Ένα μικρό αγόρι στη νότια Σερβία είδε με τα ίδια του τα μάτια τη μητέρα του να θεραπεύεται από βαριά αρρώστια μπροστά στον Άγιο Πρόχορο τον Θαυματουργό. Λίγα χρόνια αργότερα, το ίδιο παιδί θα γινόταν ο μεγαλύτερος θεολόγος της σύγχρονης Σερβικής Εκκλησίας και ασυμβίβαστος ομολογητής της πίστεως. Ο Όσιος Ιουστίνος γεννήθηκε στις είκοσι πέντε Μαρτίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα τέσσερα, ανήμερα του Ευαγγελισμού, στην πόλη Βράνιε.

Οι γονείς του, Σπυρίδων και Αναστασία, του έδωσαν στο βάπτισμα το όνομα Ευάγγελος, σε μια οικογένεια με μακρά ιερατική παράδοση. Το ίδιο το επώνυμο Πόποβιτς φανέρωνε ότι τουλάχιστον επτά ιερωμένοι είχαν προσφερθεί από το γένος του στην Εκκλησία. Μαζί με τους γονείς του ανέβαινε συχνά στη γειτονική Μονή Πτσίνσκι, όπου ένιωσε ζωντανή τη χάρη του Αγίου Προχόρου.

Από τα δεκατέσσερά του χρόνια διάβαζε καθημερινά το Ευαγγέλιο και ζούσε με ασκητική αυστηρότητα. Παράλληλα μελετούσε με δίψα τα Συναξάρια και τα έργα των Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας. Έλεγε χαρακτηριστικά ότι η Ορθοδοξία δεν είναι βιβλιοθήκη προς μελέτη, αλλά βίωμα ζωής και χάριτος.

Πίστευε ότι η μέθοδος και η παιδαγωγική της βρίσκεται μέσα στους Βίους των Αγίων της. Στα χίλια εννιακόσια πέντε γράφτηκε στην Εκκλησιαστική Σχολή του Αγίου Σάββα στο Βελιγράδι και είχε δάσκαλο τον φωτισμένο Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς. Τελείωσε τη Σχολή το χίλια εννιακόσια δεκατέσσερα, όμως τον πρόλαβε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και στρατεύτηκε ως νοσοκόμος του σερβικού στρατού.

Ακολούθησε τον δρόμο της εξορίας μέσα από τα βουνά της Αλβανίας προς την Κέρκυρα, μοιραζόμενος την πικρή τύχη του λαού του. Καθώς βάδιζε μέσα στις κακουχίες, ένιωσε έτοιμος να αφιερώσει όλη του τη ζωή στον Χριστό χωρίς επιστροφή. Με την ευλογία του Μητροπολίτου Βελιγραδίου Δημητρίου έλαβε στη Σκόδρα το μοναχικό σχήμα την πρώτη Ιανουαρίου του χίλια εννιακόσια δεκαέξι.

Πήρε το όνομα του αγίου μάρτυρος και φιλοσόφου Ιουστίνου, που θα τον σημάδευε σε όλη τη ζωή του. Από την Κέρκυρα στάλθηκε με ομάδα θεολόγων στην Αγία Πετρούπολη για ανώτερες σπουδές. Οι πολιτικές ανατροπές στη Ρωσία τον ανάγκασαν σύντομα να φύγει και να μεταβεί στην Οξφόρδη.

Εκεί ετοίμασε επί δύο χρόνια τη διδακτορική του εργασία για τη θρησκεία και τη φιλοσοφία του Ντοστογιέβσκι. Η αυστηρή κριτική του εναντίον του δυτικού Χριστιανισμού του κόστισε τελικά την απόρριψη της διατριβής του εκεί. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, το χίλια εννιακόσια δεκαεννέα γύρισε στην πατρίδα του και έγινε καθηγητής θεολογίας στο Σρέμσκι Κάρλοβτσι.

Σύντομα ήρθε στην Αθήνα και πήρε εκεί το διδακτορικό του δίπλωμα στην Πατρολογία το χίλια εννιακόσια είκοσι έξι. Η διατριβή του είχε θέμα το πρόβλημα του προσώπου και της γνώσεως στον Άγιο Μακάριο τον Αιγύπτιο. Γνώριζε άριστα την παλαιοσλαβική, την αρχαία και νέα ελληνική, τη λατινική, τη ρωσική, την αγγλική, τη γερμανική και τη γαλλική.

Δίδαξε στις Εκκλησιαστικές Σχολές του Καρλοβικίου, της Πριζρένης και του Μοναστηρίου, με βαθιά αγάπη για τους μαθητές του. Τα χρόνια χίλια εννιακόσια τριάντα και χίλια εννιακόσια τριάντα ένα η Σερβική Εκκλησία τον έστειλε μαζί με τον Μητροπολίτη Ιωσήφ σε ιεραποστολή στην Τσεχοσλοβακία. Εκεί στήριξαν τους ορθοδόξους Σλοβάκους των Καρπαθίων, που γύριζαν από την Ουνία στην Ορθοδοξία.

Ενώ βρισκόταν ακόμη εκεί, εξελέγη το χίλια εννιακόσια τριάντα ένα επίσκοπος της νεοσυσταθείσης Επισκοπής Καρπαθίας. Από βαθιά ταπείνωση όμως αρνήθηκε τη θέση και προτίμησε τη σιωπηλή διακονία της θεολογίας. Σε όλη του τη ζωή απέφευγε τα αξιώματα και επεδίωκε μόνον τον αγώνα της πίστεως.

Στη γερμανική κατοχή ο πατήρ Ιουστίνος έζησε σε διάφορες μονές και αργότερα στο Βελιγράδι, μοιραζόμενος την οδύνη του σερβικού λαού. Όταν εγκαθιδρύθηκε η κομμουνιστική εξουσία στη Γιουγκοσλαβία το χίλια εννιακόσια σαράντα πέντε, διώχθηκε από το Πανεπιστήμιο μαζί με άλλους διακόσιους καθηγητές. Το χίλια εννιακόσια σαράντα έξι συνελήφθη στη μονή Σούκοβο του Πίροτ και ρίχτηκε στη φυλακή ως δήθεν εχθρός του λαού.

Παρά λίγο να εκτελεστεί, σώθηκε την τελευταία στιγμή με την επέμβαση του Πατριάρχη Γαβριήλ, που γύριζε από το στρατόπεδο του Άουσβιτς. Στερημένος ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα, χωρίς σύνταξη, έζησε έγκλειστος στη μικρή γυναικεία μονή των Αρχαγγέλων στο Τσέλιε του Βάλιεβο. Οι αρχές τον παρακολουθούσαν ασφυκτικά και τον καλούσαν συχνά για ανακρίσεις στην πολιτική διοίκηση της περιοχής.

Σε κρίσιμες συνεδριάσεις της Ιεράς Συνόδου του απαγόρευαν να βγει για μήνες από τη μονή του. Φοβούνταν την επιρροή του στους επισκόπους και την ακτινοβολία της φωτισμένης σκέψης του. Εκείνος όμως προσευχόταν αδιάλειπτα και δεχόταν όσους είχαν το θάρρος να φτάσουν ως το κελί του.

Συνέχιζε το ιεραποστολικό έργο και έγραφε ακούραστα, μελετώντας πάντοτε τους αγαπημένους του Πατέρες και τα Συναξάρια. Λειτουργούσε καθημερινά και ακολουθούσε με ακρίβεια το μακραίωνο μοναστικό τυπικό σε όλες τις ακολουθίες του νυχθημέρου. Νήστευε πλήρως όλες τις Παρασκευές, την πρώτη εβδομάδα των Νηστειών και ολόκληρη την εβδομάδα των Παθών.

Στη Θεία Λειτουργία μνημόνευε εκατοντάδες ονόματα που του εμπιστεύονταν προφορικά ή μέσω επιστολών οι πιστοί. Παρά τον αυστηρό περιορισμό από τις αρχές, η φήμη της αγιότητάς του ξεπέρασε γρήγορα τα σύνορα της Σερβίας. Τον επισκέπτονταν Σέρβοι από κάθε γωνιά της χώρας αλλά και πολλοί Έλληνες προσκυνητές και θεολόγοι.

Εκοιμήθη εν Κυρίω στις είκοσι πέντε Μαρτίου του χίλια εννιακόσια εβδομήντα εννέα, ανήμερα του Ευαγγελισμού και ημέρα της γεννήσεώς του. Στα συγγράμματά του διακρίνονται δύο βαθιά χαρακτηριστικά, που σφραγίζουν κάθε σελίδα του έργου του. Το πρώτο είναι η φλογερή αγάπη του για το πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού, γύρω από τον οποίο στρέφονται τα πάντα.

Το δεύτερο είναι η αταλάντευτη πιστότητα στη γραμμή των θεοφόρων Πατέρων της Ορθοδόξου Ανατολής. Υπήρξε άνθρωπος υπερπλήρης αγάπης και ταυτόχρονα ανυποχώρητος ζηλωτής της εκκλησιαστικής τάξεως και της ορθής πίστεως. Την περίοδο χίλια εννιακόσια τριάντα δύο έως τριάντα πέντε συνέγραψε το δίτομο έργο Ορθόδοξος φιλοσοφία της Αληθείας, την περίφημη Δογματική του.

Το έργο αυτό του χάρισε την έδρα της Δογματικής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου. Τον τρίτο τόμο τον εξέδωσε λίγο πριν από την κοίμησή του, το χίλια εννιακόσια εβδομήντα οκτώ. Πολλοί σύγχρονοι ερευνητές τη θεωρούν την πληρέστερη ορθόδοξη Δογματική των τελευταίων αιώνων.

Άλλα μνημειώδη έργα του είναι οι Βίοι των Αγίων σε δώδεκα τόμους και η Ερμηνεία της Καινής Διαθήκης σε επτά τόμους. Η μονή του Τσέλιε άρχισε ήδη την έκδοση των απάντων του, που υπολογίζονται σε σαράντα τόμους περίπου. Η ίδια η μονή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ βρίσκεται έξι χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης του Βάλιεβο.

Είναι χτισμένη σε μια μικρή και κατάφυτη κοιλάδα κοντά στο χωριό Λέλιτς, γενέτειρα του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς. Το καθολικό τιμά τη Σύναξη των Αρχαγγέλων και ο τρούλος του είναι εννεάπλευρος, προς τιμήν των εννέα αγγελικών ταγμάτων. Ο μεγαλύτερος θησαυρός της είναι ο απέριττος τάφος του οσίου αββά Ιουστίνου, που ασκήτευσε εκεί επί είκοσι οκτώ συνεχόμενα έτη.