Η Σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ

Όταν ο Χριστός προσευχόταν αιματόβρεχτος στον κήπο της Γεθσημανή, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ κατέβηκε από τον ουρανό για να τον ενισχύσει στην ώρα του Πάθους. Ο ίδιος αυτός Αρχάγγελος είχε φέρει στην Παρθένο Μαρία το χαρμόσυνο μήνυμα της σαρκώσεως του Υιού του Θεού. Η Εκκλησία θέσπισε από πολύ παλιά, μέσα από το ιεροσολυμιτικό τυπικό και το τυπικό της μεγάλης μονής του Αγίου Σάββα, να τιμάται την επομένη του Ευαγγελισμού ο φωτεινός αυτός λειτουργός του Θεού.

Έτσι, μετά τη μεγάλη εορτή της Θεοτόκου, ευχαριστούμε τον Κύριο και αποδίδουμε ξεχωριστή τιμή σε εκείνον που υπηρέτησε το μυστήριο της σωτηρίας μας. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, αρχιστράτηγος των ασωμάτων δυνάμεων, υπήρξε πιστός υπηρέτης του παντοδυνάμου Θεού και άγγελος του ελέους και της θείας φιλανθρωπίας προς το ανθρώπινο γένος. Είναι ύπαρξη πύρινη, χωρίς κακία, αφιερωμένη στη θεωρία της θείας δόξης, και στέλνεται από τον Κύριο ως διάκονος εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.

Το όνομά του, σύμφωνα με τον άγιο Πρόκλο Κωνσταντινουπόλεως, σημαίνει «Θεός και άνθρωπος», ή αλλιώς «άνδρας του Θεού», και προοιωνίζει το ίδιο το πρόσωπο του ενανθρωπήσαντος Λόγου. Η αποστολή του Αρχαγγέλου Γαβριήλ διατρέχει ολόκληρη την ιστορία της θείας οικονομίας, από την Παλαιά Διαθήκη ώς τη μεγάλη ημέρα της Αναστάσεως. Παράδοση της Εκκλησίας μάς λέει πως ο Γαβριήλ φώτισε τον προφήτη Μωυσή στην έρημο, όταν εκείνος έγραφε το βιβλίο της Γενέσεως για τη δημιουργία του κόσμου.

Στον προφήτη Δανιήλ αποκάλυψε τα μέλλοντα, την απελευθέρωση του λαού από τη βαβυλώνια αιχμαλωσία και τον χρόνο της παρουσίας του Μεσσία. Στους δικαίους Ιωακείμ και Άννα ευαγγελίσθηκε τη σύλληψη της Παναγίας, και έπειτα έγινε φύλακας άγγελος της Παρθένου, της πρόσφερε τροφή στα Άγια των Αγίων και έμεινε κοντά της σε όλη την επίγεια ζωή της. Στον ιερέα Ζαχαρία προανήγγειλε τη γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου από μητέρα στείρα και προχωρημένης ηλικίας.

Στον δίκαιο Ιωσήφ τον μνήστορα φανερώθηκε σε όνειρο, του αποκάλυψε το μυστήριο της σαρκώσεως και τον προειδοποίησε για τις σκοτεινές προθέσεις του Ηρώδη. Στην κορυφή της αποστολής του στέκεται το ίδιο το γεγονός του Ευαγγελισμού, εκεί όπου ο ουρανός συνάντησε τη γη μέσα από έναν χαιρετισμό. Στη Ναζαρέτ ο Αρχάγγελος εμφανίσθηκε στην Παρθένο και της απηύθυνε εκείνο το θαυμαστό «Χαίρε», που έγινε αρχή της σωτηρίας του κόσμου.

Η λέξη αυτή έγινε έκτοτε ύμνος δοξολογίας και ευχαριστίας για όλους τους πιστούς, ενώ μετέφερε στην ανθρωπότητα το πιο μεγάλο μήνυμα που είχε ακούσει ποτέ. Ο άγιος Πρόκλος επισημαίνει πως το ίδιο το όνομα Γαβριήλ προεικόνιζε τον ερχόμενο στον κόσμο Θεάνθρωπο, τον τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο μέσα στην παρθενική μήτρα. Από την ώρα της συλλήψεως ο Κύριος έφερε δύναμη ανίκητη και σοφία ανεξιχνίαστη, παρότι ήταν βρέφος μικρό στο σώμα.

Έτσι, ο φέρων το όνομα της θείας ισχύος γίνεται αγγελιαφόρος εκείνου που είναι η ίδια η ισχύς του Θεού. Η Εκκλησία εορτάζει αυτή τη μυστική συνάντηση ως αρχή της σωτηρίας και ως φανέρωση της άπειρης αγάπης του Δημιουργού προς το πλάσμα του. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, και ιδιαίτερα ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, μιλούν για επτά ανώτατους αγγέλους που στέκονται ακατάπαυστα μπροστά στον θρόνο του Θεού.

Στο βιβλίο του Τωβίτ ο συνοδός του νεαρού Τωβία αποκαλύπτει πως είναι ένας από τους επτά αγίους αγγέλους, ενώ ο ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη μιλάει για τα επτά πνεύματα ενώπιον του θρόνου. Τα ονόματά τους είναι Μιχαήλ, Γαβριήλ, Ραφαήλ, Ουριήλ, Σελαφιήλ, Ιεγουδιήλ και Βαραχιήλ, και ο καθένας έχει τη δική του ξεχωριστή διακονία. Ο Μιχαήλ είναι ο νικητής των αντιπάλων, ο Ραφαήλ θεραπευτής των ασθενειών, ο Ουριήλ φωτιστής των σκοτισμένων, ο Σελαφιήλ προσευχόμενος για τους ανθρώπους.

Ο Ιεγουδιήλ στηρίζει όσους κοπιάζουν για τη δόξα του Θεού, ενώ ο Βαραχιήλ μοιράζει τις θείες ευλογίες στους πιστούς. Ο Γαβριήλ ανάμεσά τους έχει την αποστολή να φέρνει στους ανθρώπους τα μυστήρια του Θεού και τις χαρμόσυνες αγγελίες της σωτηρίας. Γι' αυτόν τον λόγο εκλέχθηκε να αναγγείλει τη μεγαλύτερη από όλες τις αποκαλύψεις, την ενανθρώπηση του προαιωνίου Λόγου μέσα στην παρθενική μήτρα.

Η ευσέβεια της Εκκλησίας τίμησε από πολύ νωρίς τους επτά αυτούς αρχαγγέλους με εικόνες και με ναούς αφιερωμένους στα ονόματά τους. Όταν ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός έχτιζε στη Ρώμη τα μεγαλόπρεπα λουτρά του, χρησιμοποίησε χιλιάδες χριστιανούς σε σκληρή και αιματηρή εργασία, και πολλοί μάρτυρες έδωσαν εκεί τη ζωή τους για τον Χριστό. Όταν αργότερα ο χριστιανισμός θριάμβευσε σε ολόκληρη την οικουμένη, οι πιστοί καθάρισαν εκείνο το οικοδόμημα από τη μνήμη της ειδωλολατρίας και το μετέτρεψαν σε ναό των επτά αρχαγγέλων.

Παρόμοιους ναούς ανήγειραν αργότερα και άλλες πόλεις, όπως η Νεάπολη της Καμπανίας και το Παλέρμο της Σικελίας, όπου εικονογραφήθηκαν με ψηφιδωτά οι μορφές τους. Ο Γαβριήλ απεικονίζεται να κρατάει στο δεξί του χέρι ένα φανάρι με αναμμένο κερί και στο αριστερό έναν λίθινο καθρέφτη από πράσινο ίασπη. Η εικόνα αυτή φανερώνει συμβολικά τον φωτιστικό χαρακτήρα της διακονίας του και την καθαρότητα του θείου μηνύματος που μεταφέρει στους ανθρώπους.

Τιμώντας με ευλάβεια τον Αρχάγγελο, η Εκκλησία ζητάει τις πρεσβείες του για τη σωτηρία και την άφεση των αμαρτιών μας.