Hyjlindëse Obesori i Manastirit Zografou

Brenda katolikonit të Manastirit Zografou të Malit Athos ruhet një ikonë mrekullibërëse, e cila dikur i fliste me zë të gjallë një murgu të ri. Shën Kozmai dëgjoi nga ajo ikonë Hyjlindëse vetë duke iu lutur Birit të saj për shpëtimin e shërbëtorit të saj të përulur. Emri i ikonës si Epakuousa është për shkak të një ngjarjeje të mrekullueshme që ndodhi në shekullin e katërmbëdhjetë në malin Athos. Shën Kozmai e ka praktikuar qysh në moshë të re në Manastirin e Zografit, kushtuar lutjes dhe jetës së vetmuar. Një herë ai ka vizituar Manastirin e Vatopedit në ditën e festës së Ungjillit, që është edhe festa e atij manastiri. Brenda kishës gjatë shërbesës, por edhe më vonë në bankë, ai pa një grua të bukur dhe madhështore, me një prani krejtësisht të veçantë. Murgu i ri u prek thellë nga kjo pamje, pasi e dinte se asnjë grua nuk lejohej të shkelte në Pemishten e Hyjlindës. Ajo nuk mund ta kuptonte pse etërit e manastirit e toleruan praninë e saj. Me këto mendime të rënduara në zemër, ai u kthye në qelinë e të moshuarit, i cili e kuptoi menjëherë pështjellimin e vartësit të tij. Plaku e pyeti me dashuri pse dukej kaq i vrenjtur dhe i thelluar në mendime. Më pas Kozmai i tregoi se çfarë pa në Manastirin e Vatopedit dhe hapi zemrën duke i zbuluar të gjitha dyshimet. Plaku e pyeti me kujdes se çfarë lloj gruaje ishte dhe si ishte veshur në vendin e shenjtë. Murgu i ri përshkroi me çdo detaj pamjen e saj, formën e saj dhe madhështinë e pranisë së saj. Plaku rënkoi nga dhimbja dhe e kontrolloi ashpër dishepullin e tij për naivitetin e tij shpirtëror. Ai i tha se nuk kujdesej të kuptonte se kush ishte në të vërtetë kjo grua që u shfaq mes murgjve. Nuk bëhej fjalë për një të vdekshëm të zakonshëm, por për vetë Mbretëreshën e Malit Athos dhe të gjithë krijimit. Kosmas u trondit nga fjalët e plakut dhe kuptoi se ai meritonte të shihte Virgjëreshën Mari në vend të saj. Që nga ai moment shpirti i tij digjej nga dëshira për të gjetur rrugën e shpëtimit të tij personal. Pas kësaj zbulese, për ca kohë, Shën Kozmai qëndroi i vetëm në katolikonin e manastirit dhe u lut me zjarr. Ai qëndroi me lot përpara një imazhi të Virgjëreshës dhe i besoi asaj gjithë mallin e shpirtit të tij rinor. Në një moment ai bërtiti me ankth se iu lut Hyjlindëses që të ndërmjetësonte tek Biri i saj për rrugën e shpëtimit të tij. Sapo shqiptoi këto fjalë, dëgjoi qartë zërin e Hyjlindëses që vinte nga brenda vetë ikonës. Hyjlindëse po i kërkonte Birit dhe Zotit që t'i mësonte shërbëtorit të tij se si të shpëtonte dhe si të jetonte drejt. Menjëherë u dëgjua përgjigja e Zotit, i cili urdhëroi murgun të largohej nga manastiri dhe të kërkonte shkretëtirën dhe heshtjen. Ai e udhëzoi të jetonte në vetmi dhe qetësi, gjë që lind lutjen e vërtetë të zemrës. Kozmai u prek nga kjo bisedë qiellore dhe vrapoi të kërkonte bekimin e abatit. Plaku i dha leje të largohej nga manastiri dhe të ndiqte rrugën asketike. Me bekimin e abatit, i shenjtë Kozmai u largua nga manastiri dhe shkoi në pjesët e egra të malit. Atje në një shkëmb të thepisur ai gdhendi një shpellë, e cila u bë qeliza e pjesës tjetër të jetës së tij. Në atë cep të shkretë ai i kaloi të gjitha vitet e tij në stërvitje të pandërprerë, agjërim dhe lutje mendore. Ai bëri përparim të madh në jetën asketike dhe u ngrit në lartësi të larta shpirtërore, të cilat pak njerëz kanë mundur t'i arrijnë. Zoti e bekoi atë me dhurata të pasura, mes tyre mprehtësi, mrekullibërje dhe përvojë e shfaqjeve hyjnore. Ai madje parashikoi kohën e gjumit të tij, e cila ndodhi më njëzet e dy shtator të vitit njëmijë e treqind e njëzet e tre. Imazhi para së cilës lutej dhe nga ku dëgjoi zërin e Hyjlindës quhej i bindur. E mori këtë emër sepse Hyjlindësja dëgjoi me dashuri të butë lutjen e shërbëtorit të saj të përulur. Kjo ikonë e shenjtë ka mbetur edhe sot e kësaj dite në katolikonin e Manastirit të Zografut, brenda shkallës së shenjtë, në murin lindor që shtrihet drejt dhomës së dhjakut.