Η Ιερά Εικόνα της Παναγίας της Κουπιάτιτσας

Μια μικρή χάλκινη εικόνα σε σχήμα σταυρού φάνηκε να λάμπει μέσα στα δέντρα ενός δάσους της Λευκορωσίας, εκεί όπου μια βοσκοπούλα έβοσκε τα ζώα της. Η ανακάλυψη εκείνη, που έγινε το χίλια εκατόν ογδόντα κοντά στο χωριό Κουπιάτιτσα, σημάδεψε για αιώνες την ευλάβεια ολόκληρης της περιοχής του Πινσκ. Η νεαρή Άννα, καθώς πρόσεχε τα ζώα της οικογένειάς της, αντίκρισε ένα παράξενο φως ανάμεσα στους κορμούς.

Πλησίασε με δέος και βρήκε πάνω σε ένα δέντρο μια εικόνα της Θεοτόκου σε μορφή σταυρού, που έλαμπε με τρόπο υπερφυσικό. Η κοπέλα πήρε το ιερό εύρημα στο σπίτι και το έκρυψε προσεκτικά μέσα σε ένα μπαούλο. Το βράδυ θέλησε να δείξει στον πατέρα της Βασίλειο τον σταυρό που είχε βρει, όμως δεν τον βρήκε πουθενά.

Την επομένη επέστρεψε στο ίδιο σημείο του δάσους και είδε ξανά την ίδια λάμψη ανάμεσα στα κλαδιά. Νόμισε πως επρόκειτο για άλλον σταυρό και τον μετέφερε πάλι σπίτι της. Όμως το επόμενο πρωί η εικόνα είχε επιστρέψει μόνη της στην αρχική της θέση, μέσα στο δάσος, εκεί όπου είχε αρχικά φανερωθεί.

Συγκλονισμένοι από τα θαυμαστά αυτά γεγονότα, οι κάτοικοι του χωριού αποφάσισαν να ανεγείρουν ναό αφιερωμένο στην Υπεραγία Θεοτόκο, ακριβώς στο σημείο της εμφανίσεως. Εκεί τοποθέτησαν με ευλάβεια τη θαυματουργή εικόνα, και από τότε η χάρη του Θεού άρχισε να δοξάζει τον τόπο με πολλά και ποικίλα θαύματα. Το χίλια διακόσια σαράντα, στη διάρκεια μιας καταστροφικής επιδρομής, οι Τάταροι λεηλάτησαν και πυρπόλησαν ολόκληρο το χωριό μαζί με τον ναό της Κουπιάτιτσας.

Όμως η ιερή εικόνα διατηρήθηκε άθικτη μέσα στις στάχτες, σαν να μην την είχε αγγίξει καθόλου η φωτιά. Στα τέλη του δέκατου πέμπτου αιώνα, η εικόνα βρέθηκε για δεύτερη φορά πάνω στα ερείπια του καμένου ναού από έναν προσκυνητή. Επρόκειτο για τον Ιωακείμ, ο οποίος επέστρεφε στην πατρίδα του από τα Ιεροσόλυμα μέσα από τα ελώδη δάση της περιοχής.

Δεν τόλμησε να πάρει την εικόνα μαζί του και ανακοίνωσε αμέσως την εύρεση στους χωρικούς. Εκείνοι μετέφεραν τη σταυρόσχημη εικόνα στον ναό του χωριού με μεγάλη ευλάβεια. Κατά θεία πρόνοια, ο Ιωακείμ παρέμεινε εκεί ως νεωκόρος του ιερού ναού.

Στις αρχές του δέκατου εβδόμου αιώνα, δίπλα στον ναό ιδρύθηκε η Μονή της Κουπιάτιτσας, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου και στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Μέσα στα τείχη της μονής αυτής ασκήτεψαν δύο μεγάλοι μελλοντικοί άγιοι της Ορθοδοξίας με ένθερμη μοναχική ζωή. Ο όσιος ιερομάρτυς Αθανάσιος του Μπρεστ, που μαρτύρησε την πέμπτη Σεπτεμβρίου του χίλια εξακόσια σαράντα οκτώ, καθώς και ο όσιος Μακάριος του Κάνεφ, ηγούμενος του Πινσκ.

Ο δεύτερος μαρτύρησε την εβδόμη Σεπτεμβρίου του χίλια εξακόσια εβδομήντα οκτώ, αφήνοντας ζωντανή την παράδοση της ασκητικής γραμμής εκείνου του τόπου. Τα γεγονότα της εικόνας κατέγραψε ο ηγούμενος Ιλαρίων Ντενίσοβιτς σε ειδικό βιβλίο για τα θαύματά της. Στην έκδοση συνέβαλε και ο μοναχός Αθανάσιος Καλνοφόισκι από τη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου.

Το έργο τυπώθηκε στο Κίεβο το χίλια εξακόσια τριάντα οκτώ, με τίτλο που αναφερόταν στα θαύματα των δύο Σπηλαίων της Λαύρας. Εκεί καταγράφηκε αναλυτικά η ιστορία της ευρέσεως της θαυματουργού εικόνας από τη μικρή Άννα. Έτσι η μνήμη των γεγονότων διασώθηκε επίσημα και μεταδόθηκε στις επόμενες γενιές.

Στα τέλη του ίδιου αιώνα, οι ναοί και η μονή πέρασαν στα χέρια των Ρωμαιοκαθολικών και αργότερα κατοικήθηκαν από ουνίτες μοναχούς. Όταν οι Ορθόδοξοι πατέρες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη μονή το χίλια εξακόσια πενήντα πέντε, είχαν επικεφαλής τους τον αρχιμανδρίτη Λάζαρο Μπαράνοβιτς. Εκείνος μερίμνησε ώστε η θαυματουργή εικόνα να μη μείνει πίσω, αλλά να μεταφερθεί ασφαλής στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας του Κιέβου.

Ο ναός εκείνος δεν είχε ονομαστεί από κάποια αγία Σοφία, όπως νομίζουν πολλοί από τους σύγχρονους προσκυνητές. Όπως και η μεγάλη Αγία Σοφία της Κωνσταντινουπόλεως, ήταν αφιερωμένος στον Χριστό, τη δύναμη και τη σοφία του Θεού. Πλήθη πιστών συνέρρεαν στην εικόνα με βαθιά ευλάβεια, ζητώντας τη μεσιτεία της Παναγίας.

Την τιμούσαν όχι μόνο οι Ορθόδοξοι Ουκρανοί, αλλά και οι πιστοί της Λευκορωσίας, που δεν είχαν λησμονήσει την ιερή της παρουσία. Στα μέσα του δέκατου ενάτου αιώνα, οι ενορίτες του χωριού Κουπιάτιτσα απευθύνθηκαν στην Ιερά Διοικούσα Σύνοδο με γραπτή αίτηση. Παρακαλούσαν να επιστραφεί η εικόνα από τον καθεδρικό ναό του Κιέβου στον τόπο της αρχικής της εμφανίσεως.

Η αίτηση όμως απορρίφθηκε με σαφή και τεκμηριωμένη αιτιολογία από την εκκλησιαστική αρχή της εποχής. Η εικόνα, αναφερόταν επίσημα, δεν ανήκε στον ενοριακό ναό που είχε ανεγερθεί το χίλια οκτακόσια είκοσι δύο, αλλά στην παλαιά μονή που πλέον δεν υπήρχε. Επιπλέον, η μεταφορά της στον καθεδρικό της Αγίας Σοφίας δεν είχε γίνει από τους προγόνους των αιτούντων ενοριτών.

Είχε πραγματοποιηθεί από τους Ορθοδόξους μοναχούς της παλιάς μονής, διακόσια ολόκληρα χρόνια πριν την υποβολή του αιτήματος. Υπάρχουν μαρτυρίες πως η θαυματουργή εικόνα παρέμεινε στον καθεδρικό ναό του Κιέβου μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του χίλια εννιακόσια είκοσι. Η μετέπειτα τύχη της παραμένει άγνωστη και αποτελεί ένα από τα μυστήρια της ταραγμένης ιστορίας εκείνων των δύσκολων χρόνων.

Στον δέκατο έβδομο αιώνα φιλοτεχνήθηκε ακριβές αντίγραφο της θαυματουργού εικόνας με μεγάλη πιστότητα και ευλάβεια. Το αντίγραφο αυτό βρίσκεται σήμερα στον ναό του Αγίου Νικολάου, στο χωριό Κουπιάτιτσα της περιφέρειας Πινσκ. Κάθε χρόνο προσκυνητές από ολόκληρη τη Λευκορωσία συρρέουν εκεί, για να τιμήσουν την ιερή εικόνα της Παναγίας της Κουπιάτιτσας.

Η εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου της Κουπιάτιτσας έχει μια εντελώς ξεχωριστή μορφή, διαφορετική από τις συνηθισμένες εικόνες της παραδόσεως. Πρόκειται για έναν μικρό χάλκινο σταυρό, σκαλισμένο με τέχνη και αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στο μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου. Στη μία όψη του ιερού σταυρού απεικονίζεται ανάγλυφα η Μητέρα του Θεού, που κρατάει με το αριστερό της χέρι τον Προαιώνιο Υιό.

Στην άλλη όψη παριστάνεται ο ίδιος ο Χριστός εσταυρωμένος, ενώνοντας έτσι την ενσάρκωση με τη θυσία του Κυρίου. Η σύνθεση αυτή φανερώνει τη βαθιά θεολογική σύνδεση ανάμεσα στη γέννηση και τον σταυρικό θάνατο του Σωτήρα. Γι' αυτό και η λάμψη που είδαν η Άννα και ο Ιωακείμ είχε σχήμα σταυρού μέσα στους κορμούς των δέντρων.

Η Παναγία, μέσα από αυτό το ταπεινό χάλκινο εύρημα, δίδαξε αιώνες ολόκληρους τη συνέχεια του μυστηρίου. Η μνήμη της φανερώσεως τιμάται την δέκατη πέμπτη Νοεμβρίου, ημέρα που οι πιστοί υψώνουν προσευχή προς τη Θεομήτορα. Η ιστορία της εικόνας παραμένει μαρτυρία αγάπης, υπομονής και θαυμαστής προστασίας μέσα στους αιώνες της Ορθοδοξίας.

Έτσι ο μικρός σταυρός της Κουπιάτιτσας συνεχίζει να μιλάει στις καρδιές των πιστών μέχρι σήμερα.