Όσιος Αγάθων ο Αιγύπτιος

Όταν κάποιοι μοναχοί τον κατηγόρησαν πως είναι πόρνος και υπερήφανος, εκείνος συμφώνησε ταπεινά μαζί τους χωρίς καμία αντίδραση. Όμως, όταν τον αποκάλεσαν αιρετικό, αρνήθηκε αμέσως, λέγοντας πως η αίρεση τον χωρίζει από τον Θεό. Ο Όσιος Αγάθων έζησε στην Αίγυπτο και υπήρξε σύγχρονος του Μεγάλου Μακαρίου, καθώς και μαθητής του Οσίου Λωτ.

Ασκήτευε σε μία σκήτη της ερήμου, μαζί με πολλούς άλλους πατέρες που αναζητούσαν τον Θεό μέσα στη σιωπή. Ξεχώριζε ανάμεσα στους αδελφούς για την εξαιρετική πραότητά του και τη βαθιά του ταπείνωση. Θεωρούσε πάντοτε τον εαυτό του ως τον πιο αμαρτωλό άνθρωπο της γης.

Η φήμη της διακρίσεώς του είχε φτάσει σε πολλά μοναστήρια της εγγύς ερήμου. Κάποτε, μερικοί μοναχοί άκουσαν για το χάρισμα της διακρίσεως που είχε λάβει ο Όσιος Αγάθων. Σκέφτηκαν να τον επισκεφθούν, για να δοκιμάσουν αν θα μπορούσαν να τον κάνουν να χάσει την ψυχραιμία του.

Ήθελαν να δουν αν η πραότητά του ήταν αληθινή ή απλώς εξωτερικό φαινόμενο. Έτσι, ξεκίνησαν μαζί το ταξίδι τους προς το ασκητικό του κελλί. Φτάνοντας στον Όσιο, άρχισαν να του απευθύνουν βαριές κατηγορίες, παρακολουθώντας προσεκτικά την αντίδρασή του.

«Εσύ είσαι ο αββάς Αγάθων, ο πόρνος και ο υπερήφανος; » τον ρώτησαν ευθέως. Εκείνος απάντησε ήρεμα πως πράγματι έτσι είναι, χωρίς να ταραχθεί καθόλου μέσα του.

Στη συνέχεια τον ρώτησαν αν είναι ο Αγάθων που λέει συνέχεια ανόητα λόγια στους άλλους. Ο Όσιος συγκατατέθηκε ξανά, χωρίς να φανερώσει στο πρόσωπό του την παραμικρή αναστάτωση. Ωστόσο, όταν τον ρώτησαν αν είναι ο Αγάθων ο αιρετικός, εκείνος αντέδρασε διαφορετικά.

Με σταθερή φωνή τους απάντησε πως δεν είναι αιρετικός, αρνούμενος εντελώς αυτόν τον χαρακτηρισμό. Οι μοναχοί απόρησαν και τον ρώτησαν για ποιο λόγο δέχθηκε όλες τις προηγούμενες κατηγορίες, αλλά αρνήθηκε την τελευταία. Ο Όσιος τους εξήγησε πως δέχθηκε τις πρώτες κατηγορίες, επειδή ωφελούσαν την ψυχή του και τη βοηθούσαν στην ταπείνωση.

Όμως η αίρεση αποτελεί χωρισμό από τον Θεό, και αυτόν τον χωρισμό δεν τον επιθυμούσε ποτέ. Οι επισκέπτες έμειναν έκπληκτοι από τη διάκριση και τη σύνεση του γέροντα. Επέστρεψαν στο μοναστήρι τους με ψυχική ωφέλεια και πνευματική οικοδομή.

Κάποτε ρώτησαν τον Όσιο ποιο είναι σημαντικότερο για τη σωτηρία της ψυχής, η σωματική άσκηση ή η εσωτερική νήψη. Εκείνος χρησιμοποίησε ένα όμορφο παράδειγμα από τη φύση, για να εξηγήσει την αλήθεια στους μαθητές του. Τους είπε πως ο άνθρωπος μοιάζει με ένα δέντρο που έχει φύλλα και καρπούς.

Η σωματική άσκηση είναι σαν το φύλλωμα του δέντρου, ενώ η εσωτερική νήψη είναι ο πραγματικός καρπός. Θύμισε τα λόγια της Αγίας Γραφής, πως κάθε δέντρο που δεν φέρνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Επομένως, η προσοχή μας πρέπει να στρέφεται κυρίως προς τον καρπό της ψυχής.

Όμως το δέντρο χρειάζεται και την προστασία των φύλλων του, δηλαδή τη σωματική άσκηση. Ο Όσιος Αγάθων εκοιμήθη γύρω στο έτος τετρακόσια τριάντα πέντε μετά από βίο γεμάτο ασκητικούς αγώνες. Τρεις ημέρες πριν από την κοίμησή του, καθόταν σιωπηλός και συγκεντρωμένος μέσα στο κελλί του.

Έμοιαζε προβληματισμένος για κάτι σοβαρό, που τον απασχολούσε βαθιά στην ψυχή. Οι αδελφοί τον ρώτησαν με ανησυχία τι ακριβώς συμβαίνει εκείνες τις δύσκολες ώρες. Εκείνος τους αποκάλυψε πως έβλεπε τον εαυτό του να στέκεται μπροστά στο φοβερό κριτήριο του Θεού.

Οι μοναχοί απόρησαν και τον ρώτησαν πώς είναι δυνατόν εκείνος να φοβάται την κρίση του Θεού. Ο Όσιος τους απάντησε με βαθιά ταπείνωση, χωρίς ίχνος αυτοπεποιθήσεως για τα έργα του. Τους είπε πως προσπάθησε όσο μπορούσε να τηρήσει τις εντολές του Κυρίου με ακρίβεια.

Όμως παρέμενε άνθρωπος, και δεν μπορούσε να είναι βέβαιος ότι τα έργα του είχαν αρέσει στον Θεό. Οι αδελφοί τον ρώτησαν αν δεν έχει εμπιστοσύνη πως όλες οι καλές πράξεις του ήταν ευάρεστες στον Κύριο. Εκείνος αποκρίθηκε πως δεν τολμά να έχει τέτοια ελπίδα μέχρι να αντικρίσει ο ίδιος τον Θεό.

Η κρίση του Κυρίου είναι εντελώς διαφορετική από την ανθρώπινη κρίση και αξιολόγηση. Αμέσως μετά από αυτά τα λόγια ταπεινώσεως, ο όσιος γέροντας παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο. Έτσι έφυγε για την ουράνια βασιλεία ο ασκητής της αιγυπτιακής ερήμου, αφήνοντας πολύτιμα διδάγματα.

Η μνήμη του τιμάται στις δύο Μαρτίου σύμφωνα με το σλαβικό αγιολόγιο της Εκκλησίας. Στο ελληνικό εορτολόγιο όμως η μνήμη του εορτάζεται στις οκτώ Ιανουαρίου κάθε χρόνου. Ο βίος του φωτίζει διαρκώς όσους αγωνίζονται στον πνευματικό αγώνα της ταπεινώσεως και της διακρίσεως.