Ο Όσιος Ιωσήφ της Όπτινα και ο μυστικός δρόμος της υπακοής

Στα οκτώ του χρόνια, ενώ έπαιζε με τους φίλους του, ο μικρός Ιβάν στάθηκε ξαφνικά ασάλευτος, σήκωσε τα χέρια και το βλέμμα στον ουρανό και έπεσε αναίσθητος, ομολογώντας ύστερα πως είδε τη Βασίλισσα των Ουρανών με στέμμα και σταυρό. Αργότερα, όταν μεγάλη πυρκαγιά απείλησε το χωριό, η προσευχή του παιδιού στη Θεοτόκο γλίτωσε το σπίτι των γονιών του, ενώ όλα γύρω παραδόθηκαν στις φλόγες. Γεννήθηκε τον Νοέμβριο του χιλίων οκτακοσίων τριάντα επτά στο Γκοροντίστσα της επαρχίας Χαρκόβου, από τον Ευθύμιο και τη Μαρία Λιτόφκιν, ανθρώπους απλούς αλλά βαθιά ευσεβείς.

Οι γονείς του υποδέχονταν με αγάπη τους περιπλανώμενους μοναχούς και βοηθούσαν πάντοτε τους φτωχούς της περιοχής. Στο σπίτι διαβάζονταν συχνά οι βίοι των αγίων, και τα έξι παιδιά της οικογένειας μεγάλωναν με ευλάβεια. Ο μικρός Ιβάν, βαφτισμένος προς τιμήν του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, έμαθε γράμματα από την αδελφή του Αλεξάνδρα προτού καν πάει στο σχολείο.

Ήταν φιλάσθενο παιδί, μυωπικό και βαρήκοο από το ένα αυτί, αλλά χαρούμενο και τρυφερό στους τρόπους του. Όταν ο Ιβάν ήταν μόλις τεσσάρων ετών, έχασε τον αγαπημένο του πατέρα, και η μητέρα του ανέλαβε μόνη της την ανατροφή των έξι παιδιών. Έντεκα χρονών έχασε και τη μητέρα του από τη θανατηφόρα επιδημία χολέρας που χτύπησε το χωριό τους.

Η αδελφή του Αλεξάνδρα είχε ήδη φύγει στο μοναστήρι του Μπορίσοφσκ, και τα υπόλοιπα παιδιά σκόρπισαν σε διάφορα σπίτια. Ο μεγαλύτερος αδελφός του Συμεών ανέλαβε για λίγο τη φροντίδα του, όμως η αδυναμία του στο ποτό έκανε ασταθή τη ζωή του παιδιού. Έτσι ο Ιβάν πέρασε από τα χέρια ενός ταβερνιάρη και ενός παντοπώλη, χωρίς να αντέξει την ατμόσφαιρα εκείνων των σπιτιών.

Κάποια στιγμή ξεκίνησε νηστικός για το Νοβοτσερκάσκ, όπου ζούσε ξάδελφός του διάκονος. Καθώς περίμενε έξω από την εκκλησία να τελειώσει η Λειτουργία, δύο γυναίκες τον λυπήθηκαν και του έδωσαν ζεστό ψωμί, που εκείνος δέχτηκε σαν μάννα ουράνια. Έπειτα άλλαξε αρκετές δουλειές, παραμένοντας ντροπαλός και μοναχικός.

Στην κοσμική ζωή ένιωθε συχνά θλιμμένος και έβρισκε παρηγοριά μόνο στην προσευχή και στις ακολουθίες της Εκκλησίας. Ένα γράμμα της αδελφής του Λεωνίδας τον προέτρεψε να επισκεφθεί τη σκήτη της Όπτινα, όπου ασκούνταν φωτισμένοι Γέροντες. Ο πόθος της μοναχικής ζωής μεγάλωνε μέσα του, παρότι ο εργοδότης του προσπάθησε να τον κρατήσει προσφέροντάς του την κόρη του σε γάμο.

Πήρε την ευλογία και ξεκίνησε για το Κίεβο, σταματώντας στους τάφους των γονιών του και στα μέρη της παιδικής του ηλικίας. Στη Λαύρα της Κοιμήσεως κοντά στα Άγια Όρη του Χαρκόβου δεν θέλησε να μείνει, και κατευθύνθηκε στην ερημική μονή του Μπορίσοφσκ, για να συναντήσει την αδελφή του. Εκείνη είχε ήδη μιλήσει για αυτόν στον Άγιο Μακάριο της Όπτινα, ο οποίος είχε προφητέψει πως το παιδί θα γινόταν μοναχός.

Η ηγουμένη Αλυπία, ακούγοντας τη συζήτησή τους, του είπε αποφασιστικά να ξεχάσει το Κίεβο και να πάει στους Γέροντες της Όπτινα. Έτσι ταξίδεψε μαζί με μοναχές της μονής Μπέλεβ, οδηγώντας ο ίδιος το κάρο. Ο Άγιος Μακάριος είχε ήδη κοιμηθεί, και διάδοχός του είχε γίνει ο Άγιος Αμβρόσιος.

Οι μοναχές τον σύστησαν χαριτολογώντας ως αδελφό Ιωάννη, και ο Γέροντας απάντησε σοβαρά πως αυτός ο αδελφός Ιωάννης θα ήταν χρήσιμος και στη μονή και στις ίδιες. Την πρώτη Μαρτίου του χιλίων οκτακοσίων εξήντα ένα στάθηκε ο Ιωάννης μπροστά στον Γέροντα Αμβρόσιο και ζήτησε ευλογία να συνεχίσει για το Κίεβο. Ο Γέροντας τον κράτησε στην Όπτινα, προβλέποντας τους καρπούς της παρουσίας του στη μονή και στα γυναικεία μοναστήρια που καθοδηγούσαν οι Γέροντες.

Πήρε διακόνημα στο μαγειρείο της σκήτης και έδειξε αμέσως τέλεια υπακοή και ταπείνωση. Λίγους μήνες αργότερα, ο προϊστάμενος Παφνούτιος του πρότεινε να μετακινηθεί ως κελλιώτης κοντά στον Γέροντα Αμβρόσιο, και εκεί έμεινε για τα επόμενα πενήντα χρόνια. Στην αρχή τον τάραζε το ασταμάτητο ρεύμα των επισκεπτών, και σκέφτηκε πως ίσως θα ήταν καλύτερα στο Κίεβο ή στο Άγιον Όρος.

Τη στιγμή εκείνη ένιωσε στον ώμο του το χέρι του Γέροντα, ο οποίος του είπε πως εδώ ήταν καλύτερα από το Άθω και πρέπει να μείνει μαζί τους. Έπεσε στα πόδια του με μετάνοια, καταλαβαίνοντας πως οι λογισμοί έρχονταν από τον εχθρό της σωτηρίας. Στις δεκαπέντε Απριλίου του χιλίων οκτακοσίων εβδομήντα δύο εκάρη ρασοφόρος, και στις δεκαέξι Ιουνίου του ίδιου έτους έλαβε το όνομα Ιωσήφ προς τιμήν του Αγίου Ιωσήφ του Υμνογράφου.

Στις εφτά Δεκεμβρίου, ονομαστική εορτή του Γέροντα Αμβροσίου, ο ηγούμενος Ισαάκ συζητούσε με τον Γέροντα για κάποιον μοναχό που προόριζε για τη διακονία. Ο Γέροντας απέρριψε εκείνον τον υποψήφιο, και ο ηγούμενος, βλέποντας τον Ιωσήφ να στέκει με τον δίσκο, χαμογέλασε και πρότεινε να χειροτονήσουν εκείνον. Έτσι στις εννιά Δεκεμβρίου χειροτονήθηκε διάκονος στην Καλούγκα από τον Επίσκοπο Γρηγόριο.

Ένα φλεγμονώδες νόσημα στο δεξί του πλευρό τον έφερε κοντά στον θάνατο και τον εμπόδισε να συμπληρώσει τις σαράντα συνεχείς θείες Λειτουργίες. Συνέχισε να κοιμάται στο δωμάτιο υποδοχής, χωρίς δικό του κελλί, ενώ ο Γέροντας τον δοκίμαζε συχνά για να καλλιεργήσει μέσα του υπομονή και ταπείνωση. Όταν ο Άγιος Αμβρόσιος ίδρυσε τη μονή Σαμορντίνο, ο Ιωσήφ χειροτονήθηκε πρεσβύτερος την πρώτη Οκτωβρίου του χιλίων οκτακοσίων ογδόντα τέσσερα από τον Επίσκοπο της Καλούγκα Βλαδίμηρο.

Από εκείνη την ημέρα οι μοναχές τον θεωρούσαν δικό τους ιερέα, και αργότερα έγινε ο πνευματικός οδηγός της μονής. Μελετούσε με ζήλο τη Φιλοκαλία και τα συγγράμματα των Πατέρων, μοιραζόμενος όσα κέρδιζε με όσους τον πλησίαζαν. Τον Φεβρουάριο του χιλίων οκτακοσίων ογδόντα οκτώ ο πατήρ Ιωσήφ ασθένησε βαριά και έλαβε το Άγιο Ευχέλαιο.

Αρρώστησε ακόμη χειρότερα όταν τον μετέφεραν με έλκηθρο στο νοσοκομείο της μονής μέσα στο κρύο. Στις δεκατέσσερις Φεβρουαρίου εκάρη μεγαλόσχημος μέσα στη Λειτουργία, και την επόμενη ημέρα διάβασαν για χάρη του τις ευχές εξόδου της ψυχής. Ένας δόκιμος τον είδε κρυφά να ατενίζει με υψωμένα χέρια την εικόνα του Χριστού, και αργότερα άκουσε φωνή που έλεγε πως μένει λίγο ακόμη να υπομείνει.

Ο Γέροντας Αμβρόσιος αποκάλυψε αργότερα πως ο Ιωσήφ είχε δει την Παναγία στη διάρκεια της αρρώστιας του. Μετά τη θαυμαστή θεραπεία του άρχισε να εξομολογεί τακτικά, καθώς ο Γέροντας τον έστελνε πια ως πνευματικό. Το καλοκαίρι εκείνο πήρε ευλογία και πραγματοποίησε το παλιό όνειρό του να προσκυνήσει τα ιερά του Κιέβου, σταματώντας στην επιστροφή στη μονή της αδελφής του Λεωνίδας.

Τον Ιούνιο του χιλίων οκτακοσίων ενενήντα ο Γέροντας τον κράτησε στην Όπτινα, λέγοντας πως τον χρειάζονταν εκεί, και του παρέδωσε το κελλί του μαζί με τη μεγάλη εικόνα της Παναγίας Εγγυήτριας των Αμαρτωλών. Τον Σεπτέμβριο του χιλίων οκτακοσίων ενενήντα ένα ο Άγιος Αμβρόσιος ασθένησε, και στις δέκα Οκτωβρίου παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο, αφού είχε λάβει για τελευταία φορά τη Θεία Κοινωνία από τα χέρια του πατρός Ιωσήφ. Κανείς δεν πένθησε όσο εκείνος, όμως μέσα στη θλίψη του παρηγορούσε τους άλλους.

Χωρίς καμία πίεση, οι μοναχοί της Όπτινα και οι μοναχές του Σαμορντίνο στράφηκαν προς αυτόν, και ο ηγούμενος Ισαάκ διακήρυξε πως ο Ιωσήφ ήταν πλέον ο κοινός Γέροντας όλων. Για τα επόμενα είκοσι χρόνια δεχόταν επισκέπτες, έδινε πνευματικές συμβουλές και θεράπευε ασθενείς με τη χάρη του Θεού. Από βαθιά ταπείνωση δεν μιλούσε ποτέ από δική του εξουσία, αλλά παρέθετε τα λόγια του Γέροντα Αμβροσίου.

Σε μοναχό που τον ρώτησε γιατί δεν δίδασκε περισσότερο, αναφέρθηκε στον Άγιο Πέτρο τον Δαμασκηνό, ο οποίος έλεγε πως οι Πατέρες δεν μιλούσαν αν δεν τους ζητούσαν συμβουλή. Στα τέλη του χιλίων οκτακοσίων ενενήντα τρία ορίστηκε επίσημα πνευματικός όλης της αδελφότητας, και τον Ιανουάριο του χιλίων οκτακοσίων ενενήντα τέσσερα εκλέχτηκε ομόφωνα προϊστάμενος της σκήτης, μετά την κοίμηση του Αγίου Ανατολίου. Ως προϊστάμενος της σκήτης ο πατήρ Ιωσήφ δεν κυβερνούσε με εντολές, αλλά με πατρική αγάπη και ταπείνωση, λειτουργώντας συχνά ως απλός ιερομόναχος με έναν μόνο διάκονο.

Πήγαινε δύο φορές τον χρόνο στο Σαμορντίνο για τις εξομολογήσεις των αδελφών, μέχρι που η υγεία του τον υποχρέωσε να σταματήσει τα ταξίδια. Τον Μάιο του χιλίων εννιακοσίων πέντε παραιτήθηκε από προϊστάμενος και έπαψε να δέχεται επισκέπτες για εξομολόγηση, όμως οι πνευματικοί του παίδες εξακολουθούσαν να καταφεύγουν σε αυτόν. Το χιλίων εννιακοσίων έντεκα ένιωσε καλύτερα κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή και ήταν χαρούμενος όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Την τρίτη ημέρα του Πάσχα τον κατέλαβε πυρετός, και ο γιατρός διέγνωσε ελονοσία χωρίς ελπίδα ανάρρωσης. Στις είκοσι Απριλίου του έφεραν τη θαυματουργή εικόνα του Σημείου, και αργότερα την εικόνα του Καζάν μαζί με το ράσο του Αγίου Σεραφείμ. Ζήτησε να αποχαιρετήσει τους αδελφούς της σκήτης και τις μοναχές του Σαμορντίνο, και από τις είκοσι οκτώ Απριλίου τρεφόταν μόνο με τα Άχραντα Μυστήρια.

Στις εννιά Μαΐου, αφού κοινώνησε και ευλόγησε τους τελευταίους επισκέπτες, παρέδωσε την ψυχή του με χαμόγελο στα χείλη, και το πρόσωπό του έλαμπε από υπερκόσμια ακτινοβολία. Τάφηκε στα πόδια του Γέροντα Αμβροσίου, και αρκετά θαύματα συνόδευσαν την κοίμησή του. Το Πατριαρχείο Μόσχας τον κατέταξε επίσημα στους αγίους για παγκόσμια τιμή στις εφτά Αυγούστου του δύο χιλιάδες.