Η Κατάθεση της Τιμίας Εσθήτος του Κυρίου στη Μόσχα

Μέσα σε ένα χρυσό κιβώτιο στολισμένο με πολύτιμους λίθους, ο σάχης της Περσίας έστειλε δώρο στον πατριάρχη Φιλάρετο την ίδια την εσθήτα του Χριστού. Όταν η τίμια εσθήτα τοποθετήθηκε πάνω σε ασθενείς της Μόσχας, οι άρρωστοι σηκώθηκαν αμέσως υγιείς, και έτσι πιστοποιήθηκε η αυθεντικότητα του θησαυρού. Τα γεγονότα συνέβησαν επί του ευσεβούς τσάρου Μιχαήλ Φεοδόροβιτς και του πατριάρχη Φιλαρέτου, ο οποίος ήταν κατά σάρκα και κατά πνεύμα πατέρας του βασιλιά.

Στην Περσία εκείνον τον καιρό βασίλευε ο σάχης Αββάς, που έτρεφε φιλία προς τον τσάρο και αντάλλασσε μαζί του πρεσβείες και δώρα. Τον Μάρτιο του χιλίων εξακοσίων είκοσι πέντε έφτασε στη Μόσχα ένας ξακουστός απεσταλμένος του σάχη, ο Ουρουσαμπέκης, με πλούσια δώρα. Έφερε μαζί του και μια ιδιαίτερη επιστολή προς τον πατριάρχη Φιλάρετο και το πολύτιμο ιερό κειμήλιο.

Στην επιστολή του ο Πέρσης ηγεμόνας εξηγούσε πως, κατά την κατάκτηση της χώρας των Ιβήρων, στο σκευοφυλάκιο του μητροπολίτη βρέθηκε η εσθήτα του Χριστού, σφραγισμένη μέσα σε έναν σταυρό. Ο σάχης την παρέλαβε και τη στέλνει τώρα ως δώρο στον πατριάρχη της Μόσχας με δηλώσεις βαθύτατου σεβασμού. Στην ίδια επιστολή ο σάχης δοξολογούσε με συγκλονιστικά λόγια το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού ως Θεού αληθινού.

Διακήρυσσε μάλιστα πως όποιος δεν τιμά τον Χριστό ως Θεό αξίζει να παραδοθεί στη φωτιά χωρίς κανένα έλεος. Ο πατριάρχης Φιλάρετος δέχτηκε με ανείπωτη χαρά αυτό το δώρο, που υπερτερούσε όλων των επίγειων θησαυρών, και κάλεσε κοντά του έμπειρους Έλληνες γέροντες. Άλλοι από αυτούς είχαν έρθει στη Μόσχα από τα Ιεροσόλυμα και άλλοι από τις ελληνικές περιοχές.

Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Νεκτάριος, ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Βολογκντά και Μεγάλης Περμίας, και ο Ιωαννίκιος, που είχε φτάσει με τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεοφάνη. Ο πατριάρχης τους ρώτησε αν γνωρίζουν κάτι για την εσθήτα του Κυρίου και τι λέγεται γι αυτήν στις ελληνικές χώρες. Ο καθένας μαρτύρησε όσα είχε ακούσει και είχε δει με τα μάτια του.

Ο Νεκτάριος διηγήθηκε ότι, ως αρχιδιάκονος του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, στάλθηκε κάποτε για εκκλησιαστικές υποθέσεις στη χώρα των Ιβήρων. Σε ναό που ονομαζόταν Ιλέτα είδε πολλά αναμμένα κεριά μπροστά στον πρώτο στύλο του δεξιού κλίτους και ρώτησε τους ιερείς τι σήμαινε αυτό το θέαμα. Οι ιερείς απάντησαν ότι σε εκείνο το σημείο φυλασσόταν η εσθήτα του Χριστού.

Είχε φτάσει εκεί από έναν στρατιώτη της χώρας τους, ο οποίος βρέθηκε στα Ιεροσόλυμα την ώρα της σταυρώσεως του Κυρίου. Αυτός ο στρατιώτης πήρε με κλήρο την εσθήτα και την έφερε δώρο στην αδελφή του, που ήταν ακόμα κορίτσι μικρό. Εκείνη άκουσε από τα χείλη του αδελφού της όλα όσα συνέβησαν στον Ιησού και αγάπησε βαθιά το ιερό κειμήλιο.

Όταν πέθανε νέα, ζήτησε να ταφεί όχι με τα συνηθισμένα νεκρικά ρούχα αλλά τυλιγμένη μέσα στην εσθήτα του Κυρίου, και ο πόθος της εκπληρώθηκε. Μετά από καιρό φύτρωσε πάνω στον τάφο της ένα μεγάλο και πανέμορφο δέντρο, που γέμισε με θαύματα τον τόπο. Στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου, όταν η Ιβηρία φωτίστηκε με το άγιο βάπτισμα, άρχισε να αναβλύζει από εκείνο το δέντρο ευωδιαστό και ιαματικό μύρο.

Όσοι αλείφονταν με αυτό απαλλάσσονταν από κάθε αρρώστια και κάθε πάθος που τους βασάνιζε. Οι ευσεβείς ηγεμόνες των Ιβήρων έχτισαν πάνω στο δέντρο ωραιότατο ναό και όρισαν επίσκοπο να φυλάσσει τον ιερό τόπο. Όταν αργότερα οι Πέρσες κατέλαβαν για πρώτη φορά την Ιβηρία, ερήμωσαν και τον ναό όπου βρισκόταν το μυροβλύζον δέντρο.

Η χώρα κάποτε ελευθερώθηκε από τον περσικό ζυγό, όμως το δέντρο δεν υπήρχε πια στη θέση του και το μύρο σταμάτησε να αναβλύζει από το ευλογημένο σημείο. Μόνο ένας στύλος έδειχνε τον τόπο όπου άλλοτε γίνονταν εκείνα τα μεγάλα θαύματα της φιλανθρωπίας του Θεού. Για την εσθήτα όμως όλοι συμφωνούσαν πως είχε παραμείνει στην Ιβηρία και φυλασσόταν εκεί με ευλάβεια από τους πιστούς της χώρας.

Πολλοί υποστήριζαν ότι, με θεϊκή πρόνοια, οι πιστοί την είχαν απομακρύνει από τον τάφο πριν τη φθάσει η περσική καταστροφή. Το πώς βρέθηκε αργότερα στο σκευοφυλάκιο της μητρόπολης, αυτό κανείς δεν μπορούσε να το εξηγήσει με βεβαιότητα. Ο πατριάρχης Φιλάρετος άκουσε με προσοχή όλες τις μαρτυρίες και συμβουλεύτηκε τους αρχιερείς της Ρωσίας, καθώς διανυόταν η περίοδος της αγίας Τεσσαρακοστής.

Με κοινή απόφαση όρισαν αυστηρή νηστεία και επίμονη προσευχή για να φανερωθεί η αλήθεια. Μετά την αγρυπνία της Κυριακής της Σταυροπροσκυνήσεως ο πατριάρχης πρόσταξε να τοποθετείται η αγία εσθήτα πάνω στους ασθενείς, σύμφωνα με το παράδειγμα της αγίας Ελένης. Όπως άλλοτε η ευσεβής βασίλισσα Ελένη ακούμπησε τον σταυρό του Χριστού επάνω σε νεκρό για να βεβαιωθεί η αυθεντικότητά του, έτσι και τώρα δοκιμάστηκε η εσθήτα μπροστά σε όλους.

Όσοι άρρωστοι δέχονταν επάνω τους το ιερό ένδυμα ανάρρωναν αμέσως, και η αλήθεια του δώρου φανερώθηκε με αδιαμφισβήτητο τρόπο. Ο τσάρος και ο πατριάρχης γέμισαν χαρά μεγάλη για τη χάρη που χαρίστηκε πλούσια στη ρωσική γη. Έδωσαν εντολή να ετοιμαστεί στον μεγάλο καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ξεχωριστή και πανέμορφα στολισμένη θέση.

Επέλεξαν τη δυτική πλευρά, στη δεξιά γωνία, εκεί όπου βρισκόταν η εικόνα του ζωοδόχου τάφου του Χριστού. Σε αυτό ακριβώς το σημείο κατατέθηκε η τιμία εσθήτα του Κυρίου και παραμένει ορατή έως τις μέρες μας. Όλοι την προσκυνούν με βαθιά ευλάβεια, και από εκείνη συνεχίζουν να αναβλύζουν θεραπείες για όσους προστρέχουν με πίστη.

Καθιερώθηκε λοιπόν να εορτάζεται η κατάθεση της τιμίας εσθήτος στις δέκα Ιουλίου προς δόξαν του Χριστού. Σύμφωνα με την παράδοση των Ιβήρων, ο χιτών του Κυρίου μεταφέρθηκε από τα Ιεροσόλυμα στη Μτσχέτα από τον ραββίνο Ελιόζ και φυλάσσεται κάτω από τον πατριαρχικό ναό του Σβετιτσχοβέλι. Από τους τέσσερις λαχνούς της εσθήτος, οι Ίβηρες παρέλαβαν το κάτω μέρος του ιερού ενδύματος και το διαφύλαξαν με τιμή.

Άλλα τμήματα φυλάσσονται στην Τριρ της Γερμανίας και στο Αργκαντέιγ κοντά στο Παρίσι, όπου τιμώνται από τους πιστούς της δυτικής Ευρώπης. Σε αντίθεση με τον χιτώνα που κρυβόταν θαμμένος, η εσθήτα φυλασσόταν στο θησαυροφυλάκιο του ναού του Σβετιτσχοβέλι έως τον δέκατο έβδομο αιώνα. Όταν ο σάχης Αββάς ο Πρώτος ερήμωσε τη Γεωργία, πήρε ανάμεσα στους άλλους θησαυρούς και αυτή την ιερή παρακαταθήκη.

Θέλοντας να καλλιεργήσει φιλικές σχέσεις με τον τσάρο Μιχαήλ Φεοδόροβιτς, την έστειλε δώρο στον πατριάρχη Φιλάρετο και στον τσάρο. Η γνησιότητα του κειμηλίου βεβαιώθηκε από τον Νεκτάριο της Βολογκντά, από τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεοφάνη και από τον Έλληνα Ιωαννίκιο. Πάνω από όλα όμως πιστοποιήθηκε από τα θαυμαστά σημεία που ενεργούσε ο ίδιος ο Κύριος μέσω του ιερού αυτού κειμηλίου.

Αργότερα δύο τμήματα μεταφέρθηκαν στην Πετρούπολη, στον ναό του Χειμερινού Ανακτόρου και στον καθεδρικό των αγίων Πέτρου και Παύλου. Μέρος φυλάχθηκε στον ναό της Κοιμήσεως στη Μόσχα και μικρότερα τεμάχια στην Αγία Σοφία του Κιέβου και στη μονή Ιπάτιεφ. Κάθε χρόνο στις δέκα Ιουλίου η τιμία εσθήτα μεταφέρεται με λαμπρότητα από το παρεκκλήσι των αγίων αποστόλων Πέτρου και Παύλου που βρίσκεται μέσα στον καθεδρικό της Κοιμήσεως.

Τοποθετείται πάνω σε προσκυνητάρι, ώστε οι πιστοί να την ασπάζονται καθ όλη τη διάρκεια των ιερών ακολουθιών. Μετά τη θεία Λειτουργία η ιερή παρακαταθήκη επιστρέφει με ευλάβεια στον αρχικό της τόπο. Την ημέρα αυτή είναι επίσης πρέπουσα ακολουθία προς τον ζωοποιό σταυρό του Κυρίου, για έναν ιδιαίτερο λόγο που σχετίζεται με τη μεγάλη εκείνη ημέρα.

Η κατάθεση της εσθήτος στον ναό της Κοιμήσεως τελέστηκε την εικοστή ενάτη Μαρτίου του χιλίων εξακοσίων είκοσι πέντε. Η ημέρα εκείνη συνέπεσε με την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, δένοντας τα δύο γεγονότα μεταξύ τους. Έτσι η μνήμη του πάθους ενώνεται με τη μνήμη του ιερού ενδύματος, που άγγιξε το άχραντο σώμα του Σωτήρα.

Οι πιστοί προστρέχουν στη θεία και πανίερη εσθήτα του Θεού μας, ο οποίος ευδόκησε να φορέσει αυτό το ένδυμα κατά τη σάρκωσή του. Πάνω στον σταυρό έχυσε το άγιο αίμα του και μας λύτρωσε από τη δουλεία του εχθρού της σωτηρίας μας. Δοξάζοντάς τον τον υμνούμε ως φιλάνθρωπο Δεσπότη και ζητούμε προστασία και θεραπεία ψυχών και σωμάτων.