότι έλειπε ένας μάρτυρας. Τότε ο Σισίνιος τους φώναξε από το πλάι του βράχου να τον πάρουν και να τον ρίξουν κι εκείνον στη φωτιά.