Οι δώδεκα Έλληνες κτίτορες της Λαύρας του Κιέβου

Τέσσερις Βυζαντινοί αρχιτέκτονες έφτασαν στις σπηλιές του Κιέβου κρατώντας στα χέρια τους μια ιερή εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η ίδια η Παναγία τους είχε εμφανιστεί στις Βλαχέρνες και τους είχε στείλει στη μακρινή Ρωσία, με χρυσάφι αρκετό για τρία ολόκληρα χρόνια εργασίας. Έφτασαν λοιπόν στο σπήλαιο των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου και ρώτησαν με απορία πού επιθυμούσαν να χτιστεί ο ναός.

Οι δύο μοναχοί τους απάντησαν ήρεμα πως ο ίδιος ο Κύριος θα έδειχνε σύντομα τον τόπο της θεμελιώσεως. Οι αρχιτέκτονες ξαφνιάστηκαν, γιατί είχαν ακούσει πως οι γέροντες πλησίαζαν στον θάνατο και όμως δεν είχαν ορίσει ακόμη το σημείο της οικοδομής. Είπαν μάλιστα πως είχαν λάβει πολύ χρυσάφι από εκείνους που τους έστειλαν στη ρωσική γη.

Τότε οι μοναχοί κάλεσαν όλη την αδελφότητα και άρχισαν να ρωτούν τους Έλληνες μαστόρους με προσοχή και επιμονή. Ήθελαν να μάθουν την αλήθεια για το ποιος τους είχε στείλει και πώς είχαν φτάσει στα βάθη της σλαβικής γης. Η συνάντηση αυτή έγινε το έτος χίλια εβδομήντα τρία και άνοιξε τον δρόμο για την ανέγερση του πρώτου μεγάλου καθεδρικού ναού της Λαύρας των Σπηλαίων.

Οι αρχιτέκτονες άρχισαν να διηγούνται με συγκίνηση όσα είχαν ζήσει στην Κωνσταντινούπολη. Καθένας τους κοιμόταν στο σπίτι του, όταν την αυγή εμφανίστηκαν ωραίοι νέοι και τους κάλεσαν να μεταβούν στις Βλαχέρνες. Έφτασαν όλοι μαζί την ίδια στιγμή και κατάλαβαν με έκπληξη πως είχαν λάβει την ίδια εντολή από τη Βασίλισσα.

Εκεί αντίκρισαν την Παναγία περιστοιχισμένη από πλήθος ουρανίων στρατιωτών και έπεσαν με ευλάβεια στα γόνατα μπροστά της. Η Θεοτόκος τους ζήτησε να χτίσουν για χάρη της ναό στη ρωσική γη, στην πόλη του Κιέβου, και να πάρουν αρκετό χρυσάφι για τρία χρόνια. Οι μάστορες ρώτησαν σε ποιον θα παρουσιάζονταν στον ξένο τόπο που τους έστελνε η ίδια.

Εκείνη απάντησε πως τους έστελνε στους οσίους μοναχούς Αντώνιο και Θεοδόσιο, τους κτίτορες της μοναστικής αδελφότητας. Οι αρχιτέκτονες απόρησαν γιατί τους έδινε χρυσάφι μόνο για τρία χρόνια και ζήτησαν να μάθουν τι θα έτρωγαν και τι θα έπιναν στη συνέχεια. Ζήτησαν επίσης να τους αποκαλύψει όσα γνώριζε για την πορεία τους και για το έργο που τους ανέθετε με τόση εμπιστοσύνη και αγάπη.

Η Δέσποινα του ουρανού απάντησε με γαλήνη και αποκάλυψε στους μάστορες τα μυστικά του μέλλοντος. Είπε πως ο όσιος Αντώνιος θα έδινε απλώς την ευλογία της θεμελιώσεως και ύστερα θα έφευγε προς την αιώνια ανάπαυση. Ο όσιος Θεοδόσιος θα τον ακολουθούσε στη μακαριότητα μετά από δύο χρόνια, γι' αυτό αρκούσε το χρυσάφι που τους έδινε.

Η Παναγία τους βεβαίωσε πως κανείς δεν μπορούσε να τους ανταμείψει όσο εκείνη η ίδια θα τους τιμούσε. Θα τους χάριζε όσα μάτι δεν είδε, αυτί δεν άκουσε και ανθρώπινη καρδιά δεν στοχάστηκε ποτέ. Υποσχέθηκε ακόμη πως θα ερχόταν η ίδια να δει τον ναό και θα κατοικούσε μέσα του παντοτινά.

Τους έδωσε έπειτα τίμια λείψανα των αγίων μαρτύρων Μηνίγνου, Πολυεύκτου, Λεοντίου, Ακακίου, Αρέθα, Ιακώβου και Θεοδώρου, για να τοποθετηθούν στα θεμέλια του ναού. Όταν οι μάστορες πήραν το χρυσάφι και τα λείψανα, η Θεοτόκος τους κάλεσε να βγουν έξω για να αντικρίσουν τον λαμπρό ναό. Εκείνοι είδαν τότε με δέος έναν ολόφωτο ναό να στέκεται μέσα στον αέρα, σαν να αιωρούνταν ανάμεσα στον ουρανό και στη γη.

Επιστρέφοντας μέσα, οι αρχιτέκτονες προσκύνησαν ξανά τη Βασίλισσα και ρώτησαν με ταπείνωση πώς θα ονομαζόταν ο ναός που είχαν θαυμάσει. Εκείνη απάντησε πως ήθελε να φέρει το δικό της όνομα, και οι μάστορες δεν τόλμησαν να ρωτήσουν περισσότερα μπροστά στο μεγαλείο της. Η Θεοτόκος τους εξήγησε πως θα ήταν ο ναός της Μητέρας του Θεού, και τους παρέδωσε στη συνέχεια την ιερή εικόνα της Κοιμήσεως.

Τους είπε πως αυτή η εικόνα θα τοποθετούνταν μέσα στον ναό, ως ευλογία και προστασία της αδελφότητας. Οι αρχιτέκτονες προσκύνησαν με δάκρυα και επέστρεψαν στα σπίτια τους, κρατώντας στα χέρια τους την εικόνα από τα ίδια τα χέρια της Παναγίας. Όταν άκουσαν οι μοναχοί όλη τη διήγηση, δόξασαν τον Θεό για τα μεγάλα και ανέλπιστα έργα του.

Ο όσιος Αντώνιος μίλησε τότε με αγάπη και είπε στους μάστορες πως ποτέ δεν είχαν φύγει οι ίδιοι από εκείνον τον τόπο. Τους εξήγησε πως οι ωραίοι νέοι ήταν άγιοι άγγελοι και η Βασίλισσα των Βλαχερνών ήταν η ίδια η Υπεραγία Θεοτόκος. Όσο για όσους εμφανίστηκαν ως μοναχοί και έδωσαν το χρυσάφι, μόνο ο Κύριος γνώριζε με ποιον τρόπο οικονόμησε εκείνο το μεγάλο και ανεξιχνίαστο μυστήριο.

Ο όσιος Αντώνιος ευλόγησε την άφιξη των αρχιτεκτόνων και είπε πως βρίσκονταν σε καλή συντροφιά, αφού μαζί τους ήταν η σεβάσμια εικόνα της Δέσποινας. Έπειτα προσευχήθηκε επί τρεις ημέρες, παρακαλώντας τον Κύριο να φανερώσει το ακριβές σημείο όπου επιθυμούσε να υψωθεί ο ναός. Την πρώτη νύχτα έπεσε δροσιά σε όλη τη γύρω γη, αλλά το άγιο σημείο παρέμεινε εντελώς στεγνό και αδιάβροχο από την υγρασία.

Το δεύτερο πρωί όλη η γη ήταν στεγνή, ενώ ο ίδιος τόπος βρέθηκε καταβρεγμένος και μυρωμένος από άφθονη ουράνια δροσιά. Το τρίτο πρωί οι μοναχοί προσευχήθηκαν, ευλόγησαν την περιοχή και μέτρησαν το πλάτος και το μήκος του ναού με μια χρυσή ζώνη. Τη ζώνη αυτή είχε φέρει παλιότερα ο Βάραγγος Σίμων, ο οποίος είχε δει με τη σειρά του οπτασία για την ανέγερση του μεγάλου ναού.

Τότε μια αστραπή έπεσε ξαφνικά από τον ουρανό, ύστερα από την προσευχή του οσίου Αντωνίου, και φώτισε ολόκληρο τον τόπο. Έτσι φανερώθηκε πως αυτό ακριβώς το σημείο ήταν αρεστό στον Θεό για τη θεμελίωση του μεγαλοπρεπούς ναού. Η ιερή εικόνα της Θεομήτορος δοξάστηκε στη συνέχεια με αμέτρητα θαύματα, που στερέωσαν την πίστη και ενίσχυσαν τους πιστούς όλων των αιώνων.