Η Παναγία η Μυρτιδιώτισσα και το θαύμα του παραλύτου

Μέσα σε μια κοιλάδα γεμάτη μυρτιές, στα νοτιοδυτικά των Κυθήρων, ένας ταπεινός βοσκός βρήκε κάποτε μια εικόνα της Παναγίας που η παράδοση αποδίδει στο χέρι του Ευαγγελιστή Λουκά. Από εκείνη τη στιγμή, τον δέκατο τρίτο αιώνα μετά Χριστόν, η ζωή του νησιού δέθηκε για πάντα με τη χάρη της Μυρτιδιώτισσας και με τα αμέτρητα θαύματα που ακολούθησαν. Στην αρχή ξεχώριζαν καθαρά τα χαρακτηριστικά της Θεομήτορος και του Χριστού μέχρι τα στέρνα, όμως με το πέρασμα του χρόνου το χρώμα της εικόνας σκούρυνε σταδιακά και απέκτησε τη γνωστή σεβάσμια όψη της.

Ο ευσεβής βοσκός έκτισε ένα μικρό εκκλησάκι στον τόπο της εύρεσης και αφιέρωσε εκεί όλη την υπόλοιπη ζωή του με αγάπη και αφοσίωση. Μετά τον θάνατό του, την περιποίηση του ταπεινού ναού ανέλαβε ο μοναχός Λεόντιος, ο οποίος με βοήθεια των Κυθηρίων μεγάλωσε λίγο το κτίσμα. Γύρω από τον ναό σήκωσε και μερικά κελιά, ώστε να φιλοξενούνται οι προσκυνητές που έρχονταν από κοντινούς και μακρινούς τόπους για την Παναγία.

Καθώς το πλήθος των προσκυνητών αυξανόταν συνεχώς, οι Κυθήριοι ένιωσαν την ανάγκη να υψώσουν έναν μεγάλο και αντάξιο ναό για τη Μυρτιδιώτισσα. Το δύσκολο έργο ξεκίνησε με ζήλο και εράνους ο δραστήριος ιερομόναχος Αγαθάγγελος Καλλίγερος το έτος χίλια οκτακόσια σαράντα ένα μετά Χριστόν. Σε δεκαέξι ολόκληρα χρόνια συγκροτήθηκε ένα υπέροχο σύνολο με μεγαλοπρεπή ναό, πανύψηλο και αριστουργηματικό καμπαναριό και πολλά κελιά για τους προσκυνητές.

Ο μικρός αρχικός ναός της εύρεσης, που ονομάζεται Καθολικό, διατηρήθηκε ακέραιος κάτω από τον μεγάλο ναό σε άριστη κατάσταση μέχρι σήμερα. Εκεί φυλάσσεται κατά τους χειμερινούς μήνες η ιερή εικόνα της Παναγίας, που η αγάπη των Κυθηρίων κάλυψε με μια ολόχρυση επένδυση. Το αληθινό αυτό αριστούργημα φιλοτέχνησε ο Κρητικός καλλιτέχνης Νικόλαος Σπιθάκης το έτος χίλια οκτακόσια είκοσι επτά μετά Χριστόν.

Στο κάτω μέρος της χρυσής επένδυσης απεικονίζονται τρία μεγάλα θαύματα της Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης, η εύρεση της εικόνας από τον βοσκό, η θεραπεία του παραλύτου και η σωτηρία του φρουρίου των Κυθήρων από τους κεραυνούς. Ο ιερός ναός εορτάζει στις είκοσι τέσσερις Σεπτεμβρίου, ημέρα μνήμης του μεγάλου θαύματος της θεραπείας του παραλύτου στις αρχές του δέκατου έβδομου αιώνα. Η ίαση του παραλύτου έγινε αιτία να ξεχυθεί νέο κύμα ευλάβειας προς την Παναγία σε όλο το νησί.

Μέσα στον ναό υπάρχουν και δύο παρεκκλήσια, αριστερά του τέμπλου τιμάται η οσιοπαρθενομάρτυς Ελέσα και δεξιά ο όσιος Θεόδωρος ο Κυθήρων. Στο στέμμα της πανσέπτου εικόνας της Μυρτιδιωτίσσης υπάρχει προσαρμοσμένο ένα πολύτιμο, αδαμαντοκόλλητο χρυσό κόσμημα σε σχήμα ημισελήνου. Η ιστορία του είναι συγκλονιστική και έχει διασωθεί από τον αείμνηστο υμνογράφο Σοφοκλή Καλούτση στην ακολουθία της Παναγίας.

Κάποτε βρισκόταν στα Κύθηρα ένας πλούσιος και επιφανής Τούρκος μωαμεθανός, εγκατεστημένος στην τουρκοκρατούμενη τότε Κρήτη, για τις υποθέσεις του. Μια ημέρα παρατήρησε στην πλατεία του μητροπολιτικού ναού του Εσταυρωμένου, στη Χώρα του νησιού, μια ασυνήθιστη συγκέντρωση πλήθους. Ρώτησε με απορία τι συμβαίνει και του εξήγησαν ότι το νησί υπέφερε από μια πολύμηνη και καταστροφική ανομβρία εκείνη την εποχή.

Οι κάτοικοι ετοίμαζαν λιτανεία της εικόνας της Μυρτιδιωτίσσης, η οποία είχε κατεβεί από το κάστρο και βρισκόταν φυλαγμένη μέσα στον ναό του Εσταυρωμένου. Ο ουρανός όμως ήταν καταγάλανος και δεν φαινόταν ούτε ίχνος σύννεφου σε ολόκληρο τον ορίζοντα. Ο Τούρκος χλεύασε αυτή την ενέργεια των χριστιανών, γιατί η λογική του έλεγε καθαρά πως δεν θα φέρει κανένα αποτέλεσμα.

Ήταν τόσο σίγουρος για την κρίση του, ώστε δήλωσε δημόσια μια μεγάλη υπόσχεση μπροστά στους εκπλήκτους ντόπιους. Εάν μετά τη λιτανεία ερχόταν πραγματικά βροχή, θα αφιέρωνε στην ιερή εικόνα το χρυσό κόσμημα της ημισελήνου που είχε μαζί του. Η λιτανεία έγινε με βαθιά κατάνυξη και οι Κυθήριοι γονυκλινείς παρακάλεσαν θερμά την Παναγία να λύσει την ανομβρία.

Μόλις η ιερή πομπή επέστρεψε στον ναό, ο ουρανός σκοτείνιασε ξαφνικά και άρχισε να πέφτει μια ραγδαία και ευλογημένη βροχή. Ο αλλόθρησκος Τούρκος έμεινε άναυδος μπροστά στο θαύμα και τήρησε με ευλάβεια τον λόγο που είχε δώσει. Αφιέρωσε λοιπόν το χρυσό κόσμημα της ημισελήνου στην Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα, εις αιωνία ανάμνηση του μεγάλου εκείνου θαύματος.

Η ακριβής χρονολογία αυτού του θαύματος δεν αναφέρεται ρητά πουθενά στις πηγές που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας. Πιθανότατα έγινε πριν από το έτος χίλια οκτακόσια τριάντα επτά μετά Χριστόν, όταν φιλοτεχνήθηκε η χρυσή επένδυση της εικόνας. Ο καλλιτέχνης Νικόλαος Σπιθάκης μάλλον ήταν εκείνος που προσάρμοσε την ημισέληνο στο στέμμα της Παναγίας, ως αιώνια μαρτυρία της θαυματουργικής λύσης της ανομβρίας.

Το συγκλονιστικό αυτό θαύμα ενέπνευσε βαθιά τον αείμνηστο υμνογράφο Σοφοκλή Καλούτση και τον οδήγησε σε μια λαμπρή ποιητική δημιουργία. Αφιέρωσε λοιπόν ολόκληρο οίκο στους χαιρετισμούς της Μυρτιδιωτίσσης για να εξυμνήσει το μεγαλείο της. Έγραψε χαρακτηριστικά πως είναι η λήξη της ανομβρίας και η παύση της λειψυδρίας, αυτή που στέλνει δαψιλή υετό από τους ουρανούς.

Άλλη μια φορά τόνισε ότι από τους ουρανούς δροσίζει τη διψασμένη γη και χαρίζει ζωή στους ανθρώπους. Επιπλέον, ο μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ συνέθεσε με χάρη Θεού νέους δοξολογικούς και παρακλητικούς ύμνους τον Ιούνιο του δύο χιλιάδες έξι. Οι ύμνοι αυτοί ψάλλονται μετά τα μεγαλυνάρια της παρακλήσεως και κατά τις ιερές λιτανείες της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας.