Η Οσία Ευφροσύνη του Πολώκ

Στα δώδεκά της χρόνια αρνήθηκε επίμονα κάθε πριγκιπικό συνοικέσιο, για να αφιερωθεί ολόψυχα στον Νυμφίο Χριστό. Λίγο αργότερα έφυγε κρυφά από το παλάτι του πατέρα της και ζήτησε το μοναχικό σχήμα στο μοναστήρι της θείας της Ρωμανής. Η Πρεντισλάβα, όπως ονομαζόταν στον κόσμο, γεννήθηκε γύρω στα χίλια εκατό πέντε στο Πολώκ της Ρωσίας.

Ήταν θυγατέρα του πρίγκιπα Γεωργίου Βσεσλάβιτς και ανήκε σε ισχυρή πριγκιπική γενιά της χώρας. Από μικρή έδειξε ασυνήθιστη αγάπη για τα ιερά γράμματα και μελετούσε με ζήλο την Αγία Γραφή. Μέσα από τις θείες Γραφές διδάχθηκε τον φόβο του Θεού και την καρδιακή αγάπη προς τον Δημιουργό της.

Όταν ο πατέρας της αποφάσισε να την παντρέψει με κάποιον πρίγκιπα παρά τη θέλησή της, εκείνη επέλεξε άλλον δρόμο. Η ηγουμένη Ρωμανή δίστασε αρχικά λόγω της νεαρής ηλικίας και του φόβου του πατέρα της. Όταν όμως διαπίστωσε τη στέρεη απόφαση και τη φλόγα της αγάπης της προς τον Χριστό, ανέθεσε στον ιερέα να την κείρει μοναχή.

Έτσι η νεαρή πριγκίπισσα έλαβε το αγγελικό σχήμα και το όνομα Ευφροσύνη, γεμάτη χαρά πνευματική. Όταν οι γονείς της έμαθαν το γεγονός, έτρεξαν στη μονή και ξέσπασαν σε αχαλίνωτο θρήνο μπροστά στη μοναχική της ενδυμασία. Εκείνη όμως, με γαλήνη και σταθερότητα, τους παρηγόρησε να χαίρονται που έχουν θυγατέρα μνηστευμένη με τον ουράνιο Βασιλιά.

Μέσα στη μονή η Ευφροσύνη ζούσε με συνεχή νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και βαθιά ταπείνωση απέναντι σε όλες. Μετά από καιρό ζήτησε από τον επίσκοπο Πολώκ Ηλία την άδεια να κατοικήσει σε μικρό κελί δίπλα στον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας. Μιμούνταν έτσι τις αρχαίες παρθένες της Ιερουσαλήμ, οι οποίες ζούσαν σε κελιά κοντά στον ναό του Σολομώντος.

Ο επίσκοπος, βλέποντας την αγγελική της πολιτεία, δεν εμπόδισε το άγιο αυτό αίτημα της καρδιάς της. Η οσία περνούσε νύχτα και μέρα δοξολογώντας τον Θεό και αντιγράφοντας με τα χέρια της ιερά βιβλία. Όλα τα χρήματα από την πώληση των χειρογράφων τα μοίραζε ολόκληρα στους πτωχούς και τους πάσχοντες.

Έτσι η ζωή της γινόταν διαρκώς θυσία προσευχής και ελεημοσύνης ενώπιον του Κυρίου. Μια νύχτα είδε σε όραμα άγγελο Κυρίου, ο οποίος την οδήγησε έξω από την πόλη, στον τόπο που λεγόταν Σέλτσο. Εκεί υπήρχε μικρή ξύλινη εκκλησία προς τιμήν του Σωτήρος, και ο άγγελος της ανακοίνωσε το θέλημα του Θεού.

Της είπε πως σ’ εκείνο το μέρος έπρεπε να μείνει, γιατί ο Θεός θα οδηγούσε δι’ αυτής πολλούς προς τη σωτηρία. Το ίδιο όραμα επαναλήφθηκε τρεις φορές, και η οσία αποκρίθηκε με ταπεινή υπακοή. Ταυτόχρονα ο άγγελος εμφανίστηκε και στον επίσκοπο Ηλία, αποκαλύπτοντας το ίδιο θεϊκό σχέδιο για την οσία.

Έτσι ο επίσκοπος συγκάλεσε τον πρίγκιπα Βόριδα, θείο της, τον πατέρα της Γεώργιο και πολλούς άρχοντες της περιοχής. Παρουσία όλων παρέδωσε επίσημα στην Ευφροσύνη τον τόπο γύρω από τον ναό του Σωτήρος για να ιδρυθεί γυναικείο μοναστήρι. Γύρω στα χίλια εκατό είκοσι οκτώ η οσία εγκαταστάθηκε στο Σέλτσο, παίρνοντας μαζί της μόνο τα ιερά βιβλία της.

Στη νεοϊδρυθείσα μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος δίδασκε τις νεαρές μοναχές αντιγραφή βιβλίων, ψαλτική, ραπτική και άλλες ωφέλιμες χειροτεχνίες. Έγινε έτσι πνευματική οδηγός σε πλήθος ψυχών. Η οσία παρακάλεσε τον πατέρα της να της στείλει την αδελφή της Γκραντισλάβα, για να τη διδάξει τις θείες Γραφές και τη μοναχική ζωή.

Μετά από συνεχείς πνευματικές συνομιλίες την οδήγησε στο μοναχικό σχήμα με το όνομα Ευδοκία, χωρίς να ενημερώσει τους γονείς της. Όταν εκείνοι έμαθαν τη δεύτερη κουρά, ήρθαν στη μονή πικραμένοι και της παραπονέθηκαν με σπαραγμό για τη διπλή τους θλίψη. Η Ευφροσύνη όμως τους παρηγόρησε με ψυχωφελείς λόγους, και έφυγαν με την ουράνια χαρά να ελαφρώνει τον φυσικό τους πόνο.

Λίγο αργότερα ήρθε στη μονή η πριγκίπισσα Ζβενισλάβα, εξαδέλφη της, κόρη του θείου της Βόριδα. Έφερε όλα τα πολύτιμα νυφικά της κοσμήματα και τα αφιέρωσε στον ναό του Σωτήρος, ζητώντας το αγγελικό σχήμα. Η οσία τη δέχθηκε με χαρά και την έκειρε μοναχή με το όνομα Ευπραξία.

Μαζί υπηρετούσαν τον Κύριο σε νηστείες, αγρυπνίες και αδιάκοπες προσευχές, με μία ψυχή και μία επιθυμία. Καθώς ο αριθμός των αδελφών αυξανόταν συνεχώς, η Ευφροσύνη αποφάσισε να οικοδομήσει λίθινο ναό προς τιμήν του Σωτήρος. Με την ευλογία του Θεού το έργο προχώρησε γοργά και ευλογημένα.

Επιστάτης των εργασιών ήταν ο αρχιτέκτονας Ιβάν, ο οποίος ξαφνικά άκουγε νυχτερινή φωνή να τον προτρέπει να σπεύδει στο έργο του ναού του Παντοκράτορος. Ρώτησε την οσία αν εκείνη τον ξυπνούσε, και η Ευφροσύνη κατάλαβε πως η φωνή ερχόταν θαυμαστά από τον ίδιο τον Θεό. Όταν στο τέλος της ανέγερσης λιγόστεψαν τα τούβλα, η οσία προσευχήθηκε με δάκρυα στον Φιλάνθρωπο Δεσπότη να ολοκληρώσει το θείο έργο.

Το επόμενο πρωί οι μάστορες βρήκαν μυστηριωδώς γεμάτο τον φούρνο με ψημένα και στέρεα τούβλα. Όλοι δόξασαν τον Θεό, και ο ναός αποπερατώθηκε γύρω στα χίλια εκατό εξήντα ένα και σώζεται μέχρι σήμερα. Στα εγκαίνια ήρθαν ο επίσκοπος, ο κλήρος, οι πρίγκιπες και όλος ο λαός του Πολώκ.

Η οσία προσευχήθηκε με δάκρυα να γίνει ο Κύριος Ποιμένας και Φύλακας του πνευματικού ποιμνίου της. Λίγο αργότερα ίδρυσε και δεύτερη λίθινη μονή, ανδρική αυτή τη φορά, αφιερωμένη στην Υπεραγία Θεοτόκο. Στόλισε τον ναό με ιερές εικόνες και τον παρέδωσε σε ευλαβείς μοναχούς.

Ο φωτεινός κύκλος της δράσης της απλωνόταν διαρκώς. Η οσία επιθυμούσε διακαώς να αποκτήσει την εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας από την Έφεσο, έργο του ευαγγελιστή Λουκά. Έστειλε δώρα και επιστολές στον αυτοκράτορα Μανουήλ τον Κομνηνό και στον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Λουκά, ζητώντας ταπεινά την πολύτιμη εικόνα.

Εκείνοι, σεβόμενοι την αγία ζωή της, έστειλαν απεσταλμένους στην Έφεσο και της παρέδωσαν την ιερή εικόνα μαζί με πατριαρχική ευλογία. Η Ευφροσύνη γέμισε χαρά και τοποθέτησε την εικόνα μέσα στον ναό του Σωτήρος, στολισμένη με χρυσό και πολύτιμους λίθους. Με τη βοήθεια του δασκάλου Λάζαρου Μπογκός κατασκευάστηκε επίσης περίφημος εξάπλευρος Σταυρός με λείψανα Ελλήνων αγίων.

Μετά την κοίμηση των γονέων της η οσία ένιωσε βαθιά την επιθυμία να προσκυνήσει τους Αγίους Τόπους. Παρέδωσε τη μονή στην αδελφή της Ευδοκία και πήρε μαζί της τον αδελφό της Δαβίδ και τη συγγενή της Ευπραξία. Πέρασαν πρώτα από την Κωνσταντινούπολη, όπου την υποδέχθηκαν με τιμές ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης.

Στη συνέχεια έφθασαν στην αγία πόλη Ιερουσαλήμ, πλημμυρισμένοι από συγκίνηση και ευλάβεια. Εκεί ξεκίνησε η τελευταία πορεία της οσίας προς τον ουρανό. Στην Ιερουσαλήμ προσκύνησε με δάκρυα τον ζωοδόχο τάφο του Κυρίου και κατέθεσε χρυσό κανδήλι ως ευλαβές αφιέρωμα.

Πρόσφερε πλούσια δώρα στον ναό της Αναστάσεως και στον πατριάρχη Ιεροσολύμων, εκπληρώνοντας έτσι το ιερό της τάμα. Εγκαταστάθηκε στο ρωσικό μοναστήρι της Θεοτόκου και ζητούσε με προσευχή τη χάρη να τελειώσει εκεί τη ζωή της. Επιθυμούσε επίσης να προσκυνήσει τον Ιορδάνη ποταμό, αλλά οι δυνάμεις της εξέλιπαν εξαιτίας σοβαρής αρρώστιας.

Έστειλε τον αδελφό της Δαβίδ και την Ευπραξία, οι οποίοι της έφεραν αγιασμένο νερό από τον ιερό ποταμό. Ήπιε με ευλάβεια και ράντισε όλο το σώμα της, δοξολογώντας τον Θεό που φωτίζει κάθε άνθρωπο. Στο κρεβάτι της ασθένειάς της αξιώθηκε νέου αγγελικού οράματος για τη μακαρία κοίμησή της.

Επί είκοσι τέσσερις ημέρες παρέμεινε κλινήρης, προσευχόμενη ακατάπαυστα και ευχαριστώντας τον γλυκύτατο Ιησού. Κάλεσε ιερέα και κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων με βαθύτατη κατάνυξη της ψυχής. Παρέδωσε την αγία της ψυχή στα χέρια του Θεού στις είκοσι τρεις Μαΐου του έτους χίλια εκατό εβδομήντα τρία.

Ενταφιάστηκε με τιμές στη μονή του οσίου Θεοδοσίου στην Ιερουσαλήμ.