Όσιος Μαρτύριος του Ζελένσκ και το θαύμα της Παναγίας

Στα δάση και τους βάλτους της βόρειας Ρωσίας, ένας μοναχός είδε την εικόνα της Παναγίας να επιπλέει στα νερά της λίμνης και ο ίδιος ο Αρχάγγελος Γαβριήλ τον προέτρεψε να την προσκυνήσει. Λίγα χρόνια αργότερα, στο Τβερ, ο ίδιος αυτός ασκητής ανέστησε με την προσευχή του το νεκρό παιδί ενός άλλοτε ηγεμόνα, ακουμπώντας απλώς δύο μικρές εικόνες στο στήθος του. Πρόκειται για τον Όσιο Μαρτύριο του Ζελένσκ, που γεννήθηκε στην πόλη Βελίκι Λούκι της Ρωσίας τον δέκατο έκτο αιώνα μετά Χριστόν.

Κατά κόσμον ονομαζόταν Μηνάς και ήταν τέκνο των ευσεβών γονέων Κοσμά και Στεφανίδας, οι οποίοι έφυγαν από τη ζωή όταν εκείνος ήταν μόλις δέκα ετών. Την κατά Θεόν ανατροφή του ανέλαβε ένας αγαθός ιερέας του ναού του Ευαγγελισμού στη γενέτειρά του, άνθρωπος προσευχής και αρετής. Ο πνευματικός αυτός πατέρας, χήρος πια, έγινε μοναχός στη μονή της Αγίας Τριάδος και πήρε το όνομα Βογολέπιος.

Ο μικρός Μηνάς επισκεπτόταν τακτικά τον γέροντά του στο μοναστήρι και ένιωθε την ψυχή του να φλέγεται από τον πόθο της μοναχικής ζωής. Όταν ωρίμασε ο πόθος του, εκάρη και ο ίδιος μοναχός στην ίδια μονή και έλαβε το όνομα Μαρτύριος. Επί επτά ολόκληρα χρόνια ο δάσκαλος και ο μαθητής έζησαν μαζί σε ένα κελί, καλλιεργώντας από κοινού την προσευχή, την υπακοή και τον κόπο της ασκήσεως.

Ο Όσιος Μαρτύριος υπηρέτησε με ταπείνωση ως κελλάρης, ως ταμίας και ως νεωκόρος της μονής. Εκεί δέχθηκε και τα πρώτα σημάδια της ιδιαίτερης προστασίας της Παναγίας. Κάποια μεσημβρία αποκοιμήθηκε στο καμπαναριό και είδε σε όραμα την εικόνα της Παναγίας του Τιχβίν, της Οδηγήτριας, μέσα σε στύλο φωτιάς.

Όταν την προσκύνησε, ένιωσε τη θερμότητα της εικόνας στο μέτωπό του, και η αίσθηση αυτή παρέμεινε ζωντανή ακόμη και μετά το ξύπνημα. Λίγο αργότερα, ένας μοναχός ονόματι Αβράμιος, βαριά άρρωστος, ακολούθησε τη συμβουλή του Μαρτυρίου, προσκύνησε τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας του Τιχβίν και έλαβε την ίαση. Από εκείνη τη στιγμή, η ψυχή του Οσίου γέμισε με βαθιά πίστη στην πρεσβεία της Θεοτόκου και άρχισε να ζητά με δάκρυα έναν τόπο πλήρους ησυχίας.

Με κρυφή αναχώρηση, ο Όσιος αποσύρθηκε σε μια έρημη περιοχή, σε απόσταση εξήντα βερστιών από την πόλη Βελίκι Λούκι. Ο ίδιος έγραψε ότι στην ερημιά εκείνη δέχθηκε φοβερές επιθέσεις των δαιμόνων, αλλά με την προσευχή του στον Θεό τους κατήσχυνε. Όταν με γράμμα ζήτησε την ευλογία του γέροντα Βογολέπιου να παραμείνει στην έρημο, εκείνος τον συμβούλεψε να επιστρέψει στην κοινοβιακή ζωή και να ωφελήσει τους αδελφούς του.

Χωρίς να τολμήσει να παρακούσει τον έμπειρο γέροντά του, ο Μαρτύριος ταξίδεψε στο Σμολένσκ, για να προσκυνήσει τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας και τα λείψανα των Αγίων Αβραμίου και Εφραίμ. Οι Άγιοι αυτοί παρουσιάστηκαν σε όνειρο και τον διαβεβαίωσαν ότι θα του επιτραπεί να ζήσει στην έρημο, όπου ευλογήσει ο Θεός και οδηγήσει η Παναγία. Στη συνέχεια έφτασε στη μονή του Τιχβίν, ελπίζοντας ότι εκεί η Θεοτόκος θα έλυνε τον δισταγμό του.

Ο μοναχός Αβράμιος, που είχε παραμείνει στη μονή από ευγνωμοσύνη για την ίαση, του φανέρωσε έναν μυστικό τόπο, πάνω από τον οποίο είχε δει έναν λαμπρό σταυρό από αστέρια. Με την ευλογία του γέροντα και κρατώντας μαζί του δύο μικρές εικόνες, της Ζωοποιού Τριάδος και της Παναγίας του Τιχβίν, ο Όσιος εγκαταστάθηκε στο Ζελένσκ, ένα όμορφο νησί μέσα σε δασωμένο βάλτο. Η ζωή του εκεί υπήρξε σκληρή και επώδυνη, όμως ούτε το κρύο, ούτε η στέρηση, ούτε τα άγρια θηρία, ούτε οι μεθοδείες του εχθρού μπόρεσαν να κλονίσουν τη σταθερότητά του.

Έχτισε ένα μικρό παρεκκλήσι προς δόξαν και ευχαριστίαν του Κυρίου και της Υπεραγίας Θεοτόκου. Σύντομα αξιώθηκε να δει σε όνειρο μια νέα εικόνα της Παναγίας, αυτή τη φορά να επιπλέει επάνω στα νερά. Στα δεξιά της εικόνας στεκόταν ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος τον προέτρεψε να την προσκυνήσει με ευλάβεια.

Ο Όσιος μπήκε μέσα στο νερό, αλλά η εικόνα άρχισε να βυθίζεται και τότε εκείνος έβγαλε μεγάλη κραυγή. Ένα κύμα τον έφερε με ασφάλεια στην ακτή και η εικόνα χάθηκε μπροστά στα μάτια του. Το θαυμαστό αυτό όραμα στήριξε ακόμη περισσότερο την ψυχή του ασκητή στην ελπίδα της Παναγίας.

Η έρημος αγιάστηκε από τη ζωή του ησυχαστή και πολλοί άρχισαν να φτάνουν κοντά του, άλλοι για να διδαχθούν από τον λόγο και το παράδειγμά του, και άλλοι για να εγκατασταθούν μαζί του. Ο αυξανόμενος αριθμός των μαθητών ώθησε τον Όσιο να οικοδομήσει έναν ναό αφιερωμένο στη Ζωοποιό Τριάδα, όπου τοποθέτησε τις δύο εικόνες της Αγίας Τριάδος και της Παναγίας του Τιχβίν. Ως σημείο της χάριτος του Θεού επάνω στη μονή, ο μαθητής του Άγιος Γουρίας αξιώθηκε να δει στους ουρανούς έναν φωτεινό σταυρό, που έλαμπε πάνω από τον σταυρό της εκκλησίας.

Έτσι θεμελιώθηκε η μονή της Αγίας Τριάδος του Ζελένσκ, η «πράσινη μονή της ερήμου του Μαρτυρίου». Ο Κύριος ευλόγησε πλούσια τους κόπους του και η χάρη του Θεού έλαμπε ολοφάνερα επάνω του. Η φήμη της διοράσεως και του χαρίσματος της ιάσεως απλώθηκε παντού.

Πολλοί επιφανείς άνθρωποι του Νόβγκοροντ άρχισαν να στέλνουν δωρεές στη μονή. Με τη χορηγία του ευσεβούς βογιάρου Θεόδωρου Σύρκωφ ανεγέρθηκε και θερμαινόμενος ναός, αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, σε ανάμνηση του ναού της γενέτειράς του. Η μητρική φροντίδα της Παναγίας συνέχισε να συνοδεύει τον Όσιο σε όλη του τη ζωή.

Σε μια αξέχαστη εμφάνιση, εκείνη φάνηκε να κάθεται σε ένα παγκάκι, στη γωνία όπου βρίσκονταν οι εικόνες του κελιού του. Ο ίδιος ο Όσιος διηγήθηκε αργότερα ότι ατένιζε το πανάχραντο πρόσωπό της χωρίς να χαμηλώνει τα μάτια, βλέποντας τα δάκρυα έτοιμα να κυλήσουν στις παρειές της. Όταν ξύπνησε, κυριεύτηκε από φόβο και άναψε αμέσως κερί από την ακοίμητη κανδήλα, για να βεβαιωθεί αν η Παναγία καθόταν ακόμη στο σημείο που την είχε δει.

Πλησίασε την εικόνα της Οδηγήτριας και κατάλαβε ότι πραγματικά η Θεοτόκος του είχε εμφανιστεί ακριβώς όπως την παρουσίαζε η αγία της εικόνα. Γύρω στα έτη χίλια πεντακόσια εβδομήντα μετά Χριστόν χειροτονήθηκε πρεσβύτερος στο Νόβγκοροντ από τον αρχιεπίσκοπο. Λίγα χρόνια αργότερα, στα χίλια πεντακόσια ογδόντα δύο, υπηρετούσε ήδη ως ηγούμενος της μονής που ο ίδιος είχε ιδρύσει.

Η ζωή του ήταν πλέον ένας ζωντανός λόγος που οδηγούσε πλήθη ψυχών στον Χριστό και την Παναγία. Στη συνέχεια ο Κύριος χάρισε στη μονή του Ζελένσκ έναν ακόμη πιο πλούσιο ευεργέτη, μέσα από ένα συγκλονιστικό θαύμα. Στην πόλη Τβερ, ο Όσιος Μαρτύριος ανέστησε τον νεκρό γιο του άλλοτε ηγεμόνα του Κασίμοφ, ονόματι Σιμεών Μπεκμπουλάτοβιτς.

Προσευχήθηκε θερμά μπροστά στις δύο εικόνες του, της Ζωοποιού Τριάδος και της Παναγίας του Τιχβίν, και τις ακούμπησε επάνω στο στήθος του πεθαμένου παιδιού. Το παιδί ξύπνησε σαν να σηκωνόταν από έναν απλό ύπνο, υγιές και ζωντανό. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο Σιμεών ανήγειρε ναό προς τιμήν της Παναγίας του Τιχβίν και του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, προστάτη του γιου του Ιωάννη.

Την ίδια περίπου εποχή, ο τσάρος Θεόδωρος χάρισε στη μονή αρκετή γη για τη συντήρησή της. Καθώς γερνούσε και ένιωθε τον θάνατο να πλησιάζει, ο Όσιος έσκαψε ο ίδιος τον τάφο του και τοποθέτησε δίπλα ένα φέρετρο, φτιαγμένο με τα ίδια του τα χέρια. Πήγαινε εκεί συχνά για να κλάψει, ενθυμούμενος την ώρα της εξόδου της ψυχής του και την παρουσία του ενώπιον του Κυρίου.

Όταν συναισθάνθηκε ότι η ώρα της κοιμήσεώς του πλησίαζε, συγκέντρωσε γύρω του τους αδελφούς της μονής και τους μίλησε με πατρικό τρόπο. Τους παρακάλεσε να έχουν σταθερή ελπίδα στην Αγία Τριάδα και να εμπιστεύονται την Παναγία, όπως πάντα την εμπιστευόταν και ο ίδιος. Αφού κοινώνησε τα Άχραντα Μυστήρια του Χριστού, έδωσε στους μοναχούς την τελευταία του ευλογία με τα λόγια «ειρήνη σε όλους τους Ορθοδόξους».

Με χαρά πνευματική παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο την πρώτη Μαρτίου του έτους χίλια εξακόσια τρία μετά Χριστόν. Τάφηκε στον τάφο που είχε σκάψει ο ίδιος, κοντά στον ναό της Θεοτόκου, σύμφωνα με την πατρική του επιθυμία. Αργότερα τα ιερά λείψανά του τοποθετήθηκαν σε κρύπτη μέσα στον ναό της Αγίας Τριάδος, κάτω από τον υποκείμενο ναό του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου.

Ο Κορνήλιος, παλαιότερα μοναχός της μονής του Ζελένσκ και αργότερα μητροπολίτης Καζάν και Νόβγκοροντ, συνέθεσε ακολουθία και έγραψε τον Βίο του Οσίου, στηριζόμενος σε προσωπικές σημειώσεις και στη διαθήκη του Αγίου.