Οι Μάρτυρες της Βίλνας: Αντώνιος, Ιωάννης και Ευστάθιος

Στη μέση του δάσους της Λιθουανίας υψωνόταν μια ιερή βελανιδιά, όπου οι ειδωλολάτρες πρόσφεραν θυσίες στη φωτιά τους. Σε εκείνο ακριβώς το δέντρο κρεμάστηκαν τρεις νέοι αυλικοί του ηγεμόνα Αλγκίρντας, μέσα σε λίγους μήνες του έτους χίλια τριακόσια σαράντα επτά. Η πόλη της Βίλνας ζούσε τότε μέσα στη λατρεία της φωτιάς, και οι κάτοικοί της τιμούσαν τα παλιά έθιμα των προγόνων με αυστηρή ευλάβεια.

Δύο αδέλφια από τη συνοδεία του ηγεμόνα, ο Νεζίλας και ο Κουμέτης, γνώρισαν τον αληθινό Θεό μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα. Ο πρεσβύτερος Νέστωρ, που βρέθηκε στην πόλη χάρη στην ορθόδοξη σύζυγο του ηγεμόνα, τη Μαρία Γιαροσλάβνα, τους κατήχησε με υπομονή και αγάπη. Στο άγιο βάπτισμα ο μεγαλύτερος ονομάστηκε Ιωάννης και ο νεότερος Αντώνιος, και αμέσως ξεκίνησαν μια ζωή σύμφωνη με το Ευαγγέλιο.

Η ορθόδοξη πριγκίπισσα φρόντισε να κτιστεί στη Βίλνα ναός, για να έχουν οι λίγοι πιστοί τόπο προσευχής. Όσο ζούσε εκείνη, η πίστη εκηρύσσετο ελεύθερα και ο σπόρος ρίζωνε ήσυχα στις καρδιές. Μετά τον θάνατό της όμως, ο ηγεμόνας στράφηκε ξανά προς τους ιερείς της φωτιάς και άρχισε σκληρός διωγμός.

Τα δύο αδέλφια προσπαθούσαν να μην προκαλούν, αλλά ο τρόπος ζωής τους τα πρόδιδε. Δεν έκοβαν τα μαλλιά και τα γένια όπως έκαναν οι ειδωλολάτρες, ούτε γεύονταν κρέας τις ημέρες της νηστείας. Ο Αλγκίρντας υποψιάστηκε γρήγορα την αλλαγή και τους κάλεσε μπροστά του να εξηγηθούν.

Οι δύο νέοι ομολόγησαν με θάρρος τον Χριστό και αρνήθηκαν να αγγίξουν τα κρέατα που τους πρόσφερε σε ημέρα νηστείας. Ο ηγεμόνας τους έριξε σε σκοτεινή φυλακή, όπου εκείνοι έμπαιναν με χαρά, σαν να ανέβαιναν σε βασιλικό θρόνο. Δοξολογούσαν τον Θεό που τους αξίωσε να πάθουν για το άγιο όνομά Του.

Πέρασε ένας ολόκληρος χρόνος μέσα στη φυλακή, και η αντοχή του Ιωάννη άρχισε να λυγίζει από τον φόβο των βασανιστηρίων. Έστειλε μήνυμα στον ηγεμόνα ότι δέχεται να υπακούσει σε όλες τις εντολές του παλατιού. Ο Αλγκίρντας ευχαριστήθηκε και έβγαλε αμέσως τα δύο αδέλφια από το κελί τους.

Τα τοποθέτησε μάλιστα ανάμεσα στους πρώτους αυλικούς της αυλής του. Ο Ιωάννης ακολουθούσε εξωτερικά τις συνήθειες των ειδωλολατρών, κρατώντας όμως μυστική την πίστη του στην καρδιά. Ο Αντώνιος δεν δέχτηκε καμία συμβιβαστική στάση και συνέχισε να ζει ανοιχτά ως χριστιανός.

Ήλεγχε τον αδελφό του για τη δειλία του και τον παρακινούσε να μετανοήσει και να ομολογήσει ξανά τον Χριστό. Όταν ο ηγεμόνας τον είδε να αρνείται και πάλι το κρέας σε ημέρα νηστείας, διέταξε να τον ρίξουν για δεύτερη φορά στη φυλακή. Εκεί ο γενναίος νέος υπέμεινε σκληρά βασανιστήρια χωρίς να λυγίσει ούτε στιγμή.

Ο Ιωάννης στο μεταξύ βρέθηκε στη χειρότερη μοναξιά: οι χριστιανοί τον απέφευγαν ως αρνητή και οι ειδωλολάτρες τον περιφρονούσαν ως άστατο. Συνειδητοποίησε το βάρος της πτώσης του και πήγε με δάκρυα στον πρεσβύτερο Νέστορα. Τον παρακάλεσε να μεσιτεύσει στον αδελφό του, ώστε να τον δεχτεί ξανά σε κοινωνία αγάπης.

Ο Αντώνιος απάντησε με αυστηρή σαφήνεια ότι θα τον δεχόταν μόνο όταν ομολογούσε ανοιχτά τον Χριστό μπροστά σε όλους. Ο Ιωάννης δέχτηκε τα λόγια αυτά με ταπείνωση και άρχισε να αναζητά την κατάλληλη ώρα. Μια μέρα, καθώς υπηρετούσε τον ηγεμόνα στο λουτρό, του μίλησε πρώτα ιδιαιτέρως για τη συμφιλίωσή του με την Εκκλησία.

Εκείνος δεν αντέδρασε τότε, γιατί δεν υπήρχαν μάρτυρες κοντά. Λίγο αργότερα όμως, μέσα στο παλάτι και ενώπιον πολλών αυλικών, ο Ιωάννης ομολόγησε με φωνή δυνατή ότι είναι χριστιανός. Αμέσως τον άρπαξαν και τον κτύπησαν χωρίς έλεος με ραβδιά και με τα χέρια όλων όσοι παραβρίσκονταν.

Τον έσυραν ματωμένο στη φυλακή, όπου τον περίμενε ο αδελφός του. Ο Αντώνιος γέμισε χαρά όταν τον είδε και αγκαλιάστηκαν με δάκρυα μετανοίας και ευγνωμοσύνης. Την ίδια ημέρα αξιώθηκαν να κοινωνήσουν τα Άχραντα Μυστήρια από τα χέρια του πρεσβυτέρου Νέστορος.

Η φυλακή τους μεταμορφώθηκε σε χριστιανικό σχολείο, καθώς πολλοί ερχόντουσαν να δουν τους ομολογητές. Με τα λόγια τους και με τη γαλήνη του προσώπου τους οδήγησαν στον Χριστό μεγάλο πλήθος ανθρώπων. Οι ιερείς της φωτιάς ταράχτηκαν από αυτή την κίνηση και απαίτησαν την εκτέλεση των δύο αδελφών.

Στις δεκατέσσερις Απριλίου του έτους χίλια τριακόσια σαράντα επτά, ο Αντώνιος οδηγήθηκε στην ιερή βελανιδιά των ειδωλολατρών. Αφού κοινώνησε για τελευταία φορά, κρεμάστηκε στο δέντρο και παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο. Λίγες ημέρες αργότερα, μπροστά στους τοίχους της φυλακής, μαζεύτηκε άλλο μεγάλο πλήθος.

Στις είκοσι τέσσερις Απριλίου του ίδιου χρόνου, οι δήμιοι έπνιξαν τον Ιωάννη με σχοινί και κρέμασαν το νεκρό του σώμα στην ίδια βελανιδιά. Οι πιστοί συνάζονταν κρυφά και έθαψαν τα δύο σεπτά λείψανα μέσα στον ναό του Αγίου Νικολάου του Θαυματουργού. Λίγο αργότερα όμως άρχισε να λάμπει ένας τρίτος αθλητής, συγγενής των δύο αδελφών, ονόματι Κρούλις.

Στο βάπτισμα έλαβε από τον πρεσβύτερο Νέστορα το όνομα Ευστάθιος και έγινε αγαπημένος αυλικός του Αλγκίρντα. Ήταν νέος ωραίος, ανδρείος και ταπεινός, στολισμένος όμως κυρίως με τη σύνεση και την αρετή της ψυχής. Ο ηγεμόνας πρόσεξε κάποτε ότι ο Ευστάθιος είχε μακριά μαλλιά, αντίθετα με τη συνήθεια των πυρολατρών.

Τον ρώτησε λοιπόν αν είναι χριστιανός, και εκείνος ομολόγησε αμέσως την πίστη του χωρίς δισταγμό. Όταν αρνήθηκε να φάει κρέας στη Σαρακοστή των Χριστουγέννων, ο ηγεμόνας διέταξε να τον κτυπήσουν με σιδερένιες ράβδους. Ο νεαρός μάρτυρας δεν έβγαλε ούτε έναν στεναγμό μέσα στα φοβερά κτυπήματα.

Δεν έσταξε ούτε ένα δάκρυ από τα μάτια του, παρά μόνο ευχαριστούσε σιωπηλά τον Χριστό. Αυτή η αντοχή εξόργισε ακόμη περισσότερο τον Αλγκίρντα και τους ιερείς της φωτιάς. Διέταξε τότε να γυμνώσουν τον Ευστάθιο, να τον βγάλουν στο παγωμένο κρύο και να χύσουν στο στόμα του παγωμένο νερό.

Το σώμα του μελάνιασε από το ψύχος, εκείνος όμως έμενε ατάραχος και δοξολογούσε τον Θεό μέσα από τα παγωμένα του χείλη. Ο τύραννος τότε πέρασε σε ακόμη βαρύτερες τιμωρίες, τσακίζοντας τα κόκαλα στα γόνατα και στα πόδια του νεαρού. Έγδαραν τα μαλλιά μαζί με το δέρμα του κεφαλιού του, του έκοψαν τη μύτη και τα αυτιά μπροστά στους αυλικούς.

Τρεις ολόκληρες ημέρες κράτησαν τα μαρτύρια, και ο Ευστάθιος δεν έδειξε καμία ένδειξη πόνου στο πρόσωπό του. Συνομιλούσε με αγάπη με τους χριστιανούς που έκλαιγαν βλέποντας τα τραύματά του, και τους παρηγορούσε με λόγια αναστάσεως. Τους έλεγε να μη θρηνούν για το χωμάτινο σώμα που συντρίβεται, γιατί περίμενε από τον Κύριο σώμα άφθαρτο στους ουρανούς.

Στις δεκατρείς Δεκεμβρίου του ίδιου έτους ο μάρτυρας οδηγήθηκε στην ίδια βελανιδιά. Παρά τα συντριμμένα οστά του, βάδιζε όρθιος και γοργός, σαν να τον κρατούσε αόρατη δύναμη Θεού. Οι δήμιοι τύλιξαν σχοινί γύρω από τον λαιμό του και τον κρέμασαν στο ιερό δέντρο των ειδωλολατρών.

Έτσι παρέδωσε και αυτός την ψυχή του στα χέρια του Νυμφίου Χριστού. Το σώμα του παρέμεινε κρεμασμένο τρεις ημέρες κοντά στο έδαφος, και οι ειδωλολάτρες ήλπιζαν ότι θα το κατασπαράξουν τα όρνεα και τα θηρία. Όμως ένας στύλος νεφέλης κατέβηκε από τον ουρανό και προστάτευε το ιερό λείψανο από κάθε προσέγγιση.

Ούτε ένα πουλί δεν πλησίασε, και οι πιστοί παρέλαβαν το ακέραιο σώμα και το έθαψαν δίπλα στα δύο αδέλφια. Από εκείνη την ημέρα κανένας κατάδικος δεν θανατώθηκε ξανά στο τόπο εκείνο, γιατί ο Θεός δοξάζει πάντοτε όσους τον αγαπούν. Με τα χρόνια ο αριθμός των χριστιανών στη Βίλνα αυξήθηκε και η πίστη ρίζωσε βαθιά στις καρδιές.

Οι πιστοί ζήτησαν από τον ηγεμόνα να τους παραχωρήσει τον τόπο όπου είχαν δεχτεί το στεφάνι οι τρεις μάρτυρες. Εκείνος συγκατατέθηκε και οι πιστοί έκοψαν τη βελανιδιά για να κτίσουν ναό προς τιμήν της Αγίας Τριάδος. Η αγία τράπεζα του ναού τοποθετήθηκε ακριβώς πάνω στη ρίζα του δέντρου, μεταφέροντας τη φωτιά της λατρείας στον αληθινό Θεό.

Εκεί κατέθεσαν με μεγάλη τιμή τα ιερά λείψανα του Αντωνίου, του Ιωάννου και του Ευσταθίου. Στις χίλιες τριακόσιες εξήντα τέσσερα, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Φιλόθεος έστειλε σταυρό με μέρος των λειψάνων στον Άγιο Σέργιο του Ραντονέζ.