Αγία Ευφροσύνη η Μεγάλη Πριγκίπισσα της Μόσχας

Κάτω από τα βασιλικά της ενδύματα έκρυβε σιδερένιες αλυσίδες, ζώντας μυστική άσκηση μέσα στο παλάτι της Μόσχας. Λίγο πριν φύγει από τον κόσμο, χάρισε το φως σε έναν τυφλό που την περίμενε στον δρόμο προς το μοναστήρι. Η αγία Ευφροσύνη, γνωστή στον κόσμο ως πριγκίπισσα Ευδοκία, υπήρξε σύζυγος του αγίου Δημητρίου του Ντονσκόι, του νικητή της φοβερής μάχης του Κουλίκοβο.

Όταν ο σύζυγός της απέθανε από τις πληγές εκείνης της μάχης, η νεαρή πριγκίπισσα έμεινε μόνη με μικρά παιδιά και βαρύ φορτίο ευθυνών. Απομακρύνθηκε σιωπηλά από τις υποθέσεις του κράτους, χωρίς όμως να πάψει να επηρεάζει διακριτικά τις σπουδαίες αποφάσεις της εποχής. Με δική της προτροπή, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας μεταφέρθηκε από το Βλαντίμιρ στη Μόσχα, όταν ο φοβερός Ταμερλάνος απειλούσε τη χώρα με ολοκληρωτική καταστροφή.

Λίγο αργότερα ίδρυσε γυναικείο μοναστήρι μέσα στο ίδιο το παλάτι, αφιερωμένο στην Ανάληψη του Κυρίου. Η καρδιά της ποθούσε τη μοναχική ζωή, όμως τα παιδιά της ήταν ακόμη μικρά και χρειάζονταν τη μητρική της φροντίδα. Έτσι ανέλαβε τον ρόλο της αντιβασίλισσας με σύνεση και διάκριση μεγάλη.

Φορούσε λαμπρά βασιλικά ρούχα, παρακαθόταν σε επίσημα γεύματα και συμμετείχε στα συμβούλια των αρχόντων του κράτους. Όμως κάτω από το πολύτιμο ένδυμα έκρυβε βαριές σιδερένιες αλυσίδες, μάρτυρες της σκληρής ασκητικής πάλης της. Έκρυβε επίσης τις πολλές κρυφές ελεημοσύνες της από τα μάτια όσων ζούσαν κοντά της στο παλάτι.

Λίγο πριν φύγει από τον κόσμο, της εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου και της φανέρωσε πως η ζωή της τελείωνε σύντομα. Αμέσως μετά την οπτασία η αγία έχασε τη φωνή της και έμεινε βουβή για αρκετές ημέρες. Με νοήματα και χειρονομίες έκανε γνωστό πως ήθελε να φιλοτεχνηθεί μια εικόνα του ουράνιου επισκέπτη της.

Όταν τελείωσε η πρώτη εικόνα, την προσκύνησε με ευλάβεια, ζήτησε όμως αμέσως να ζωγραφιστεί και άλλη μορφή αγγέλου. Μόνο όταν ολοκληρώθηκε η εικόνα του αρχαγγέλου Μιχαήλ αναγνώρισε εκείνον που της είχε εμφανιστεί την κρίσιμη εκείνη ώρα. Τότε η γλώσσα της λύθηκε και η φωνή της επέστρεψε, σαν δώρο από τον ίδιο τον ουρανό.

Έπειτα φανέρωσε την επιθυμία της να γίνει μοναχή, ώστε να τελειώσει τη ζωή της μέσα στην ησυχία. Την εποχή εκείνη εμφανίστηκε σε όνειρο σε έναν τυφλό άνθρωπο και του υποσχέθηκε πως θα του χάριζε το φως. Τη δέκατη έβδομη Μαΐου του χίλια τετρακόσια επτά, η πριγκίπισσα Ευδοκία προχωρούσε προς το αγαπημένο της μοναστήρι.

Ο τυφλός καθόταν στην άκρη του δρόμου και περίμενε υπομονετικά την ώρα της επίσκεψής της. Μόλις άκουσε τα βήματα της πομπής, σήκωσε τη φωνή του και άρχισε να την παρακαλεί δυνατά. Της θύμισε πως πάντοτε έδινε ψωμί και ρούχα στους φτωχούς και ποτέ δεν αρνήθηκε καμία ταπεινή παράκληση.

Της είπε ακόμη πως μέσα στο όνειρό του είχε ακούσει την υπόσχεση να του χαρίσει το φως την επόμενη ημέρα. Η αγία προχώρησε με σιωπή, σαν να μην καταλάβαινε τα λόγια του απελπισμένου εκείνου ανθρώπου. Καθώς όμως τον προσπερνούσε, τον άγγιξε δήθεν τυχαία με τα μανίκια του πλούσιου μανδύα της.

Ο τυφλός άρπαξε αμέσως το ύφασμα, το πίεσε πάνω στα μάτια του και βρήκε ξαφνικά το φως του. Σύμφωνα με την ιερή παράδοση, εκείνη την ευλογημένη ημέρα θεραπεύτηκαν τριάντα άνθρωποι από διάφορες βαριές ασθένειες. Η πριγκίπισσα έλαβε το αγγελικό σχήμα μέσα στον ξύλινο ναό της Αναλήψεως, στο μοναστήρι που είχε η ίδια ιδρύσει.

Πήρε το όνομα Ευφροσύνη, που στην ελληνική γλώσσα σημαίνει χαρά και αγαλλίαση της ψυχής. Έζησε ως μοναχή μόνο επτά εβδομάδες μέσα στο μοναστήρι, αφιερωμένη ολόψυχα στη σιωπή και την προσευχή. Παρέδωσε την ψυχή της στον Κύριο σε ηλικία πενήντα τεσσάρων ετών, την έβδομη ημέρα του Ιουλίου.

Με δική της επιθυμία ενταφιάστηκε μέσα στον ναό της Αναλήψεως, τον οποίο η ίδια είχε αρχίσει να κτίζει στο Κρεμλίνο. Τα θαυματουργά της λείψανα παρέμειναν εκεί μέσα στον ναό για περισσότερους από πέντε ολόκληρους αιώνες. Είχε ταφεί κάτω από το δάπεδο, ενώ ένα πολύτιμο κάλυμμα σκέπαζε με σεβασμό τον τάφο της.

Μετά την επανάσταση οι Σοβιετικοί άρπαξαν το κάλυμμα, όμως τα ιερά λείψανα έμειναν ασφαλή μέσα στο χώμα. Λίγα χρόνια αργότερα η κυβέρνηση αποφάσισε την ολοκληρωτική καταστροφή του αρχαίου μοναστηριού της Αναλήψεως. Χάρη στην ευσέβεια και την προσπάθεια κάποιων εργαζομένων σε μουσεία, τα λείψανα διασώθηκαν μαζί με άλλα βασιλικά λείψανα.

Τα ιερά αυτά λείψανα μεταφέρθηκαν στον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου, όπου αναπαύονται μαζί με άλλες ευγενείς μορφές της ρωσικής ιστορίας. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν έχουν ξεχωριστεί και αναγνωριστεί με ακρίβεια τα λείψανα της αγίας από τα υπόλοιπα ευρήματα. Στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα ξεκίνησε στη Μόσχα η ανέγερση νέου ναού αφιερωμένου στην αγία Ευφροσύνη.

Ο ναός χτίζεται στον ίδιο ακριβώς τόπο όπου βρισκόταν παλαιότερα το ανάκτορο του μεγάλου πρίγκιπα Δημητρίου του Ντονσκόι. Όταν ολοκληρωθεί ο νέος αυτός ναός, υπάρχει σχέδιο να μεταφερθούν εκεί τα ιερά λείψανα της αγίας πριγκίπισσας. Έτσι η μνήμη της θα τιμάται ξανά στον τόπο όπου πέρασε τη ζωή της δίπλα στον άγιο σύζυγό της.

Η εκκλησία μας τιμά την οσία Ευφροσύνη δύο φορές μέσα στο εκκλησιαστικό έτος με ιδιαίτερη ευλάβεια. Η πρώτη ανάμνηση γίνεται τη δέκατη έβδομη Μαΐου, ημέρα της ιερής της κουράς και της θεραπείας του τυφλού. Η δεύτερη ανάμνηση γίνεται την έβδομη ημέρα του Ιουλίου, ημέρα της μακαρίας κοιμήσεώς της εν Κυρίω.

Έτσι η ταπεινή βασίλισσα της Μόσχας λάμπει αιώνια ως πρότυπο κρυφής αρετής και θαυμαστής αγιότητας.