Η Κυριακή του Τυφλού

Ένας άνθρωπος γεννημένος χωρίς μάτια λαμβάνει το φως του από πηλό που έπλασε ο ίδιος ο Χριστός με το σάλιο του. Ο Κύριος δεν τον συνάντησε τυχαία, αλλά βγαίνοντας από τον Ναό προχώρησε σκόπιμα προς εκείνον, για να φανερώσει τη δόξα του Θεού. Στο τέλος του ογδόου κεφαλαίου του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, ο Σωτήρας συζητούσε με τους Φαρισαίους μέσα στον Ναό, κατά τη γιορτή της Σκηνοπηγίας.

Τους είπε πως ο πατέρας τους ο Αβραάμ αγαλλίασε όταν είδε τη δική του ημέρα μέσα στους αιώνες. Οι Ιουδαίοι αντέτειναν πως δεν είχε καν πενήντα χρόνια, ώστε να ισχυρίζεται ότι είδε τον Αβραάμ. Τότε ο Κύριος αποκρίθηκε με τα λόγια «πριν Αβραάμ γενέσθαι, εγώ ειμί», το όνομα δηλαδή που είχε αποκαλύψει στον Μωυσή μέσα στη φλεγόμενη βάτο.

Όταν εκείνοι σήκωσαν πέτρες για να τον λιθοβολήσουν, ο Ιησούς κρύφτηκε και βγήκε έξω από τον Ναό. Στην πορεία του προς τα έξω, σύμφωνα με την ομιλία του ιερού Χρυσοστόμου, βάδισε με συγκεκριμένο σκοπό προς το έργο της θεραπείας. Ο ίδιος είδε πρώτος τον τυφλό άνθρωπο, και όχι ο τυφλός εκείνον που τον πλησίαζε.

Οι μαθητές, μόλις είδαν τον άνθρωπο, ρώτησαν τον Διδάσκαλο αν αμάρτησε εκείνος ή οι γονείς του και γεννήθηκε έτσι ανάπηρος. Ο Ιησούς αποκρίθηκε ότι ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού πάνω του. Στην εποχή εκείνη, οι άνθρωποι πίστευαν συχνά πως κάθε σοβαρή αρρώστια ήταν τιμωρία για κάποιο κρυφό αμάρτημα του πάσχοντος ή των προγόνων του.

Στο βιβλίο της Εξόδου ο Θεός μιλούσε πως θα επισκεφθεί τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα έως τρίτη και τέταρτη γενεά. Όμως αυτός ο λόγος αφορούσε ειδικά το αμάρτημα της ειδωλολατρίας, όταν τα παιδιά μιμούνταν τη συμπεριφορά των γονιών τους. Ο τυφλός δεν γεννήθηκε ανάπηρος μόνο και μόνο για να γίνει το θαύμα μπροστά στους ανθρώπους.

Όταν όμως ο Κύριος τον είδε σε τέτοια κατάσταση, αποφάσισε να τον χρησιμοποιήσει ώστε να φανερωθεί η δόξα του Θεού. Εκείνος που είναι το φως του κόσμου τον θεράπευσε και τον φώτισε ολόκληρο, μέσα και έξω. Η ανάβλεψη των τυφλών ήταν ένα από τα σημεία που αναγνώριζαν τον Μεσσία, σύμφωνα με τα λόγια του Ευαγγελίου.

Ο Κύριος έφτυσε στο χώμα, έφτιαξε πηλό και τον τοποθέτησε στις άδειες κόγχες των ματιών του ανθρώπου. Έπειτα τον έστειλε να πλυθεί στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, για να ολοκληρωθεί το έργο της ίασης μέσα από τη δική του υπακοή. Οι περισσότερες αποδόσεις των Ευαγγελίων μεταφράζουν τη λέξη «επέθηκεν» ως «έχρισε», η σημασία της όμως εκτείνεται και στο άπλωμα ή στο άλειμμα της λάσπης.

Το όνομα Σιλωάμ σημαίνει «απεσταλμένος», και στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ο Χριστός αναφέρει περίπου σαράντα φορές πως ο ίδιος είχε αποσταλεί από τον Πατέρα. Αυτός ο τρόπος της θεραπείας θυμίζει τη δημιουργία του ανθρώπου, όταν ο Θεός τον έπλασε από το χώμα της γης κατά τις αρχές των αιώνων. Στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο από τον χώμα, και τώρα ο ίδιος Θεός πλάθει μάτια από πηλό.

Τοποθετεί τα νέα μάτια στις άδειες κόγχες του τυφλού, για να συμπληρώσει αυτό που έλειπε από την πρώτη του δημιουργία. Ο άγιος Θεοφύλακτος σημειώνει στο Υπόμνημά του πως ο Κύριος ολοκληρώνει εδώ το έργο της δημιουργίας και αποδεικνύει στους ανθρώπους πως είναι ο ίδιος Δημιουργός. Ο Ιησούς δοκίμασε την πίστη του τυφλού, όταν τον έστειλε να βαδίσει μόνος έως την κολυμβήθρα του Σιλωάμ.

Σεβάστηκε την ελευθερία του ανθρώπου, αλλά ζήτησε τη θεληματική και ελεύθερη συμμετοχή του στο μυστήριο της θεραπείας. Ο τυφλός με πίστη υπάκουσε στην εντολή του Θεού, πήγε στην κολυμβήθρα, νίφτηκε και επέστρεψε πια βλέποντας. Η ζωή του όμως δεν έγινε πιο εύκολη μετά από αυτή τη μεγάλη ευεργεσία του Κυρίου.

Έγινε στόχος της κακίας και του μίσους των γραμματέων και των Φαρισαίων, εκείνων που θεωρούσαν τον εαυτό τους πιστό φύλακα του Νόμου. Οι ίδιοι ήταν τυφλοί στην ψυχή, και υποψιάζονταν τον άλλοτε τυφλό άνθρωπο πως απλώς υποκρινόταν την προηγούμενη αναπηρία του. Σύμφωνα με τον στιχηρό του Εσπερινού, εκούσια τυφλώθηκαν μέσα στο σκοτεινό γράμμα του Νόμου, όπου λάμπει ο Χριστός σαν ολοφώτεινος ήλιος.

Τον ρώτησαν επίμονα, μα βλέποντας το θαύμα μπροστά τους, αντί να πιστέψουν στον Σωτήρα, έκλεισαν συνειδητά τα μάτια της ψυχής τους. Έπειτα κάλεσαν και τους γονείς του ανθρώπου, για να εξετάσουν την αλήθεια του γεγονότος. Εκείνοι φοβήθηκαν να επιβεβαιώσουν το θαύμα, μήπως αποβληθούν από τη συναγωγή και χάσουν τη θέση τους.

Οι γονείς προσπάθησαν να αποφύγουν τον μπελά, καλύπτοντας έντεχνα την αλήθεια με την απάντηση πως ο γιος τους είναι ενήλικος και αυτός θα μιλήσει. Έτσι κι εμείς, που δεχόμαστε καθημερινά ευεργεσίες από τον Θεό, ντρεπόμαστε ή φοβόμαστε να ομολογήσουμε το όνομά του δημόσια. Βάζουμε τα δικά μας συμφέροντα πάνω από τον Θεό, με την κρυφή σκέψη πως θα μας κατανοήσει και θα μας συγχωρήσει εύκολα.

Ο Κύριος βέβαια θα μας κατανοήσει, αλλά θα δει επίσης την πίστη μας και τις προτεραιότητες της καρδιάς μας. Θα παρατηρήσει ποιοι ψεύτικοι θεοί έχουν πάρει τη θέση του στη ζωή μας και πόσο μακριά απομακρυνθήκαμε από εκείνον. Παρ’ όλα αυτά, δεν θα πάψει να μας υπενθυμίζει πως ο ίδιος είναι το αληθινό φως ολόκληρου του κόσμου.

Ο τυφλός θεραπεύτηκε όχι μόνο στα μάτια του σώματος, αλλά τελικά και στα μάτια της ψυχής του. Αναγνώρισε τον Ιησού ως Θεό και τον ομολόγησε με θάρρος μπροστά στους θρησκευτικούς άρχοντες, χωρίς τον παραμικρό φόβο. Η πίστη μόνη της δεν αρκεί για να γίνει κανείς γνήσιο τέκνο του Θεού.

Χρειάζεται και η ομολογία της πίστης μπροστά στους ανθρώπους, ώστε ο Χριστός να μας ομολογήσει ενώπιον του Πατέρα του στους ουρανούς. Την ίδια ημέρα η Εκκλησία τιμά και την εικόνα της Παναγίας «του Πάθους», σε ανάμνηση των πολλών θαυμάτων που συνέβησαν σε αυτή τη μνήμη. Στον ναό της Φλεγομένης Βάτου, στη συνοικία Χαμόβνικι της Μόσχας, φυλάσσεται μια ιερή εικόνα που βρισκόταν άλλοτε μέσα στο παλάτι των τσάρων.

Η αρχαία αγιογραφία της είναι ιδιαίτερα όμορφη και διατηρεί ακέραιη την παραδοσιακή τεχνοτροπία των παλαιών ορθόδοξων αγιογράφων. Η εικόνα αυτή τιμάται δύο φορές μέσα στον λειτουργικό χρόνο, με ξεχωριστή ευλάβεια από τους πιστούς. Πρώτα τιμάται στις τέσσερις Σεπτεμβρίου, την εορτή του προφήτη Μωυσέως, και έπειτα κατά την Έκτη Κυριακή μετά το Πάσχα.

Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα μεταφέρθηκε από το Κρεμλίνο στον νεόδμητο ναό των Χαμόβνικι ακριβώς αυτή την ημέρα. Στην ίδια συνοικία βρίσκεται η μονή Νοβοντέβιτσι, η οποία θεμελιώθηκε στα χίλια πεντακόσια είκοσι τέσσερα. Κοντά της υψώνεται η μονή Ζατσατιέφσκι, που ιδρύθηκε στα χίλια πεντακόσια ογδόντα τέσσερα, και ο ανοικοδομημένος καθεδρικός ναός του Σωτήρος Χριστού.

Πάνω από δέκα ορθόδοξοι ναοί καταστράφηκαν στα Χαμόβνικι κατά τη σοβιετική εποχή, και μνημόσυνα παρεκκλήσια στέκουν τώρα στις θέσεις τους. Εκεί βρίσκεται επίσης η εργασιακή έδρα του Πατριάρχου Μόσχας και πάσης Ρωσίας.