Όσιος Νείλος ο Ηγιασμένος, ο κτήτορας του Γηρομερίου

Ένας νεαρός βλαστός της βασιλικής οικογένειας των Λασκάρεων εγκατέλειψε τα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης για χάρη της ερήμου. Αργότερα, ως άγνωστος ζητιάνος, στάθηκε μπροστά στη μητέρα και την αδελφή του, και πήρε σιωπηλά την ελεημοσύνη τους. Ο Όσιος Νείλος ο Ηγιασμένος υπήρξε η σημαντικότερη ασκητική μορφή ολόκληρου του θεσπρωτικού χώρου, και με τη ζωή του καθαγίασε την επαρχία της Παραμυθίας.

Κληροδότησε στους πιστούς ως πολύτιμο πνευματικό θησαυρό την περιώνυμη και ένδοξη Ιερά Μονή Γηρομερίου, την οποία ο ίδιος θεμελίωσε με κόπους. Αυτή η μονή αναδείχθηκε σε έναν από τους σπουδαιότερους πνευματικούς φάρους και σήμερα συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Ηπείρου. Γεννήθηκε στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη γύρω στα χίλια διακόσια είκοσι οκτώ μετά Χριστόν, μέσα σε περιβάλλον πλούτου και κοσμικής λαμπρότητας.

Όμως η δόξα και τα υλικά αγαθά δεν στάθηκαν ικανά να σβήσουν τον πόθο για τη μοναχική ζωή που είχε φωλιάσει βαθιά μέσα του. Έτσι σε νεαρή ηλικία αποτραβήχτηκε από τα εγκόσμια και έγινε μοναχός στην περίφημη Μονή των Ακοιμήτων, αφιερωμένος ολοκληρωτικά στον Χριστό. Στη μονή εκείνη ο Νείλος επιδόθηκε σε μεγάλους ασκητικούς αγώνες με αυταπάρνηση, εγκράτεια και αδιάλειπτη προσευχή.

Έγινε σκεύος καθαρό του Αγίου Πνεύματος και απέκτησε αρετές που τον ανέδειξαν φάρο πνευματικότητας. Μετά από αρκετά χρόνια ασκήσεως επέστρεψε για λίγο στην Κωνσταντινούπολη, χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά του σε κανέναν. Πλησίασε ως ξένος επαίτης τη μητέρα και την αδελφή του και δέχτηκε από εκείνες με ταπείνωση μια μικρή ελεημοσύνη.

Στη συνέχεια επισκέφθηκε τα Ιεροσόλυμα μαζί με άλλους ευλαβείς προσκυνητές, για να ενισχυθεί από τους Αγίους Τόπους πνευματικά. Όταν γύρισε πάλι στη βασιλεύουσα, ακολουθούσε έναν σεβαστό γέροντα και βρέθηκε ξαφνικά μπροστά στις αυλικές διαμάχες. Δεν δίστασε να ελέγξει τον ίδιο τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγο για την προσπάθεια υποταγής της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον Πάπα της Ρώμης.

Η απάντηση του ηγεμόνα υπήρξε σκληρή και εκδικητική απέναντι στους θαρραλέους ομολογητές της πίστεως. Διέταξε να τους αφήσουν στο ανοιχτό πέλαγος αβοήθητους, δίχως τρόφιμα και δίχως κουπιά, ώστε να χαθούν μέσα στα κύματα. Σαράντα ολόκληρες ημέρες πάλεψαν με την αγριότητα της θάλασσας, σκεπασμένοι όμως από τη θεία πρόνοια του φιλανθρώπου Θεού.

Τελικά αποβιβάστηκαν στα παράλια της Μονής των Αγίων Αββάδων, που πιθανότατα ταυτίζεται με την Ιερά Μονή των Ιβήρων του Αγίου Όρους. Εκεί ο Όσιος Νείλος έμεινε για τρία χρόνια προσφέροντας ταπεινά την υπηρεσία του ως θυρωρός της μονής. Έπειτα γύρισε ακόμη μία φορά στην Πόλη και τιμήθηκε ως ομολογητής της πίστεως από τον νέο αυτοκράτορα, τον ευσεβή Ανδρόνικο Παλαιολόγο.

Η φύση του όμως ήταν ανήσυχη και διψασμένη για ησυχία, και έτσι έφυγε οριστικά από την Κωνσταντινούπολη. Αφιέρωσε όλον τον υπόλοιπο χρόνο της ζωής του σε περιπλανήσεις και προσκυνήματα στους Αγίους Τόπους και στα διάφορα μοναστήρια. Πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα, την περιοχή των Σοδόμων, το όρος Σινά και το όρος Καρμήλιον.

Επισκέφθηκε επίσης την Ιεριχώ, τον Ιορδάνη ποταμό και τη Μονή του Αββά Γερασίμου, ζώντας σε πολλή κακουχία και άσκηση. Έπειτα διέσχισε την Κύπρο, τη Ρόδο και τις Κυκλάδες αναζητώντας πάντοτε τόπο ησυχαστικής αναπαύσεως για την ψυχή του. Συνέχισε την πορεία του μέσα από την Πελοπόννησο και την Κέρκυρα και έφτασε τελικά στην Ήπειρο, σε τόπο ονομαζόμενο Ωρυκόν ή Ιεριχώ.

Βρισκόταν κοντά στη σημερινή Αυλώνα της Βορείου Ηπείρου, όπου εγκαταστάθηκε ταπεινά μέσα σε μια μικρή καλύβα. Ύστερα από παράκληση θεοφιλών κατοίκων της Θεσπρωτίας μετέβη νοτιότερα, στην ευρύτερη περιοχή του Γηρομερίου. Εκεί βρήκε καταφύγιο μέσα στη σπηλιά ενός απότομου και απρόσιτου βράχου, κατάλληλου για ησυχαστική άσκηση.

Πολύ σύντομα γύρω από τον σεβάσμιο ασκητή συγκροτήθηκε μικρή αδελφότητα μοναχών που ζητούσαν την πνευματική του καθοδήγηση. Η φήμη και η πνευματική του ακτινοβολία εξαπλώνονταν συνεχώς σε όλη τη γύρω περιοχή της Ηπείρου. Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι κατά καιρούς ο Όσιος έβλεπε τις νύχτες μια θεϊκή λάμψη, σαν φωτιά στο απέναντι βουνό.

Το φως αυτό φαινόταν μέσα από το πυκνό δάσος και προκαλούσε δέος στους ασκητές που το αντίκριζαν. Παρακινημένοι λοιπόν αναζήτησαν την πηγή της παράξενης λάμψης και οδηγήθηκαν στην ανακάλυψη της Ιεράς Εικόνος της Παναγίας. Το γεγονός αυτό έγινε αφορμή να δεχτούν ως θέλημα Θεού την ανέγερση μοναστηριού σε εκείνη τη θέση.

Με πολλούς κόπους στην αρχή και με τη βοήθεια των βασιλέων του Δεσποτάτου της Ηπείρου και των τοπικών αρχόντων, ολοκλήρωσαν το έργο. Το μοναστήρι οργανώθηκε πάνω στις αρχές του κοινοβιακού μοναχισμού και αναδείχθηκε σε σπουδαίο πνευματικό κέντρο της Ηπείρου. Σε βαθύ γήρας, εκατόν έξι ετών, και έχοντας τελειώσει το επίγειο έργο του, ο Όσιος Νείλος όρισε τον διάδοχό του.

Ζήτησε να τον θάψουν σε τάφο που είχε ετοιμάσει ο ίδιος έξω από τη μονή, κοντά στον παρακείμενο χείμαρρο. Άφησε ως ιερά παρακαταθήκη την ιδιόχειρη διαθήκη του και παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό τη νύχτα της πρώτης Ιανουαρίου του έτους χίλια τριακόσια τριάντα τέσσερα μετά Χριστόν. Αργότερα απεσταλμένοι του αυτοκράτορα ήρθαν στη μονή, για να μεταφέρουν τα ιερά λείψανα στην Κωνσταντινούπολη.

Όμως ο Θεός δεν το επέτρεψε και ένας ογκώδης βράχος έπεσε από το βουνό και σκέπασε τον τάφο. Έτσι τα λείψανα παραμένουν αγκαλιασμένα από τη θεσπρωτική γη, ενώ η μνήμη του τιμάται και στις δεκαέξι Αυγούστου. %$ Όσιος Νείλος ο Ηγιασμένος, ο κτήτορας του Γηρομερίου $%

Με πολλούς κόπους στην αρχή και με τη βοήθεια των βασιλέων του Δεσποτάτου της Ηπείρου και των τοπικών αρχόντων, ολοκλήρωσαν το ιερό έργο. Το μοναστήρι οργανώθηκε πάνω στις αρχές του κοινοβιακού μοναχισμού και αναδείχθηκε σε σπουδαίο πνευματικό κέντρο ολόκληρης της Ηπείρου. Το κείμενο παραδίδεται για επικύρωση από τον Optiko Text Validator 2 και θα αποθηκευτεί ως αρχείο `01_02_Όσιος_Νείλος_ο_Ηγιασμένος.