Οι δώδεκα Μάρτυρες της Καισαρείας

Δώδεκα μάρτυρες, όσοι και οι Απόστολοι, σφράγισαν με το αίμα τους την πίστη στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, κάτω από τη μανία του Διοκλητιανού. Πέντε νεαροί Αιγύπτιοι, που γύρισαν στην πατρίδα τους με τα ονόματα παλαιών προφητών, στάθηκαν μπροστά στον ηγεμόνα και δήλωσαν πολίτες της επουράνιας Ιερουσαλήμ. Ο πρωτεργάτης αυτής της φωτεινής χορείας ήταν ο πρεσβύτερος Πάμφιλος, ένας λόγιος και πράος άνθρωπος, που καταγόταν από τη Βηρυτό της Συρίας.

Σπούδασε στην Αλεξάνδρεια κοντά στον Πιέριο, τον διάδοχο του Ωριγένη, και μοίρασε τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, για να αφιερωθεί στη μελέτη του θείου λόγου. Στην Καισάρεια χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε τη φημισμένη Κατηχητική Σχολή. Εκεί αφιέρωσε χρόνια ολόκληρα, ώστε να αντιγράφει και να διορθώνει με ακρίβεια τα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης.

Τα κείμενά του τα μοίραζε δωρεάν σε όποιον τα ζητούσε, οδηγώντας πολλούς ειδωλολάτρες στον Χριστό. Ο μέγας Ιερώνυμος τον τίμησε βαθιά και θεώρησε ευλογία ότι κατάφερε να αποκτήσει κάποια έργα του. Ο Πάμφιλος έζησε ως μάρτυρας πριν ακόμη φτάσει η ώρα του μαρτυρίου, με νηστεία και προσευχή.

Όταν ξέσπασε σφοδρός διωγμός από τον Μαξιμίνο Δαΐα, ο Πάμφιλος συνελήφθη και οδηγήθηκε στον Ουρβανό, τον σκληρό ηγεμόνα της Παλαιστίνης. Εκείνος, βλέποντας τη βαθιά παιδεία του αγίου, τον διέταξε να θυσιάσει στα είδωλα. Ο πρεσβύτερος υπέμεινε φοβερά βασανιστήρια με την ηρεμία ανθρώπου που είχε ξεπεράσει τη σάρκα του.

Μαζί του φυλακίστηκαν ο διάκονος Ουάλης, ένας ευγενικός και ηλικιωμένος άνδρας με βαθιά γνώση των Γραφών, και ο νεαρός Παύλος από την Ιάμνεια, γεμάτος ζήλο για τον Σωτήρα. Πέρασαν συνολικά δύο χρόνια στη φυλακή, μέχρι που στη θέση του Ουρβανού ανέβηκε ο νέος ηγεμόνας Φιρμιλιανός. Εκείνη την περίοδο εκατόν τριάντα ομολογητές της Αιγύπτου στάλθηκαν στα μεταλλεία της Κιλικίας.

Πέντε νεαροί αδελφοί συνόδευσαν τους εξόριστους και, στην επιστροφή τους, πέρασαν από τις πύλες της Καισαρείας. Όταν οι φύλακες τους ρώτησαν την ταυτότητά τους, εκείνοι ομολόγησαν χωρίς δισταγμό την πίστη τους στον Χριστό. Έτσι συνελήφθησαν και ρίχτηκαν αμέσως στη φυλακή ως κακούργοι μαζί με τους τρεις παλαιότερους κρατούμενους.

Όταν παρουσιάστηκαν μπροστά στον Φιρμιλιανό, οι πέντε νέοι αρνήθηκαν τα ειδωλολατρικά τους ονόματα και πήραν τα ονόματα μεγάλων προφητών της Παλαιάς Διαθήκης. Δήλωσαν λοιπόν Ηλίας, Ιερεμίας, Ησαΐας, Σαμουήλ και Δανιήλ, για να δείξουν ότι ανήκουν στον Θεό του Ισραήλ. Όταν ο δικαστής ρώτησε για την πατρίδα τους, αποκρίθηκαν με μία φωνή ότι είναι πολίτες της Ιερουσαλήμ, εννοώντας την άνω πόλη του ζώντος Θεού.

Ο ηγεμόνας δεν γνώριζε καν την αρχαία ονομασία, αφού οι Ρωμαίοι είχαν μετονομάσει τον τόπο σε Αιλία Καπιτωλίνα. Νόμισε λοιπόν ότι οι χριστιανοί συνωμοτούσαν και έχτιζαν κρυφά μια νέα πόλη ενάντια στον αυτοκράτορα. Διέταξε να μαστιγώσουν τον πρώτο νεαρό άγρια, ώστε να αποκαλύψει πού βρισκόταν αυτή η μυστηριώδης πατρίδα.

Όμως ο μάρτυρας μίλησε για την ουράνια Ιερουσαλήμ που υψώνεται εκεί όπου ανατέλλει ο ήλιος. Βλέποντας τη σταθερότητά τους, ο Φιρμιλιανός καταδίκασε και τους πέντε νέους σε αποκεφαλισμό. Αμέσως μετά διέταξε να φέρουν τον Πάμφιλο, τον Ουάλη και τον Παύλο.

Όταν διαπίστωσε την αμετάθετη ομολογία τους, τους καταδίκασε στον ίδιο θάνατο με τους Αιγυπτίους αδελφούς. Καθώς οδηγούσαν τους μάρτυρες στον τόπο της εκτέλεσης, ένας δεκαοκτάχρονος νέος ξεπρόβαλε μέσα από το πλήθος και ζήτησε με δυνατή φωνή τα σώματα των αγίων. Ήταν ο Πορφύριος, υπηρέτης και πνευματικό τέκνο του Παμφίλου, γνωστός για την πραότητα και τη σωφροσύνη του.

Ο ηγεμόνας τον παρέδωσε αμέσως στους δημίους, οι οποίοι σχίσανε το σώμα του με σιδερένια νύχια μέχρι να φανούν τα κόκαλα. Ο μάρτυρας δεν έβγαλε ούτε στεναγμό, σαν να μην ένιωθε καθόλου τις πληγές. Τότε ο Φιρμιλιανός διέταξε να τον κάψουν σε αργή φωτιά.

Ο νεαρός βάδισε προς τον θάνατο με πρόσωπο φωτεινό, σαν νικητής αθλητής που αντικρίζει το στεφάνι. Πέθανε ψιθυρίζοντας το όνομα του Ιησού, Υιού του Θεού. Ο Σέλευκος, ένας πρώην στρατιώτης από την Καππαδοκία, έτρεξε στον Πάμφιλο και του ανήγγειλε το τέλος του Πορφυρίου.

Οι στρατιώτες τον αναγνώρισαν ως χριστιανό και τον οδήγησαν στον ηγεμόνα, ο οποίος διέταξε να τον αποκεφαλίσουν αμέσως. Λίγο αργότερα ο γέροντας Θεόδουλος, υπηρέτης του ίδιου του Φιρμιλιανού, φίλησε τους καταδίκους και ομολόγησε ανοιχτά την πίστη του. Ο οργισμένος δικαστής διέταξε να τον σταυρώσουν, χαρίζοντάς του θάνατο όμοιο με του Σωτήρα.

Την ίδια ώρα ένας ευλαβής Καππαδόκης, ο Ιουλιανός, έφτανε στην Καισάρεια μετά από μακρύ ταξίδι γεμάτος αγάπη και ζήλο για τον Χριστό. Καθώς πλησίαζε στην πόλη, αντίκρισε τα σώματα των αγίων μαρτύρων πεταμένα έξω από τα τείχη ως τροφή για τα θηρία. Γονάτισε αμέσως, αγκάλιασε τα ιερά λείψανα ένα ένα και τα φιλούσε δοξάζοντας τον Θεό για τη νίκη τους.

Οι στρατιώτες που φύλαγαν τα σώματα τον είδαν και αμέσως κατάλαβαν ότι ήταν χριστιανός. Τον έπιασαν και τον οδήγησαν στον Φιρμιλιανό, ο οποίος διέταξε να τον κάψουν ζωντανό. Ο Ιουλιανός παρέδωσε την ψυχή του στις φλόγες με χαρά ασύλληπτη, αινώντας με δυνατή φωνή τον Δεσπότη Χριστό.

Έτσι συμπληρώθηκε η χορεία των δώδεκα μαρτύρων, ισάριθμη με τους Αποστόλους του Κυρίου. Ο άπιστος ηγεμόνας διέταξε να μείνουν τα σώματά τους άταφα για τέσσερις ημέρες. Όμως ούτε σκυλιά ούτε όρνεα ούτε άγρια θηρία τόλμησαν να πλησιάσουν τα ιερά λείψανα.

Οι ειδωλολάτρες, ντροπιασμένοι από το θαύμα, επέτρεψαν τελικά στους χριστιανούς να τα παραλάβουν. Εκείνοι τα παρέδωσαν με βαθιά ευλάβεια στη γη, δοξάζοντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.