Η εύρεση της ιεράς εικόνας της Παναγίας στην Τήνο

Στις τριάντα Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι τρία, η αξίνα ενός εθελοντή εργάτη χτύπησε ένα ξύλο μέσα στα ερείπια ενός παλαιού ναού και χώρισε στα δύο την εικόνα του Ευαγγελισμού. Το θαυμαστό ήταν ότι η σχισμή πέρασε ανάμεσα στην Παναγία και τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, χωρίς να αγγίξει καμία από τις δύο μορφές. Η ιστορία αυτής της εύρεσης ξεκίνησε δύο χρόνια νωρίτερα, λίγο πριν από τη γιορτή του Ευαγγελισμού του χίλια οκτακόσια είκοσι ένα.

Ένας απλός γέροντας κηπουρός της Τήνου, ο μπάρμπα Μιχάλης Πολυζώης, είδε στον ύπνο του την Θεοτόκο ντυμένη με ολόλευκα ενδύματα. Εκείνη του ζήτησε να σκάψει στο χωράφι του Αντωνίου Δοξαρά, έξω από τη Χώρα, για να βρει το εικόνισμά της. Του φανέρωσε ακόμη ότι στον τόπο εκείνο υπήρχε παλιά ναός και ότι έπρεπε να ανοικοδομηθεί.

Ο γέροντας ξύπνησε ταραγμένος και έκανε τον σταυρό του, νομίζοντας πως όλα ήταν πειρασμός του πονηρού. Πριν προλάβει όμως να κοιμηθεί ξανά, η Παναγία εμφανίστηκε δεύτερη φορά μέσα σε ένα απαλό λευκό φως που πλημμύρισε το δωμάτιο. Το πρόσωπό της έλαμπε με ανέκφραστη γλυκύτητα και χάρη, ενώ γύρω από την κεφαλή της φαινόταν θείο φως.

Με φωνή στοργική του είπε να μη φοβάται και να εμπιστευτεί τα λόγια της χωρίς αμφιβολία. Του αποκάλυψε ότι ήταν η Παναγία και του ζήτησε ξανά να σκάψει στο χωράφι, υποσχόμενη τη βοήθειά της. Το πρωί ο γέροντας κατέβηκε στο χωριό και διηγήθηκε όσα είδε στον ιερέα και στους συγχωριανούς του.

Άλλοι τον περιγέλασαν και άλλοι θεώρησαν τα όνειρά του δαιμονικό παιχνίδι, μόνο δύο όμως πίστεψαν τα λόγια του. Μαζί τους κατέβηκε νύχτα στον αγρό και έσκαψαν σε πολλά σημεία, χωρίς όμως να βρουν τίποτε σημαντικό. Σε άλλη θέση συνάντησαν τα ερείπια ενός παλιού τοίχου με τούβλα, αλλά αναγκάστηκαν να σταματήσουν για να μη τους αντιληφθούν οι Τούρκοι.

Ο Αντώνιος Δοξαράς πήρε τα τούβλα και θέλησε να χτίσει με αυτά έναν φούρνο. Όσες φορές όμως οι μάστορες τοποθετούσαν το κονίαμα, εκείνο δεν κρατούσε και ο φούρνος γκρεμιζόταν αμέσως. Η αποτυχία τούς έπεισε ότι τα ιερά αυτά υλικά δεν ήταν για κοσμική χρήση.

Λίγο αργότερα, τον Ιούνιο του χίλια οκτακόσια είκοσι δύο, η Παναγία φανέρωσε το θέλημά της και σε άλλο πρόσωπο της Τήνου, την Οσία Πελαγία. Η ογδοντάχρονη μοναχή ζούσε από νεαρή ηλικία στο γυναικείο μοναστήρι της Κοιμήσεως, στο όρος Κεχροβούνι, και ήταν γνωστή για την αρετή και την ευλάβειά της. Σε τρεις διαδοχικές Κυριακές η Θεοτόκος εμφανίστηκε στον ύπνο της και της παρήγγειλε να ειδοποιήσει τον επιφανή χωριανό Σταματέλο Καγκάδη, ώστε να αρχίσουν ανασκαφές στον αγρό του Δοξαρά.

Στις πρώτες δύο επισκέψεις η Πελαγία σιωπούσε, νομίζοντας πως όλα ήταν καρπός της φαντασίας της. Την τρίτη φορά όμως η Παναγία της μίλησε αυστηρά και της ζήτησε υπακοή χωρίς ολιγοπιστία. Η μοναχή ξύπνησε με τρόμο και είδε μπροστά της την ίδια μυστηριώδη Δέσποινα να σηκώνει το χέρι της.

Τότε άκουσε καθαρά τα λόγια από τη θεία υμνωδία του Ευαγγελισμού, «Εὐαγγελίζου γῆ χαρὰν μεγάλην». Η γερόντισσα κατάλαβε επιτέλους ποια ήταν η ουράνια επισκέπτρια και αναφώνησε με χαρά την επόμενη φράση του μεγαλυναρίου. Αμέσως ενημέρωσε την Ηγουμένη και έπειτα τον Σταματέλο Καγκάδη, που με τη σειρά του ειδοποίησε τον Επίσκοπο Γαβριήλ της Τήνου.

Ο Επίσκοπος Γαβριήλ είχε ήδη ακούσει για τα όνειρα του γέροντα Μιχαήλ και διέκρινε αμέσως τη συμφωνία των δύο μαρτυριών. Έγραψε λοιπόν σε όλες τις ενορίες του νησιού και κάλεσε τους πιστούς να συνδράμουν στην ανεύρεση της εικόνας. Οι ανασκαφές ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο του χίλια οκτακόσια είκοσι δύο υπό την εποπτεία του Καγκάδη και έφεραν στο φως τα θεμέλια του αρχαίου ναού του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου.

Ο ναός αυτός είχε καταστραφεί από επιδρομή των Αράβων αιώνες πριν, και κοντά του φανερώθηκε και ένα παλιό πηγάδι. Όμως η ιερή εικόνα δεν εμφανιζόταν πουθενά και τα χρήματα τέλειωσαν, με αποτέλεσμα οι εργασίες να σταματήσουν προσωρινά. Η Παναγία φανέρωσε εκ νέου στην Οσία Πελαγία την επιθυμία της να συνεχιστεί το έργο της ανοικοδόμησης.

Ο Επίσκοπος Γαβριήλ έκανε νέα έκκληση για προσφορές και ο λαός ανταποκρίθηκε με προθυμία και πίστη. Πάνω στα ίδια θεμέλια χτίστηκε νέος ναός, αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και στη Ζωοδόχο Πηγή. Έτσι ο τόπος ετοιμάστηκε για το θαύμα που ακολούθησε λίγους μήνες αργότερα.

Στις τριάντα Ιανουαρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι τρία, οι εργάτες ισοπέδωναν το έδαφος μέσα στον νεόδμητο ναό για να στρώσουν την πέτρινη πλακόστρωση. Κατά το μεσημέρι, η αξίνα του εθελοντή εργάτη από το χωριό Φαλατάδος χτύπησε ένα κομμάτι ξύλου και το χώρισε στα δύο. Όταν εκείνος έσκυψε να δει, παρατήρησε ότι η μία πλευρά της σανίδας ήταν καμένη, ενώ η άλλη φανέρωνε ίχνη χρωμάτων.

Καθάρισε το χώμα με το χέρι του και κατάλαβε ότι κρατούσε στα δάχτυλά του ένα εικόνισμα. Ένωσε τα δύο κομμάτια, έκανε τον σταυρό του και προσκύνησε με δάκρυα στα μάτια. Φώναξε τότε τους άλλους εργάτες, που έτρεξαν να ασπαστούν και εκείνοι την ιερή εύρεση.

Όταν καθαρίστηκε καλά, αποκαλύφθηκε ότι επρόκειτο για τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Η σχισμή είχε περάσει ακριβώς ανάμεσα στην Παναγία και τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, χωρίς να βλάψει ούτε στο ελάχιστο τις δύο μορφές. Όλοι θεώρησαν το γεγονός φανερό σημείο της θείας προστασίας.

Την ίδια ημέρα η εικόνα παραδόθηκε στον Επίσκοπο Γαβριήλ, που την ασπάστηκε δακρυσμένος και αναφώνησε με βαθιά συγκίνηση τη γνωστή δοξολογία προς τον Κύριο. Η είδηση της εύρεσης έτρεξε αστραπιαία σε κάθε γωνιά του νησιού και άναψε φωτιά στις καρδιές των κατοίκων. Οι Τήνιοι παράτησαν τις δουλειές τους και ξεκίνησαν μαζικά για τη Χώρα, για να προσκυνήσουν την ιερή εικόνα.

Επειδή τους πρόλαβε η νύχτα στους δρόμους και στα μονοπάτια, ο καθένας πήρε μαζί του ένα λαδοφάναρο για να φωτίζει την πορεία του. Έτσι όλα τα μονοπάτια και οι στράτες του νησιού γέμισαν φώτα μέσα στο σκοτάδι, σαν ποτάμια λαμπάδων που κατηφόριζαν προς τη Χώρα. Η εικόνα εκείνη της πάμφωτης νύχτας εντυπώθηκε βαθιά στη μνήμη όλων και έγινε αναπόσπαστο μέρος της εορτής.

Έκτοτε καθιερώθηκε η λαμπαδηφορία ως λαϊκή εκδήλωση, στην οποία συμμετέχουν μικροί και μεγάλοι μαζί με τις εκκλησιαστικές τελετές. Οι κάτοικοι του νησιού γέμισαν ζήλο να υψώσουν λαμπρό ναό προς τιμήν της Παναγίας Ευαγγελιστρίας. Πρόσφεραν χρήματα, υλικά και την προσωπική τους εργασία, ώσπου ο μεγαλοπρεπής αυτός ναός ολοκληρώθηκε μέσα στην ίδια χρονιά.

Ο Επίσκοπος Γαβριήλ τέλεσε τα εγκαίνια, και έκτοτε η ιερή εικόνα της Τήνου παραμένει ένας από τους πολυτιμότερους πνευματικούς θησαυρούς της Ελλάδας με αμέτρητα θαύματα.