Ο Όσιος Βασίλειος ο Νέος και η ψυχή της Θεοδώρας

Δύο δελφίνια ανέλαβαν κάποτε στη ράχη τους έναν γέροντα ασκητή και τον απέθεσαν ζωντανό στις ακτές της Κωνσταντινούπολης. Ο ίδιος γέροντας είχε λίγο πριν αντικρίσει ένα πεινασμένο λιοντάρι να γονατίζει στα πόδια του σαν ήμερο αρνί. Αυτός ο άνθρωπος ήταν ο Όσιος Βασίλειος ο Νέος, που έζησε στα χρόνια των αυτοκρατόρων Λέοντος του Σοφού και Αλεξάνδρου.

Νεαρός ακόμη εγκατέλειψε τον κόσμο και αποσύρθηκε σε άγρια ερημικά μέρη. Εκεί έζησε πολλά χρόνια με σκληρότατη άσκηση, ντυμένος με κουρέλια, τρώγοντας μόνο χόρτα και ρίζες. Κάποτε αξιωματούχοι του αυτοκράτορα τον συνάντησαν στο βουνό και τρόμαξαν από την παράξενη μορφή του.

Τον υποψιάστηκαν για κατάσκοπο και τον έδεσαν, τον οδήγησαν στη βασιλεύουσα και τον παρέδωσαν για ανάκριση. Ο αυτοκράτορας Λέων ανέθεσε την υπόθεση στον πατρίκιο Σαμωνά, έναν άνθρωπο σκληρό και αλλόθρησκο στην καταγωγή. Έτσι ξεκίνησε ένα μαρτύριο που θα φανέρωνε τη δύναμη της σιωπής και της προσευχής.

Ο Σαμωνάς ρώτησε επίμονα τον άγιο ποιος είναι και από πού κατάγεται. Ο Βασίλειος όμως απάντησε μόνο πως ήταν ένας ξένος και πάροικος επάνω στη γη. Όταν πιέστηκε περισσότερο, σιωπούσε και κοιτούσε ήρεμα τον κριτή του.

Διέταξε τότε ο πατρίκιος να τον γυμνώσουν και να τον χτυπήσουν με νεύρα βοδιού, ώσπου τον θεώρησαν ετοιμοθάνατο. Τον έριξαν στη φυλακή σαν ξύλο άψυχο, χωρίς ελπίδα ζωής. Την επόμενη μέρα όμως, οι φύλακες τον βρήκαν υγιή και όρθιο έξω από τις σφραγισμένες πύλες της φυλακής.

Οι παρόντες έμειναν άναυδοι, ενώ άλλοι τον κατηγόρησαν για μαγεία και σκοτεινές τέχνες. Ο Σαμωνάς οργίστηκε ακόμη περισσότερο και πρόσταξε νέα φοβερά βασανιστήρια. Έσπασαν επάνω του έξι ραβδιά, χωρίς ο όσιος να βγάλει λέξη από το στόμα του.

Για μια ολόκληρη εβδομάδα δεχόταν καθημερινά τριακόσιες μαστιγώσεις και τριακόσιες ραβδιές με απίστευτη υπομονή. Έκρυβε με επιμέλεια τους ασκητικούς του αγώνες, θυμούμενος τον λόγο του Κυρίου περί κρυφής ελεημοσύνης. Ζητούσε δόξα μόνο από τον Θεό και όχι από τους ανθρώπους που τον περιφρονούσαν.

Όταν ο Σαμωνάς ξανά απαίτησε απάντηση, ο όσιος αποκρίθηκε με παρρησία και τον ήλεγξε για τα κρυφά αμαρτωλά του έργα. Ο πατρίκιος ντροπιάστηκε μπροστά σε όλους και τον κρέμασε ανάποδα για τρεις ημέρες σε σφραγισμένο δωμάτιο. Την τέταρτη μέρα τον βρήκε με πρόσωπο γαλήνιο και φωτεινό, σαν να μην είχε υποφέρει τίποτε.

Μόλις τον έλυσαν, οι πληγές του εξαφανίστηκαν αμέσως με τη χάρη του Χριστού. Τότε ο Σαμωνάς, τυφλωμένος από μανία, διέταξε να ριχτεί σε αγριεμένο και πεινασμένο λιοντάρι. Το θηρίο όμως, αντίκρισε τον άγιο και ξάπλωσε ταπεινά στα πόδια του σαν αρνί ήμερο.

Ο όσιος το χάιδεψε, το έπιασε από το αυτί και το οδήγησε έξω φωνάζοντας πως ιδού το αρνί τους. Ο σκληρός πατρίκιος, μη παραδεχόμενος το θαύμα, πρόσταξε τη νύχτα να ριχτεί ο όσιος στη θάλασσα. Οι υπηρέτες τον έβαλαν σε πλοιάριο και τον έπνιξαν στα βαθιά νερά.

Όμως ο Θεός φύλαξε τον δούλο του και έστειλε δύο δελφίνια. Τα ζώα τον σήκωσαν στις ράχες τους και τον απέθεσαν στην ακτή του Έβδομου, προάστιο της βασιλεύουσας πόλεως. Καθώς πλησίαζε τις Χρυσές Πύλες, βρήκε εκεί έναν φτωχό άνθρωπο, τον Ιωάννη, που έτρεμε από βαριά πυρετική αρρώστια.

Ο όσιος έθεσε τα χέρια του επάνω του και προσευχήθηκε στον Κύριο. Ο άρρωστος θεραπεύτηκε αμέσως και έπεσε στα πόδια του παρακαλώντας τον να δεχτεί τη φιλοξενία του σπιτιού του. Η σύζυγος του Ιωάννη, η ευσεβής Ελένη, υποδέχτηκε με αγάπη τον άγιο επισκέπτη και τον φιλοξένησε με χαρά.

Σύντομα αποκάλυψε ο όσιος ποιος ήταν και όσα είχε τραβήξει από τον σκληρό Σαμωνά. Οι οικοδεσπότες ετοίμασαν για εκείνον ιδιαίτερο κελλί προσευχής με κανδήλι. Εκεί ο όσιος περνούσε τις νύχτες του σε αγρυπνία, με δάκρυα και αμέτρητες μετάνοιες.

Η φήμη του απλώθηκε γρήγορα στην πόλη και άρχισαν να συρρέουν πλήθη ασθενών και πονεμένων. Ο όσιος θεράπευε τους αρρώστους με την προσευχή του και έδιωχνε δαιμόνια με έναν λόγο. Όσα του πρόσφεραν οι φιλόχριστοι, τα μοίραζε αμέσως στους φτωχούς, χωρίς να κρατήσει τίποτε για τον εαυτό του.

Διέθετε επίσης σπάνιο χάρισμα διορατικότητας και προφητείας από τον Θεό. Έβλεπε τις κρυφές σκέψεις και τα μέλλοντα γεγονότα και οδηγούσε πολλούς αμαρτωλούς στον δρόμο της μετάνοιας με σοφία. Όταν πέθανε ο Λέων ο Σοφός και αργότερα ο Αλέξανδρος, ανέλαβε την εξουσία ο μικρός Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος μαζί με τη μητέρα του Ζωή.

Την εποχή εκείνη βάρβαροι εχθροί λεηλατούσαν την αυτοκρατορία και απείλησαν την ίδια την πρωτεύουσα. Ο πατριάρχης Νικόλαος κάλεσε τον γενναίο στρατηγό Κωνσταντίνο Δούκα να συμβασιλεύσει με τον νεαρό αυτοκράτορα. Όταν όμως εκείνος έφτασε με δόξα στην Κωνσταντινούπολη, ο πατριάρχης άλλαξε γνώμη και έκλεισε τις πύλες του παλατιού.

Ευσεβείς άρχοντες έσπευσαν τότε στον όσιο Βασίλειο για να μάθουν το μέλλον αυτής της υπόθεσης. Ο όσιος προφήτευσε με δάκρυα τον αιματηρό θάνατο του Δούκα μέσα σε τρεις μήνες. Δύο αδελφοί πρωτοσπαθάριοι ζήτησαν επίσης τη γνώμη του και άκουσαν πως ο ένας θα έπεφτε από ξίφος.

Στον άλλον προειπώθηκε πως θα του έκοβαν τη μύτη και τα αυτιά για όλη του τη ζωή. Όμως εκείνοι περιφρόνησαν την προφητεία και ακολούθησαν τον Δούκα στον ιππόδρομο της πόλεως. Όταν ο στρατηγός προχώρησε άοπλος προς τα ανάκτορα, τοξότες έπεσαν επάνω του και τον σκότωσαν.

Μαζί του χάθηκαν περίπου τρεις χιλιάδες ανθρώπων, ανάμεσα στους οποίους και τα δύο αδέλφια. Όλα όσα είχε προείπει ο όσιος εκπληρώθηκαν με ακρίβεια. Κάποτε ο πατρίκιος Σαρωνίτης, γαμπρός του αυτοκράτορα Ρωμανού, σκέφτηκε να σκοτώσει τον βασιλέα και να αρπάξει τον θρόνο.

Ο όσιος, βλέποντας με τη διορατική του χάρη τα κρυφά σχέδιά του, βγήκε στον δρόμο και τον ήλεγξε δημόσια με παρρησία. Ο Σαρωνίτης οργίστηκε τόσο, ώστε άρχισε να τον χτυπά με βούρδουλα μπροστά στα μάτια όλων. Ο όσιος δέχτηκε υπομονετικά τα χτυπήματα και την επόμενη μέρα τον προειδοποίησε εκ νέου.

Τότε ο πατρίκιος τον έδεσε και τον μαστίγωσε φοβερά με ραβδιά αγκαθιών στην αυλή του σπιτιού του. Η ευσεβής Ελένη πέρασε εκείνη την ώρα από την πύλη και έπεσε επάνω στον άγιο για να τον προστατεύσει. Οι υπηρέτες χτύπησαν και αυτήν τόσο σκληρά, ώστε λίγο αργότερα παρέδωσε την ψυχή της στον Κύριο.

Τη νύχτα ο Σαρωνίτης είδε φοβερό όνειρο με κομμένη βαλανιδιά και τον ίδιο τον όσιο να τον ελέγχει. Ξυπνώντας έντρομος και άρρωστος, διέταξε αμέσως να ελευθερώσουν τον άγιο και να τον αφήσουν ήσυχο. Σε λίγες μέρες πέθανε ο ίδιος, εκπληρώνοντας πλήρως την προφητεία του οσίου Βασιλείου.

Μετά την κοίμηση του Ιωάννη, ο άγιος μετοίκησε στο σπίτι του Κωνσταντίνου του Βαρβάρου, που του ετοίμασε ήσυχο κελλί. Εκεί υπηρετούσε τον όσιο μια ευλαβής χήρα γερόντισσα, η Θεοδώρα, με υποδειγματική αφοσίωση. Μαθητής του οσίου έγινε και ένας ευσεβής λαϊκός που ονομαζόταν Γρηγόριος και έγραψε αργότερα τον εκτενή του βίο.

Όταν τον επισκέφτηκε πρώτη φορά, ο όσιος τον φώναξε με το όνομά του χωρίς ποτέ να τον έχει συναντήσει. Κάποτε ο Γρηγόριος ταξίδεψε στη Θράκη και σε ένα πανδοχείο βρήκε μια ζώνη της κόρης του πανδοχέα. Αντί να την επιστρέψει, την έκρυψε με την πρόθεση να την πουλήσει και να δώσει τα χρήματα στους φτωχούς.

Στον δρόμο όμως έχασε τη δική του ζώνη και τέσσερις χρυσές νομισματικές μονάδες από το σακούλι του. Εκείνη τη νύχτα του παρουσιάστηκε σε όνειρο ο όσιος Βασίλειος και του έδειξε ένα σπασμένο πήλινο σκεύος. Του εξήγησε με αυστηρότητα πως όποιος βρει χαμένο αντικείμενο και δεν το επιστρέψει, καταδικάζεται ως κλέφτης.

Ο Γρηγόριος μετάνιωσε πικρά για την πράξη του και έμαθε από τότε να αποστρέφεται και τα μικρότερα ξένα πράγματα. Αργότερα κινδύνεψε από μια διεφθαρμένη μάγισσα στον αμπελώνα του, που τον γοήτευε με δαιμονική δύναμη. Μόνο με τις προσευχές του πρωτομάρτυρα Στεφάνου και του οσίου Βασιλείου σώθηκε από τη φοβερή αυτή πειρασμό.

Όταν η μάγισσα του προκάλεσε θανατηφόρα αρρώστια, οι δύο άγιοι του εμφανίστηκαν και τον θεράπευσαν θαυμαστά. Έκτοτε ο Γρηγόριος έγινε πιο αφοσιωμένος στον γέροντά του. Όταν κοιμήθηκε η μακαρία Θεοδώρα, ο Γρηγόριος επιθύμησε με σφοδρό πόθο να μάθει για την τύχη της ψυχής της.

Παρακαλούσε επίμονα τον όσιο Βασίλειο να του αποκαλύψει τι συνέβη με την υπηρέτριά του μετά τον θάνατο. Ο γέροντας προσευχήθηκε στον Κύριο και ο μαθητής αξιώθηκε φοβερό όραμα μέσα στη νύχτα. Είδε τη Θεοδώρα στη λαμπρή ουράνια κατοικία του οσίου, γεμάτη φως και δόξα ανέκφραστη.

Η μακαρία του διηγήθηκε με λεπτομέρειες πώς η ψυχή της πέρασε τα φοβερά τελώνια του αέρα μετά τον χωρισμό από το σώμα. Μίλησε για τους μαύρους και τρομερούς δαίμονες που της παρουσίαζαν τα παλαιά της σφάλματα. Περιέγραψε επίσης τους δύο φωτεινούς Αγγέλους που την παρέλαβαν στα χέρια τους με στοργή.

Ο όσιος Βασίλειος εμφανίστηκε τότε και έδωσε στους Αγγέλους ένα σακούλι γεμάτο με τα δικά του πνευματικά αγαθά. Με αυτά εξαγόρασαν την ψυχή σε κάθε τελώνιο, στη γλώσσα, στο ψεύδος, στην κατάκριση, στη γαστριμαργία και στα υπόλοιπα. Έτσι πέρασε ελεύθερα όλους τους αέρινους σταθμούς και εισήχθη στα ουράνια σκηνώματα της δόξης.

Ο όσιος Βασίλειος έζησε γύρω στα εκατό χρόνια και κοιμήθηκε ειρηνικά στην εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Προφήτευσε στον Γρηγόριο την εκδημία του και αποχαιρέτησε με αγάπη τον αγαπημένο μαθητή του. Το τίμιο σώμα του ενταφιάστηκε στη μονή των αγίων μαρτύρων Φλώρου και Λαύρου.