Όσιος Δαμιανός, ο βασιλιάς και υμνογράφος της Γεωργίας

Ένας στεμμένος βασιλιάς της Γεωργίας άφησε τον θρόνο και πήρε το ράσο, χαρίζοντας στην Εκκλησία τον γνωστό ύμνο «Συ ει η Άμπελος». Ο ίδιος άνθρωπος είχε κυριεύσει νωρίτερα το κάστρο Καλαντζόρι, εκπλήσσοντας τους πάντες με τη γενναιότητα και τη στρατιωτική του δεινότητα στη μάχη. Πρόκειται για τον Όσιο Δαμιανό, κατά κόσμον Δημήτριο τον Πρώτο, γιο του αγίου βασιλιά Δαβίδ του Επανορθωτού της Γεωργίας.

Ο πατέρας του τον ανακήρυξε συμβασιλέα και τον έστεψε με τα ίδια του τα χέρια μπροστά στους άρχοντες της χώρας. Διακήρυξε δημόσια ότι ο Δημήτριος, χάρη στη σοφία, τη σωφροσύνη, την ανδρεία και την ωραιότητά του, θα κυβερνούσε καλύτερα από εκείνον. Ο νεαρός πρίγκιπας απέκτησε μεγάλη δόξα όσο ζούσε ακόμη ο πατέρας του στον θρόνο της Γεωργίας.

Το έτος χίλια εκατόν δεκαεπτά ο Δαβίδ τον έστειλε να πολεμήσει στην περιοχή του Σιρβάν, εναντίον σκληρών αντιπάλων της χώρας. Εκεί ο νεαρός στρατηγός κατέπληξε τον λαό με την ευστροφία και τη γενναιότητά του στις μάχες. Κυρίεψε το οχυρό κάστρο Καλαντζόρι και γύρισε στην πατρίδα με πολλούς αιχμαλώτους και πλούσια λάφυρα από τη νικηφόρα εκστρατεία.

Ως βασιλιάς πλέον, ο Δημήτριος ο Πρώτος αγωνίστηκε ακούραστα να προστατεύσει την κληρονομιά που είχε λάβει από τον πατέρα του. Φύλαξε με προσοχή τα σύνορα της Γεωργίας και πολέμησε για να τα διευρύνει προς όλες τις κατευθύνσεις. Πολλές περιοχές κατοικήθηκαν ξανά κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ανάμεσά τους το Χερέτι, το Σομχίτι, το Τασίρι, το Τζαβαχέτι, το Αρτάανι και τα παραμεθόρια του Τάο.

Οι τόποι αυτοί είχαν ερημωθεί σε μεγάλο βαθμό, όταν ο πατέρας του ένωσε την Τιφλίδα με την περιοχή Χερέτ-Καχέτι. Ο ευσεβής βασιλιάς δεν κλονίστηκε ποτέ από τις σκοτεινές δολοπλοκίες που υφάνθηκαν εναντίον της εξουσίας του. Πρώτα ξεσηκώθηκαν οι ευγενείς της αυλής και ζήτησαν να αντικατασταθεί από τον ετεροθαλή αδελφό του Βαχτάνγκ.

Επικεφαλής αυτής της συνωμοσίας ήταν ο Ιωάννης του Αμπουλέτι, που παρέσυρε πολλούς άρχοντες στο σχέδιό του. Έπειτα ξεσηκώθηκε εναντίον του και ο ίδιος ο πρωτότοκος γιος του, ο Δαβίδ, με μεγάλη πικρία της ψυχής του. Βαθιά τραυματισμένος από τη συμπεριφορά του παιδιού του, ο βασιλιάς δεν άντεξε άλλο τη ματαιότητα του κόσμου και των ανακτόρων του.

Έτσι ο Δημήτριος εκάρη μοναχός στην έρημο του Νταβίτ-Γκαρέτζι και έλαβε το νέο όνομα Δαμιανός, εγκαταλείποντας οριστικά τα ανάκτορα. Παραιτήθηκε από τον θρόνο υπέρ του γιου του Δαβίδ, ο οποίος όμως βασίλεψε μόλις έξι μήνες πριν φύγει από τη ζωή. Μέσα στη μονή του Νταβίτ-Γκαρέτζι ο νέος μοναχός ασκήθηκε σκληρά και αφιερώθηκε με ζήλο στην ποιητική υμνογραφία της Εκκλησίας.

Συνέθεσε πολλούς και σπουδαίους ύμνους που πλούτισαν τη γεωργιανή λειτουργική παράδοση της εποχής εκείνης. Ξεχωρίζει ανάμεσά τους ο γνωστός ύμνος προς τη Θεοτόκο με τον τίτλο «Συ ει η Άμπελος η αληθινή». Μετά τον πρόωρο θάνατο του γιου του, αναγκάστηκε να αφήσει για λίγο την ησυχία του ερημητηρίου και του κελιού του.

Επέστρεψε στον θρόνο, για να προστατεύσει τα συμφέροντα του γεωργιανού βασιλείου σε εκείνες τις κρίσιμες ώρες. Παρενέβη στις υποθέσεις της διοίκησης και όρισε συμβασιλέα έναν άλλον γιο του, τον Γεώργιο. Ολοκλήρωσε επίσης την ανέγερση της φημισμένης μονής Γκελάτι, έργο που είχε αρχίσει ο πατέρας του, ο άγιος βασιλιάς Δαβίδ ο Επανορθωτής της Γεωργίας.

Ο Όσιος Δαμιανός κοιμήθηκε ειρηνικά το έτος χίλια εκατόν πενήντα επτά, ύστερα από μια ζωή γεμάτη αγώνες και πνευματικούς καρπούς. Ενταφιάστηκε στη μονή Γκελάτι, που ο ίδιος είχε αποπερατώσει με ευλάβεια και βασιλική γενναιοδωρία. Η μνήμη του τιμήθηκε από νωρίς από τους πιστούς της Γεωργίας, που είδαν σε αυτόν τον βασιλιά έναν αληθινό άνθρωπο του Θεού.

Στις τοιχογραφίες της μονής Νταβίτ-Γκαρέτζι σωζόταν παλαιότερα μια εικόνα του οσίου από τον δωδέκατο αιώνα. Τον δέκατο ένατο αιώνα ο Ρώσος περιηγητής Ανδρέας Μουραβίεφ ανέφερε ότι είδε την τοιχογραφία ακέραιη και την περιέγραψε με θαυμασμό. Σήμερα όμως μόνο μια στενή ζώνη στο επάνω μέρος της παράστασης απομένει στους τοίχους του μοναστηριού.

Μια άλλη τοιχογραφία του ευσεβούς βασιλιά και μοναχού Δημητρίου σώζεται στον ναό του Ματσχβαρίσι. Το χωριό αυτό ονομάζεται σήμερα Λατάλι και βρίσκεται στην ορεινή περιοχή της Σβανετίας. Έτσι, ο Όσιος Δαμιανός παραμένει στη μνήμη της Εκκλησίας ως βασιλιάς, μοναχός και υμνογράφος της Παναγίας.

Ο βίος του δείχνει πώς ένας ηγεμόνας μπόρεσε να συνδυάσει την ευθύνη της εξουσίας με τη βαθιά αγάπη προς τον Χριστό και την Εκκλησία Του.