Όσιος Ραφαήλ, ο Επίσκοπος Μπρούκλυν

Ο Όσιος Ραφαήλ έγινε ο πρώτος Ορθόδοξος επίσκοπος που χειροτονήθηκε ποτέ σε αμερικανικό έδαφος, την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως του έτους χίλια εννιακόσια τέσσερα. Τα άμφια της χειροτονίας του ήταν προσωπικό δώρο του Τσάρου Νικολάου του Δευτέρου, σύμβολο της βαθιάς εκτίμησης της Ρωσικής Εκκλησίας προς το πρόσωπό του. Ο μελλοντικός άγιος γεννήθηκε το χίλια οκτακόσια εξήντα στη Βηρυτό, όπου η οικογένειά του κατέφυγε για να σωθεί από τους σκληρούς διωγμούς των χριστιανών στη Συρία.

Οι γονείς του, ο Μιχαήλ Χαβαουίνυ και η δεύτερη σύζυγός του Μαριάμ, θυγατέρα ιερέως της Δαμασκού, ήταν άνθρωποι ευσεβείς και βαθιά αφοσιωμένοι στην ορθόδοξη πίστη. Την εορτή των Θεοφανείων του επόμενου έτους ο μικρός βαπτίσθηκε με το όνομα Ράφλα, και λίγο αργότερα η οικογένεια επέστρεψε στη Δαμασκό. Στο σχολείο ξεχώρισε για την ευφυΐα και την επιμέλειά του, όμως όταν ο πατέρας του δεν μπορούσε πλέον να πληρώσει τα δίδακτρα, ο διάκονος Αθανάσιος Αττάλα μεσολάβησε στον Πατριάρχη Αντιοχείας Ιερόθεο.

Έτσι το παιδί έγινε δεκτό ως υπότροφος του Πατριαρχείου, με προοπτική την ιερωσύνη, και η πορεία της ζωής του πήρε νέα κατεύθυνση. Στις είκοσι οκτώ Μαρτίου του χίλια οκτακόσια εβδομήντα εννιά εκάρη μοναχός από τον ίδιο τον Πατριάρχη Ιερόθεο και διορίστηκε προσωπικός βοηθός του. Επειδή η Σχολή του Μπαλαμάντ είχε κλείσει, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωακείμ ο Τρίτος κάλεσε την Αντιόχεια να στείλει έναν άξιο σπουδαστή στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.

Η επιλογή έπεσε στον νεαρό Ραφαήλ, ο οποίος στις οκτώ Δεκεμβρίου του χίλια οκτακόσια ογδόντα πέντε χειροτονήθηκε διάκονος στο παρεκκλήσι της Σχολής. Τον Ιούλιο του επόμενου έτους έλαβε το πτυχίο της θεολογίας και επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου ο Πατριάρχης Γεράσιμος τον πήρε κοντά του στις ποιμαντικές περιοδείες. Όταν ο ίδιος ο Πατριάρχης δεν μπορούσε να παρευρεθεί, ο διάκονος Ραφαήλ κήρυττε τον λόγο του Θεού στον λαό.

Η δίψα του όμως για περισσότερη γνώση τον οδήγησε να ζητήσει μεταπτυχιακές σπουδές στη Ρωσία, με την υπόσχεση να επιστρέψει ως ρωσόφωνος γραμματέας του Πατριάρχη. Η ευλογία δόθηκε αμέσως και έτσι έγινε δεκτός φοιτητής στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου, ένα νέο κεφάλαιο μαθητείας που σημάδεψε ολόκληρη την κατοπινή του διακονία. Το χίλια οκτακόσια ογδόντα εννιά ανέλαβε επικεφαλής του Αντιοχειανού μετοχίου στη Μόσχα, χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και έναν μήνα αργότερα έγινε αρχιμανδρίτης από τον Μητροπολίτη Μόσχας Ιωαννίκιο.

Σε δύο μόλις χρόνια μείωσε το χρέος του μετοχίου κατά δεκαπέντε χιλιάδες ρούβλια και έφερε στη Ρωσία είκοσι τέσσερις Σύρους σπουδαστές, ώστε να επιστρέψουν αργότερα και να διδάξουν τους συμπατριώτες τους. Όταν ο Πατριάρχης Γεράσιμος παραιτήθηκε για να αναλάβει τον θρόνο των Ιεροσολύμων, ο αρχιμανδρίτης Ραφαήλ αγωνίσθηκε με επιστολές και άρθρα στον ρωσικό Τύπο για να απελευθερωθεί η Εκκλησία της Αντιοχείας από την εξάρτηση των ξένων ιεραρχών. Όταν τον Νοέμβριο του χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα εξελέγη Πατριάρχης ο Σπυρίδων, αρνήθηκε να τον μνημονεύσει στο μετόχι και απαγορεύθηκε να ιερουργεί.

Αποδέχθηκε την ποινή με ταπείνωση, συνέχισε όμως να γράφει με σθένος υπέρ του δικαιώματος της Αντιοχειανής Εκκλησίας. Τελικά ζήτησε συγγνώμη μετά από μεσολάβηση φίλου του Ρώσου αξιωματούχου, και πήγε στο Καζάν ως καθηγητής αραβικών στη θεολογική ακαδημία, όπου παρέμεινε μέχρι το χίλια οκτακόσια ενενήντα πέντε. Εκείνη τη χρονιά τον προσκάλεσε η Συριακή Ορθόδοξη Φιλανθρωπική Εταιρεία της Νέας Υόρκης να αναλάβει ποιμένας των Αράβων Ορθοδόξων στην Αμερική.

Έφθασε στη Νέα Υόρκη στις δύο Νοεμβρίου του ίδιου έτους και τον υποδέχθηκε αντιπροσωπεία πιστών που περίμενε τον ποιμένα της. Μέσα σε λίγες ημέρες βρήκε κατάλληλο χώρο στο νότιο Μανχάταν και ίδρυσε παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο Μύρων, με ιερά σκεύη που είχε φέρει από τη Ρωσία. Πολύ γρήγορα όμως πληροφορήθηκε ότι σε όλη τη Βόρειο Αμερική υπήρχαν διασκορπισμένες μικρές κοινότητες Αράβων χριστιανών χωρίς ποιμένα.

Το καλοκαίρι του χίλια οκτακόσια ενενήντα έξι ξεκίνησε την πρώτη μεγάλη ιεραποστολική περιοδεία του, επισκεπτόμενος τριάντα πόλεις από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Σαν Φρανσίσκο. Σε σπίτια και αγροικίες τέλεσε γάμους, βαπτίσεις, εξομολογήσεις και τη Θεία Λειτουργία, εκεί όπου δεν υπήρχε ναός. Δίδαξε με πίστη ότι η ενότητα της Εκκλησίας στηρίζεται μόνο στη διδασκαλία των επτά Οικουμενικών Συνόδων και προφύλαξε το ποίμνιό του από τις πλάνες των ετεροδόξων.

Το χίλια οκτακόσια ενενήντα οκτώ εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο στον Νέο Κόσμο, ένα αραβικό λειτουργικό εγχειρίδιο με τίτλο Βιβλίο της Αληθούς Παρηγορίας στις Θείες Προσευχές. Πραγματοποίησε και δεύτερη ποιμαντική περιοδεία, κατά την οποία κατάλαβε πόσο επείγουσα ήταν η ανάγκη για αραβόφωνους ιερείς στις νέες κοινότητες που οργάνωνε. Έφερε άξιους κληρικούς από τη Συρία και πρότεινε για χειροτονία μορφωμένους λαϊκούς, πάντοτε με την ευλογία του Ρώσου ιεράρχη που ήταν επικεφαλής της αμερικανικής Αποστολής.

Όταν ο Επίσκοπος Νικόλαος αντικαταστάθηκε από τον Άγιο Τύχωνα, ο Ραφαήλ τον υποδέχθηκε με χαρά και τόνισε στο ποίμνιό του ότι ο νέος αρχιποιμένας στάλθηκε να φροντίσει Ρώσους, Σλάβους, Σύρους και Έλληνες, ολόκληρο δηλαδή το πλήρωμα της Ορθοδοξίας στην ήπειρο. Τον Μάρτιο του χίλια οκτακόσια ενενήντα εννιά πήρε ευλογία να συγκεντρώσει χρήματα για κοιμητήριο και νέο ναό. Σε νέα περιοδεία επισκέφθηκε σαράντα τρεις πόλεις, διακονώντας Έλληνες, Ρώσους και Άραβες, ενώ στο Τζόνσταουν συμφιλίωσε διχασμένη κοινότητα όπου τα πολιτικά δικαστήρια είχαν αποτύχει να φέρουν ειρήνη.

Αρνήθηκε δύο φορές υψηλά πατριαρχικά αξιώματα στη Συρία, την έδρα της Λαοδίκειας και τη βοηθητική επισκοπή της Βηρυτού, λέγοντας πως δεν μπορούσε να εγκαταλείψει το αμερικανικό του ποίμνιο. Τον Αύγουστο του χίλια εννιακόσια ένα αγόρασε τμήμα του κοιμητηρίου του Όρους Ελαιών στο Λονγκ Άιλαντ, και τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους εξελέγη Επίσκοπος Ζαχλέ, αλλά και πάλι αρνήθηκε. Την επόμενη χρονιά αγόρασε ναό στην οδό Πασίφικ του Μπρούκλιν, τον οποίο διαμόρφωσε για την ορθόδοξη λατρεία και ο Επίσκοπος Τύχων τον εγκαινίασε με μεγάλη χαρά των πιστών.

Το χίλια εννιακόσια τρία η Ιερά Σύνοδος της Ρωσίας τον εξέλεξε ομόφωνα Επίσκοπο Μπρούκλιν, διατηρώντας τον επικεφαλής της Συρο-Αραβικής Ορθοδόξου Αποστολής. Την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως του επόμενου έτους χειροτονήθηκε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου από τους επισκόπους Τύχωνα και Ινοκέντιο. Το ιστορικό γεγονός σημάδεψε για πάντα την Ορθοδοξία στη Βόρειο Αμερική, καθώς ήταν η πρώτη επισκοπική χειροτονία που τελέσθηκε ποτέ σε εκείνο το έδαφος.

Στα τέλη του χίλια εννιακόσια τέσσερα ξεκίνησε την έκδοση του περιοδικού Αλ Καλιμάτ, που σημαίνει Ο Λόγος, ως επίσημο όργανο της Συρο-Αραβικής Αποστολής. Μέσα από τις σελίδες του δίδασκε δόγμα, ήθος και εκκλησιαστική ζωή, φθάνοντας σε ψυχές που δεν μπορούσε να επισκεφθεί προσωπικά. Το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του χίλια εννιακόσια πέντε, και το θεωρούσε επίτευγμα ισάξιο με την απόκτηση του καθεδρικού ναού και του κοιμητηρίου.

Τον Ιούλιο του ίδιου έτους ευλόγησε τα θεμέλια της Μονής του Αγίου Τύχωνος και προήδρευσε ιερατικής συνάξεως, όπου μετείχαν ο πατήρ Αλέξιος Τοθ, ο πατήρ Αλέξανδρος Χοτοβίτσκυ και ο πατήρ Ιωάννης Κοτσούρωφ, οι οποίοι αργότερα κατατάχθηκαν στους αγίους. Φρόντισε με πάθος για την ίδρυση απογευματινού σχολείου και πρότεινε τη χρήση της αγγλικής γλώσσας στη λατρεία, ώστε τα παιδιά που δεν ήξεραν αραβικά να μη χάνονται στις ετερόδοξες εκκλησίες. Σύστησε σε όλες τις ενορίες του το λειτουργικό βιβλίο της μετάφρασης της Ίζαμπελ Χάπγκουντ, ακολουθώντας τον λόγο του Αποστόλου Παύλου για προσευχή που γίνεται κατανοητή από τον λαό.

Το χίλια εννιακόσια έντεκα, την Κυριακή της Ορθοδοξίας, τιμήθηκε για τα δεκαπέντε χρόνια ποιμαντικής διακονίας στην Αμερική και ο Αρχιεπίσκοπος Πλάτων του δώρισε αργυρή εικόνα του Χριστού. Ο ταπεινός επίσκοπος δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί έπρεπε να τιμηθεί επειδή απλώς εκτελούσε το χρέος του, και θεωρούσε τον εαυτό του αχρείο δούλο. Στα τέλη του χίλια εννιακόσια δώδεκα αρρώστησε στο γραφείο του και οι γιατροί διέγνωσαν σοβαρή καρδιακή πάθηση που τελικά τον οδήγησε στον θάνατο.

Παρά την ασθένειά του, συνέχισε τις περιοδείες σε διάφορες πόλεις μέχρι το χίλια εννιακόσια δεκαπέντε, όταν κλείστηκε στο σπίτι του για δύο μήνες και υπέμεινε τον πόνο με υπομονή και προσευχή. Τα ξημερώματα της δέκατης τετάρτης Φεβρουαρίου εκείνου του έτους, με το παλαιό ημερολόγιο, εκοιμήθη εν Κυρίω, την ημέρα που σήμερα τιμούμε στις είκοσι επτά Φεβρουαρίου. Όταν τον φώναξαν δεν αποκρίθηκε, και όταν τον κούνησαν είχε ήδη φύγει.

Κατά την κοίμησή του η Συρο-Αραβική Αποστολή αριθμούσε τριάντα ενορίες και είκοσι πέντε χιλιάδες πιστούς, καρπό της ακούραστης αγάπης ενός ποιμένα που ταξίδεψε στην Αμερική, στον Καναδά και στο Μεξικό αναζητώντας τα διασκορπισμένα του πρόβατα.